ALBDREAMS SUPLEMENT

Analisti amerikan në 1913: Shteti shqiptar, sajesë e Europës

2012-01-30T21:45:00.003-05:00

Tepelena e fotografuar gjate luftes se pare boterore nga fotoreporteret franceze

E ardhmja e Shqipërisë së pavarur sipas Albert Bushnell Hart
“Mund të civilizohet, por deri atëherë do të duhet të përjetohen zhgënjime, dështime dhe luftëra civile”
Ndërsa jubileu i 100-të i shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë këtë vit ka marrë udhë, duket se ende shumëçka rreth kësaj ngjarjeje madhore në historinë e çdo vendi të qytetëruar mbetet për t´u zbuluar e trajtuar. Shumë kontribute, vlerësime e fakte kanë nevojë t´i nënshtrohen një gjykimi sa më realist.
Nën këtë këndvështrim, duket se një vend duhet të gjejnë edhe individë e studiues të huaj, të cilët, duke i parë gjërat me ftohtësi e larg emocioneve, na mundësojnë sot të shohim më me realizëm seç shihej, jo vetëm pavarësia e Shqipërisë, por edhe e djeshmja dhe e ardhmja e shqiptarëve në sytë e botës së civilizuar. Një ndër ta është edhe profesori amerikan, Albert Bushnell Hart, që jetoi në vitet 1854–1943, e i cili në enciklopeditë amerikane e më gjerë njihet si historian e shkrimtar, lektor në Universitetin e famshëm të Harvardit e botues i disa veprave e studimeve në zë për kohën, duke bërë emër sidomos si njohës shumë i mirë i historisë amerikane.
Pikërisht, në kohën e luftërave ballkanike, që përkojnë me periudhën kur Shqipëria tashmë kishte shpallur pavarësinë e saj – dhe mundohej përmes kaosit e turbullirave që ngrinin krye, të ruante atë pak sovranitet të fituar me gjak – ai angazhohet me analiza e komente rreth situatës në Ballkan, ku edhe shqiptarët do të ishin pjesë e tyre. Më së shumti, mendimet e tij thitheshin nga prestigjiozja amerikane, “New York Times”, e cila duket se përcillte me shumë interes ngjarjet në kontinentin plak, ndërsa rajoni i ngërthyer nga masakrat, trazirat, kaosi e pasiguria, po zinte edhe faqet e para të shumë platformave madhore botërore.
Janë pikërisht vitet 1912-1914, ku ai na shfaqet me analiza e prognoza, mbi atë se çfarë mund të vinte nga trazirat ballkanike dhe cila do të ishte e ardhmja e tij. Kështu, ndërsa qeveria provizore e Ismail Qemalit ishte ende objekt i diskutimeve dhe Shqipëria “de facto” i nënshtrohej observimit të rreptë të koncertit të 6 fuqive europiane, me statusin zyrtar të një vendi neutral, ai shfaq hapur skepticizmin e tij mbi probabilitetet e mbajtjes më këmbë të këtij shteti të ri nga vetë shqiptarët, por nga ana tjetër nuk e vë fare në diskutim se ky shtet, kurrsesi, nuk duhej aneksuar e qeverisur nga ndonjë fqinj i tij. Interesant është fakti se ai nuk e përmend në asnjë rresht emrin e kreut të qeverisë e asnjë nga liderët shqiptarë.

Gjithsesi, ai e justifikon nga ana tjetër vendimin e Fuqive të Mëdha (të cilat ai në artikull i cilëson me termin “Europa e bashkuar”), me faktin se kishin ekzaminuar rreziqe, të cilat shtetet ballkanike nuk ishin në gjendje t´i dallonin.
Më shumë duket sikur mbizotëron tek ai ideja se Shqipëria duhej të ishte një protektorat i një fuqie të vetme, ndoshta austro-hungareze, ashtu sikurse Bosnja, çka gjithsesi mbetet vetëm një aludim i shprehur në formë jo eksplicite prej tij, duke vijuar t´a vlerësojë si absurditet atë që ai e cilëson “autonomia” europiane e Shqipërisë, shprehje të cilën “New York Times” e ka përdorur, në rastin konkret, për të pagëzuar të gjithë artikullin (shih: Europe’s “Autonomous Albania” Absurd, Says prof. Hart; Albert Bushnell Hart; New York Times; 19.10.1913).
Ai u bën gjithsesi një pritë të fortë paragjykimeve ndaj shqiptarëve, duke vlerësuar lart traditat, virtytet dhe historinë e tyre, duke e sjellë atë më pranë lexuesit amerikan. Ai aludon madje edhe për ish-presidentin amerikan, Theodore Roosevelt (në kohën kur shkruhej artikulli i prof.Hart, Roosevelt tashmë i kishte konsumuar dy mandatet e tij presidencialë në periudhën 1901-1909) për të marrë fronin e Shqipërisë, me shumë gjasa, i ndikuar edhe nga lajmet se Europa tashmë po përpiqej të gjente një mbret për shqiptarët. Gjithsesi, Ismail Qemali, siç bënin të ditura edhe vetë mediat amerikane, qysh në maj 1913 e kishte refuzuar një ide të tillë, duke mos e marrë madje, fare seriozisht si propozim.
Por ajo çka vlen më shumë për ne, është fakti se ai na shfaqet njëkohësisht edhe si njëri ndër parashikuesit më të saktë të fatit të Shqipërisë e të shqiptarëve, duke na bërë të mendojmë sot, rreth 100 vjet më pas, se prognozat e tij paskëshin qenë vërtet realiste. Ai e mbyll artikullin e tij me fjalët: askush nga fqinjët ballkanikë të Shqipërisë nuk e ka forcën fizike apo potencialin njerëzor për ta çuar Shqipërinë drejt civilizimit…. Dy milionë banorët e saj nuk mund të lihen në fatin e tyre dhe as të fqinjëve të tyre. Ata mund të civilizohen dhe një ditë madje të shndërrohen potencialisht në një fuqi ballkanike; por deri atëherë do të duhet të përjetohen zhgënjime, dështime dhe luftëra civile, para se Shqipëria të mund të bëhet njëra nga anëtaret e familjes botërore të kombeve të lira.
Në krye të artikullit të sipërcituar, ai tenton që në hyrje të thyejë një përcaktim negativ e paragjykues mbi shqiptarët, sugjeruar atij nga një serb, i cili i cilësonte shqiptarët në mënyrë sarkastike e gjithëpërfshirëse, thjesht si plaçkitës e vrasës ordinerë.
“Ky karakterizim jashtë kornizave normale –pohonte asokohe profesori amerikan – përputhet me paragjykimet e çdo njeriu që ka pasur rastin të hyjë në kontakt të ngushtë me popujt e Ballkanit. Grekët erdhën në atë tokë ku jetojnë rreth 25 shekuj më parë; romakët 20 shekuj më parë; bullgarët rreth 11 shekuj; por shqiptarët gjendeshin aty ku janë sot, para se grekët e parë të shfaqeshin në tokë. Ky popull (d.m.th. shqiptarët) flet ende një gjuhë aq të vjetër sa edhe ajo e etruskëve. Ky popull nuk është asimiluar dot kurrë nga pushtimet e po kështu civilizimi s´ka mundur dot të depërtojë”.
Më poshtë ai shkruan se: ky popull është malësori skocez i Ballkanit, indiani amerikan që ka akses në vendkalimet tregtare…. Ju mund ta urreni një shqiptar apo ta doni atë, ta vrisni apo të shënjestroheni prej tij për t´u vrarë, por ai megjithatë mbetet unik, dhe, edhe pse pjesërisht barbar, kërcënon të bllokojë të gjitha planet për të zgjidhur çështjen ballkanike.
Pyetjes se ku ndodhet Shqipëria, ai i përgjigjet se shumë nga fqinjët e saj kanë përfytyrime të ndryshme rreth çështjes së kufijve të saj dhe pohon se: Zyrtarisht pritet që një komision i veçantë ndërkombëtar të merret me përcaktimin përfundimtar të tyre, por se Shqipëria në përgjithësi përshkruhet si vendi që ndodhet i shtrirë në bregun Adriatik, nga Mali i Zi deri në brigjet përballë Korfuzit, e duke u shtrirë më pas në brendësi të kontinentit, nga Prishtina drejt Shkupit e Manastirit.
Më poshtë ai përmend se në këto troje (në atë kohë) shqiptarët numërojnë më shumë se 2 milionë banorë, duke parashikuar se, nëse i nënshtrohen një rregulli e qeverisjeje siç duhet, ata kanë prirjen ta shtojnë këtë numër në të ardhmen.
Pasi përshkruan më pas historinë e hershme te tyre, si një vendkalim strategjik në kohën e Perandorisë romake, këta të fundit renditen si të vetmit që arritën t´i fusin përkohësisht shqiptarët në rrugën e rregullit e civilizimit.
Ndërsa konstaton se nga shumë burime Shqipëria përshkruhet në raportet e huaja, e ndarë kryesisht në tri rajone, ai thekson se në fakt kjo ndarje nuk duhet marrë si e mirëqenë, pasi shqiptarët kanë një shkallë të lartë tribalizmi e, në këtë kontekst, mund të numëroheshin 20 ndarje apo nënndarje.
Po kështu, ndërsa flet për tri religjione prezente në atë kohë në Shqipëri, ai vë në dukje se si Vatikani, ashtu dhe Greqia e sulltani, i mbajnë duart ende të shtrira drejt Shqipërisë, duke tentuar të ndikojnë në fatin e këtij shteti të sapopavarësuar.
Prej tij na vjen edhe një interpretim interesant, i cili përputhet plotësisht me atmosferën kaotike në të cilën ndodhej Shqipëria e asaj kohe, ku spekulantët e aventurierët, ardhur nga vende të huaja, kishin gjetur terren për të vënë në jetë planet e tyre. Kështu, diku ai pohon se katër vjet më parë, një djalosh aventurier francez, me emrin Gabriel Louis Jaray, kaloi katër apo pesë ditë duke përshkuar Shqipërinë Veriore – duke e cilësuar veten modestisht si i pari europian që kishte ndërmarrë këtë udhëtim. Ai më pas i renditi ato çka pa në një libër me shënime, i cili në fakt nuk e meriton emrin që mbart: “L`Albanie inconnue”.
Ky francez njihet publikisht për botimin e një libri (botuar në Paris nga shtëpia botuese “Hachette”, në vitin 1913, me 238 faqe) me mbresat e tij gjatë udhëtimit që ndërmori në trojet shqiptare të Kosovës dhe Shqipërisë së Veriut, në vitin e largët 1909. Kësaj vepre, sapo doli në qarkullim, edhe vetë mediat amerikane i kushtuan vëmendje, duke marrë për bazë shumë nga përshkrimet e vlerësimet e Jaray-it mbi shqiptarët. Të botuara pikërisht në kohën kur edhe prof. Hart analizonte gjendjen në Ballkan e shkruante edhe për Shqipërinë, duket ato kishin ngjallur edhe një farë xhelozie nga prof. Hart, pasi ky i fundit, jo vetëm që s´ishte dakord me disa përcaktime të autorit, por fizikisht, me ç´konstatojmë, nuk kishte qenë ndonjëherë në vendin e shqiptarëve, gjë e cila e bënte atë të ndihej disi inferior.
Kështu, si kundërvënie ndaj autorit, profesori amerikan thekson me doza ironie se: një rajon, i cili është shënjuar në mënyrë të detajuar në hartat e inxhinierëve austriakë dhe ku janë shtruar sipërfaqe të tëra me hekurudhë, zor se mund të cilësohet “i panjohur”.
Por nga ana tjetër, ai rrëfen me vlerësim e pozitivitet për eksperiencën e një mikut të tij nga Chikago, me emrin Charles R. Crane, i cili gjatë qëndrimit në Stamboll, ndërsa ishte takuar me disa bajraktarë shqiptarë dhe kishte marrë ftesën e tyre për të kaluar një herë edhe nga Shqipëria, ishte befasuar kur autoritetet turke e kishin paralajmëruar të mos shkonte në atë vend, pasi kushdo që shkon atje, sipas tyre, do të gjente vdekjen. Madje, edhe nën protestën e zotit Crane, ata kishin këmbëngulur për ta pajisur këtë të fundit me një eskortë shoqëruese.
Ndërsa kishte hyrë në zonën e fshatrave shqiptare pranë qytetit të Manastirit, një grup vendësish i kishin dalë përpara dhe të habitur nga prezenca e taborit shoqërues turk, e pyesin të irrituar se nga kishte ardhur dhe cilat ishin qëllimet e tij. Ndërsa i jep shpjegim se eskorta i ishte dhënë me pahir nga autoritet turke, fshatarët shqiptarë e kërcënojnë, duke i thënë se nëse eskorta shoqëruese nuk do të largohej brenda gjysmë ore, ata do t´i vrisnin të gjithë.
Mirëpo, pas këtij kërcënimi vijon konstatimi se “pas largimit pa rezistencë e të menjëhershëm të eskortës turke, udhëtimi dhe misioni i amerikanit nga Chikago, vijoi më së miri, duke u gjendur nën shoqërinë bujare të shqiptarëve, të cilët e përcillnin atë të sigurt nga fisi në fis”.
“Në fakt – thekson autori - arsyeja e vërtetë se pse zyrtarët turq, e kishin penguar vizitorin amerikan të mos shkelte në ato zona, ishte fakti se ata kishin frikë se ai mund të bëhej dëshmitar i asaj çka kishte mbetur nga ndërhyrja e trupave turke, pas shtypjes së një kryengritjeje”.
Ndërsa flet më poshtë edhe për përpjekjet e dhunshme të turqve për t´i mbajtur shqiptarët nën kontroll, ai konstaton tashmë nën një realitet të ri, se misionarët amerikanë po bëjnë një punë të lavdërueshme në qytetin e Korçës. Ai flet për çiftin e bashkatdhetarëve të tij, Kennedy, i cili kishte formuar ndërkohë një opinion shumë të mirë për shqiptarët.
“Kur në Korçë ishte instaluar administrata pushtuese greke, këta të fundit shumë shpejt kishin çuar ndër mend se prezenca dhe misioni i çiftit amerikan kishte synime spiunazhi dhe i kishin dhënë urdhër të largoheshin nga Korça. Në fakt – thekson autori – për çiftin Kennedy s´kishte aspak dyshim se shqiptarët do të ndiheshin shumë më mirë nën një administratë shqiptare sesa nën atë greke”.
Ndërsa flet për burra dinjitozë e aftësi luftarake të shqiptarëve, të cilët edhe në Perandorinë turke kishin mbajtur ofiqe të larta dhe madje kishin iniciuar e drejtuar revoltat e marshimet e xhonturqve në Stamboll, pasi konstaton se shqiptarët kanë një ndjenjë të fortë për vendlindjen, edhe pse shumë prej tyre kanë preferuar të bredhin e punojnë sa andej-këtej, madje deri në Amerikë, edhe pse ndër fqinjët sllave mbizotëron mendimi se ata s´janë veçse një popull barbar e grabitësish, megjithëse shfaqin një nivel të ulët kulturor, profesori amerikan, Albert Hart, pohon se “gjithsesi shqiptarët janë bërë tashmë një faktor kyç” në situatën që paraqiste Ballkani në atë kohë.
Diku ai përmend se: “në këtë popull të ndarë e të copëzuar, ku asnjë klan e fis nuk pranon të vihet nën kontroll as nga vetë shqiptarët, përpos liderëve të klaneve e fiseve të tyre, Lufta e madhe Ballkanike e 1912-s erdhi si një rrufe e papritur. Disa nga shqiptarët iu bashkëngjitën turqve, disa të tjerë trupave pushtuese ballkanike, por shumë shpejt u bë e qartë se serbët, malazezët, grekët dhe bullgarët, të gjithë kishin hartuar plane konkrete për Shqipërinë, të cilën e shihnin si territor që duhet t´a ndanin mes tyre, pas largimit të Turqisë. Kur Turqia ra, shqiptarët menduan të shpallnin pavarësinë e tyre: kolonë grekë mbërritën nga Jugu, malazezët morën Shkodrën, kryeqytetin nominal të Shqipërisë së Veriut, serbët ndërkohë avancuan drejt perëndimit, duke dalë në brigjet e detit Adriatik”.
Profesori amerikan pohon se “s´ka pasur kurrë një komb shqiptar të njohur deri atëherë ndërkombëtarisht, porse në mënyrë të koordinuar e të papritur, Europa e zbuloi një të tillë”. Përfundimi i tij në këtë rast duket disi tendencioz e jo fort i bazuar, por gjithsesi ai vijon më tej, duke sjellë në vëmendje se njëra nga arsyet e mundshme se pse, sipas tij, Shqipëria “autonome” e Europës kishte diçka jonormale brenda, ishte fakti se “shqiptarët tashmë po shfaqen të dështuar në traditën e tyre të vjetër për t´u bërë ballë depërtimit të pushtuesve të huaj”. Duket se vlerësimi i fundit motivohej pikërisht nga situata konkrete e performanca e qeverisë shqiptare në atë kohë, kur mbi territorin e saj, po vërshonin shumë ushtri e trupa të huaj, duke i cenuar seriozisht sovranitetin e sjellë ngado ndjenjën e kaosit e të papërgjegjshmërisë.
Por, duke iu rikthyer sërish terrenit shumëngjyrësh religjioz të Shqipërisë dhe kombinacioneve të racave, minoriteteve e gjuhëve të ndryshme që haseshin në territorin e saj (duke e trajtuar edhe si një fenomen ballkanik), duke konstatuar edhe mungesën e një gjuhe e një alfabeti të unifikuar, ai thekson se “do të jetë tejet e vështirë të mbahet më këmbë një shtet i tillë”.
Skepticizmin e tij në lidhje me “Shqipërinë autonome” ai e lidh, përtej arsyeve të lartpërmendura, edhe me faktin se ky vend pra, vështirë se do të mund të ofrojë dot unitet dhe se “i mungon disponimi i duhur për t´iu nënshtruar rregullave qeverisëse, se nuk ka ndonjë eksperiencë parlamentare e kushtetuese, s´ka traditë monarkike e trashëgimi princërore”.
Por më tej prof. Hart aludon fare hapur se “kjo është vetëm një sajesë e Komunitetit Europian, pjesërisht për të penguar tri shtetet sllave për të arritur në Adriatik. Është një shtet me kryeqytet Shkodrën, i shtrirë gjeografikisht në skaj të vendit, praktikisht thuajse i paarritshëm nga banorët në rajonet e tjera të vendit, për të qenë sa më pranë influencës austriake e italiane”.
Ndërsa vijon të rendisë edhe disa arsye të tjera që lidhen me “dëshirën e shqiptarëve për të mbajtur gjithmonë armë, mungesën e gatishmërinë e tyre për të paguar taksa, për t´u rreshtuar nën armë nën një shërbim të rregullt ushtarak, ndërtuar rrugë, shkolla e thithur investime etj.,” ai megjithatë pohon se “sidoqoftë, shqiptarët nuk janë ajo racë barbare që pretendojnë fqinjët e tyre, megjithëse ky vend – sipas tij – nuk është ende gati të marrë përsipër përgjegjësinë të ndërtojë një shtet modern”.
Sot, si dëshmitarë të asaj çka kanë mundur të ndërtojnë e të realizojnë shqiptarët, 100 vjet pas konstatimeve e prognozave me bazë skepticiste të profesorit amerikan, mund të themi se fatmirësisht disa prej tyre nuk janë vërtetuar. Duke mos dashur të gjykojmë nga baza thellësisht nacionaliste, kurrsesi nuk mund të besonim e të vlerësonim se skpeticizmi i studiuesit amerikan kundrejt aftësive shtetformuese të shqiptarëve, lidhet me ndonjë ndikim keqdashës nga fqinjët e qarqet më antishqiptare të kohës, por mbetet i bazuar e motivuar tërësisht e thjeshtësisht nga zhvillimet e situata e pashpresë, në të cilën gjendej Shqipëria e asaj kohe.
Parë nga perspektiva e sotme, kur tendenca e gjykimi nuk është e nuk mund të jetë më bardhezi, kontributi i tij sidoqoftë, nuk i duhet lënë harresës. Në një kohë shumë të nevojshme për shqiptarët, ai, në një mënyrë indirekte, diti të përcillte në mënyrë realiste, jo vetëm problematikën, por edhe karakterin e këtij populli, për një publik e komb me tradita demokratike e për më tepër, me shumë ndikim në fatet e mëtejshme të shqiptarëve, siç ishte ai amerikan. Në një aspekt më të ngushtë profesional, nëse do të shihnim thelbin e mendimeve të tij, e vlerësonim sidomos prognozën mbi sfidat që e prisnin Shqipërinë për t´u renditur me dinjitet në familjen e madhe të kombeve të lira, së ardhme, do të shihnim se atij në shumëçka duhej t´i japim të drejtë.
ARMAND PLAKA

“Hoteli i drunjtë”, kur media shndërrohet në roman

2012-01-29T23:06:00.004-05:00

Iva Tiço
Një njeri i famshëm humbet punën, nuk gjen dot gruan dhe rrezikon burgun. Një detektive e re do te vihet në gjurmë të së zhdukurës, nën të fshehtat rrëqethëse e të habitshme nëpër rrugët e Shqipërisë. Diana Çuli ka zgjedhur që kësaj radhe të vijë me një rrëfim të stilit policesk, një lloj trilleri me ngjarje të të përditshmes dhe me elementë hetimi. Një detektive private dhe një gazetar. Një roman që përtej subjektit dhe zbërthimit të të panjohurave është i mbushur me plot histori të së përditshmes. Një roman nga ata që flasin për Tiranën e Shqipërinë e ditëve të sotme, për njerëz që dalin në televizion dhe ministra të korruptuar. Një nga ata romane që të shtien lehtë në ngasjen për të bërë paralelizma me ngjarje dhe persona konkretë, por që autorja, si gjithë shkrimtarët e tjerë, preferon t’i quajë një “tipizim letrar”. E nëse dikush gjen veten në këto histori, atëherë “ia kam arritur qëllimit”, thotë shkrimtarja. Nuk ka pasur aspak qëllim të provokojë. Thjesht ka rrëfyer një ngjarje. Ose disa ngjarje të lidhura bashkë. Dhe e ka bërë në një gjini ku nuk jemi mësuar ta shohim.

Ishte kjo hera e parë që provoni të shkruani një libër me elementë të një rrëfimi policesk?
Po, nëse e shohim si një ndërtim tërësor. Megjithatë, kush ka marrë mundimin të lexojë librat e mi, aty gjen gjithnjë elementë misteri dhe kërkimi, sepse mua më tërheq mjaft në një vepër letrare fakti kur diçka kërkohet të zbulohet. Për shumë arsye, edhe sepse kështu vepra ka më tepër tension.

Cila ka qenë fillesa e këtij romani? Frymëzimi apo ngjarja e parë që të çoi tek ai?
Gjithçka që na rrethon në jetën tonë të përditshme. Unë do ta zëvendësoja fjalën frymëzim me vëzhgim. Sepse shkrimtarët vëzhgojnë, ky është një tipar i tyre thelbësor. Pra, çfarë kam vëzhguar unë, që më ka shtyrë të trajtoj një temë të tillë? Mund të përgjigjem se, gjatë vëzhgimit tim të mass media-s shqiptare, si sillet, si vepron, si i trajton qeniet njerëzore, problemet e tyre dhe si ndikon në shoqëri, më lindi dhe ideja se një roman me një subjekt që lidhet me median, mund të dalë interesant. Përsa i përket ngjarjeve, mjafton të shohësh gjysma spektaklesh e të lexosh faqe gazetash – aty ke një lëndë të madhe për ta përpunuar e për ta shndërruar në materie letrare.

A është më ndryshe shkrimi i një subjekti të tille, ku lexuesi duhet te mbahet pezull nga kapitulli në kapitull? Ju vete e kishit zgjidhjen që me lindjen e intrigës, apo gjërat ndryshuan gjatë rrugës?
Padyshim. Duhet një teknikë e veçantë për të shkruar një vepër me subjekt zbulimin e një të fshehte. Duhet t’i mbash frymën pezull lexuesit dhe këtu fillon vështirësia, nevoja e një ushtrimi të mjeshtërisë, për të arritur aty ku dëshiron autori. Këtë roman mund ta kem rishikuar disa herë, e kam “mbajtur vesh” në çdo faqe se sa i binte ritmi, ku ngadalësohej, ku dukej se po zvarritej, ku nuk shkonte intriga dhe dukej e stisur, etj. etj. Shumë gjëra, gjithashtu, ndryshuan gjatë rrugës, tek e shkruaja. Sikur personazhet më tundnin kokat e më thoshin se ata nuk do të vepronin ashtu si i drejtoja unë. Kjo është metaforë, kuptohet, për të shpjeguar sadopak se nuk është aq e lehtë.

Figura kryesore e librit, është një e re, beqare, rreth të tridhjetave. Ndërkohë që rinia juaj ka qene shumë ndryshe nga ajo e personazhit, si keni mundur të futeni në lëkurën e një personazhi të tillë?
Rinia ime ka qenë shumë e ndryshme dhe nga ajo e Dorotesë njëzetvjeçare tek Engjëj të armatosur, në vitet “40-’44. Personazhet nuk janë pasqyrim i jetës së shkrimtarit. Ne mund të përshkruajmë njerëz të kohëve të shkuara, deri në antikitet dhe s’ka asnjë problem – është çështje studimi dhe perceptimi. Ndërsa për të rinjtë e sotëm e kam shumë më të lehtë, se i kam para syve. A nuk ka shumë gra të reja sot në karrierë, të zonjat, të pavarura, të bukura, të shkathta? Liliana është njëra prej tyre.

Mbani ditar me ngjarjet që dëgjoni e lexoni apo takoni njerëz të shtresave të ndryshme shoqërore, vetëm me idenë se një ditë mund t’ju duhen për t’i “shfrytëzuar” për letërsi?
Nganjëherë mbaj shënime në blloqe, që më vonë i humbas. Çaste, ide që më mbijnë në kokë dhe që sa shkoj në shtëpi mund t’i harroj, ndonjë tipar të veçantë të ndonjë personi, por nuk e kam diçka të përhershme. Unë kam punuar dhe punoj vazhdimisht me njerëz të të gjitha shtresave në Shqipëri. Kam takuar dhe takoj, prej më shumë se tridhjetë vjetësh lloj lloj tipash e personazhesh, sepse kam punuar si gazetare, si veprimtare shoqatash dhe jam futur dhe në zonat më të thella e më ka lidhur puna me gjithfarë tipash. Po ashtu jam marrë edhe pak me politikë, kam bërë fushata zgjedhore deri në zona të largëta rurale, kam patur lidhje pune me njerëz në qeveri, në administratë, në shoqëri civile – e gjithë kjo përvojë është një “ditar i madh”, ku kam të shënuara mijëra faqe tiparesh dhe sjelljesh njerëzore.

Libri i merr ngjarjet në përditshmërinë e Tiranës. Është më e thjeshtë të shkruash për të përditshmen? Apo është më thjeshtë të merresh me të shkuarën si tek “Engjëj të armatosur”?
Janë dy vështirësi të ndryshme. Në romanet me temë nga e shkuara, duhet studiuar shumë për të njohur periudhën historike, sfondin social, politik, ekonomik, duhet të kuptosh se si e perceptonin lirinë, po jo vetëm atë kombëtare, si ishin raportet burrë grua, ato familjare, të mësosh e të përvetësosh dhe hollësi të tilla si për shembull çfarë hanin njerëzit në atë kohë, si visheshin, si ecnin, pinin kafe jashtë apo vetëm në shtëpi etj., sepse, nga mosdija mund të bësh ndonjë budallallëk. Kjo kërkon punë të madhe, nganjëherë edhe shumëvjeçare. Nga ana tjetër, në librat me temë nga jeta e përditshme, ku këto gjëra i di përmendësh dhe nuk më duhet të studioj, ka një tjetër lloj vështirësie. Lexuesit të gjykojnë më fort, sepse ata e jetojnë vetë përditshmërinë , e kanë të vështirë nganjëherë të ndajnë krijimin letrar nga jeta reale dhe të thonë se “ky nuk mund të veprojë kështu” apo “ku ka kështu lloj tipi në shoqërinë tonë!!”. Ta zëmë, më thonë: e ku ka agjenci detektivësh në Shqipëri ! E ku qenka kjo gruaja detektive !! Sepse një temë me ngjarje nga jeta jonë të duket sikur është vetë pjesë e jetës tënde.

Libri në pamje të parë është një rrëfim i stilit policesk, por përtej subjektit, duket dhe si një analize e të mirave dhe të këqijave te medias shqiptare. Mendoni se media në Shqipëri mund të ndodhë të shkatërroje jetë të pafajshme?
Nuk kam pasur qëllim të bëj analiza, sepse unë kam shkruar një roman dhe jo një artikull mbi rolin e medias në shoqëri. Por, e kuptoj pyetjen tuaj. Subjekti i romanit tim merret me median në shoqërinë shqiptare dhe personazhi kryesor është një gazetar i njohur. Ai përballet me një sërë problemesh, që i shkaktohen nga vetja, po dhe nga të tjerët. E akuzojnë për korrupsion, i ikën gruaja, vuan nga ato që u ka bërë të tjerëve përmes emisionit të tij. Por, nuk mund të them se e kam përshkruar kështu, sepse media jonë ka shkatërruar jetë njerëzish. Unë vetëm ngre një sipar dhe u rrëfej një histori mediatike. Ju takon juve, pastaj të gjykoni, nëse kjo rrëfenjë i ngjan jetës sonë të përditshme apo është thjesht një fantazi e largët.

Jeni treguar e kujdesshme që në fillim të librit të shkruani se çdo përkim me ngjarje dhe persona realë është thjesht i rastit. Por nuk është aspak e vështirë që të lexosh aty ngjarje reale. Së paku nuk mund të mohoni për shembull historinë e Safo Markos. Është një nga pjesët më të dhimbshme të librit, jo element thelbësor për subjektin e personazhet… Një ilustrim, por që me disa ndryshime të vogla përputhet shumë mirë me atë që ka ndodhur në të vërtetë.
Këtu nuk bëhet fjalë për mohime ose jo. Në roman ka disa nën-histori, ku shumëkush mund të gjejë ngjashmëri me histori të vërteta, siç po gjeni dhe ju tani. Unë nuk mund të pohoj se e kam fjalën për atë histori pikërisht, sepse nuk do të thosha të vërtetën. Ajo i ngjan shumë si histori, por nuk është historia e saj pikë për pikë. I ngjan dhe disa historive të tjera të tilla, sepse fatkeqësisht shoqëria jonë ka përjetuar vuajtje dhe ndodhi të tilla në një numër të madh familjesh. Pra, unë “tipizoj” letrarisht një fenomen të njohur. Këtë mund të pranoj dhe për personazhet të tjerë, që juve ju ngjajnë me persona realë.

Në të tilla histori të së sotmes, a ndjen mbi vete fenomenin e autocensures? Ndoshta do doje të thoshe më shumë, por ke frike mos lëndon njerëz…
Po kë lëndoj unë në një roman!? Nuk kam përshkruar në mënyrë letrare një ngjarje të njohur nga publiku. Emrat nuk janë të vërtetë, ngjarjet janë të krijuara prej meje, “të këqinjtë” i kam shpikur unë. Mos vallë ndonjë “ i keq” lëndohet dhe thotë : ej, ky jam unë, pse më ke bërë kaq të keq ? Ose kaq të keqe? Atëherë, paskërkam goditur në shenjë, sepse njerëz të tillë ekzistokan. Prandaj, do të thosha se kur shkruaj një vepër letrare nuk ndjej autocensurë, përsëris, sepse nuk ritregoj artistikisht një histori reale. Nëse dikush gjen veten tek grupi i atyre që të ngjethin mishin, ky nuk është problemi im.

Çfarë jeni duke shkruar për momentin?
Tani po merrem përsëri me Sartrin. Pas përkthimit të trilogjisë “Rrugët e lirisë”, Shtëpia Botuese Fan Noli më ofroi të vazhdoj me dy novela të njohura të këtij autori: “Mizat” dhe “Neveria”. Ndoshta do ta kem si pauzë derisa ta hedh Liliana Dukën, personazhin tim, në zbulime misteresh të reja.

Megjithë krijimtarinë e pasur viteve të fundit, po të bësh një kërkim të thjeshtë në internet, emrin Diana Çuli do e gjesh menjëherë të lidhur me titullin ”Dreri i Trotuareve”. Të vjen keq apo mirë për këtë?
Më vjen shumë mirë që Dreri vazhdon të jetojë kaq gjatë. Pastaj…në internet varet çfarë siti gërmon. Në të tjera vende unë gjej të tjerë tituj librash të mi. Ndoshta duhet të bëj një web të posaçëm, ku lexuesi të gjejë dhe veprat e mija të tjera dhe çfarë thuhet për to dhe të jetë më shumë i informuar. Kur të kem kohë, ndoshta… Por edhe sikur të më mbetet vetëm ky libër, përsëri është një çmim shumë i madh që më jep lexuesi.

Kadareja urrejtje të përjetshme për Arshi Pipën, Agollin, Trebeshinën dhe Xhaferrin

2012-01-27T21:02:00.001-05:00

Në prag të 76 vjetorit të ditëlindjes së tij, Kadare ndihet shumë pak i penduar për armiqësitë e shumta që ka lënë në gjurmët e jetës së tij, ku fama e madhe e shkrimtarit nuk mundi dot që të shmangte keqkuptimet. Nëse do të ndjehej i penduar plotësisht, ai mund të ngrinte telefonin për t’i bërë një “zile” Agollit, apo Trebeshinës, të cilët janë ende gjallë. Ndërsa dy të tjerët, Pipa dhe Xhaferri nuk jetojnë më dhe pajtimi me ta është një mision i pamundur. Gatë gjithë jetës së tij, Kadare ka pasur shumë adhurues, ndofta me miliona, por tepër pak miq të vërtetë të cilët mund t’i ketë mbajtur gjatë. Ndërkaq, historia e marrëdhënieve të tij me të tjetër është e mbushur me një listë të gjatë armiqësie, ku padyshim vendin e parë e zënë shkrimtarët dhe më tej, një pjesë e madhe e politikanëve. Në rradhët e para të kësaj liste qëndrojnë Arshi Pipa, Bilal Xhaferri, Dritëro Agolli dhe padyshim Kasem Trebeshina. Ndërkohë shumë shkrimtarëve të tjerë, ose nuk i ka përmendur ndonjëherë, duke bërë sikur nuk i njeh fare, ose i ka lënë të fyer nëpërmjet mospërfilljes së tij, prej titani.
Përplasja me Arshi Pipën
Keqkuptimet e Kadaresë me Arshi Pipën kanë nisur herët dhe kanë vazhduar tepër gjatë. Gjatë njëfarë kohe Kadareja nuk linte rast pa përdorur për të fyer Arshi Pipën, duke e cilësuar atë si provokator. Ndërsa më vonë e ka akuzuar si letërshkruesin e parë kundër Kadaresë, në jurinë e Stokholmit, për të sabotuar çmimin “NOBEL”. Por në thelb, misteri i së vërtetës për këtë grindje është tepër i thjeshtë. Arshi Pipa, në fillimet e viteve ‘80, përktheu librin e Kadaresë, “Kronikë në Gur”, me një parathënie të tijën, ku thoshte midis të tjerave se ky libër përbën një disidencë të pastër kundër shtetit komunist dhe Enver Hoxhës. Këtë e botoi më pas, më 1987, edhe në revistën “Telos” të Nju Jorkut. Botuesi i librit e kundërshtoi parathënien e Pipës dhe madje krejt, botimin e librit të Kadaresë. Në këtë parathënie Pipa e cilësonte Kadarenë si “antikomunist”. Por Kadareja u acarua shumë nga kjo ngjarje e cila atij iu duk si provokim. Dhe për këtë shkak, pa e lexuar parathënien, Kadareja nisi sulmin, duke e sharë Pipën me epitete të rënda. Kështu sherri midis tyre u përhap shumë dhe megjithë indiferencën e përgjithshme të botës letrare jashtë shtetit shqiptar, sot do të ishte interesante të rilexohej mllefi I tyre kundër njëri tjetrit. Por më vonë rreth vitit 1988, Kadareja deklaron se e lexoi parathënien e Pipës dhe nisi të pendohet për sharjet e tij ndaj Pipës. Për këtë gjë më vonë në momentet e pendesës Kadareja ka shkruar: “Normalisht unë duhej të isha mirënjohës ndaj profesor Pipës për përkthimin. Dhe kam qenë, në fillim, tepër mirënjohës. Unë duhet t’i isha mirënjohës gjithashtu edhe për parathënien tepër interesante, por nëse do të mund ta takoja, atëherë do t’i thosha: “Profesor, ju faleminderit për vlerësimin tuaj, por ju keni theksuar jashtëzakonisht shumë tingëllimin antikonformist të romanit tim. Ju e nxirrni atë si një vepër disidente, antikomuniste, që denoncon luftën e klasave e terrorin komunist, madje demaskon personalisht shefin e këtij terrori, Enver Hoxhën. Thënë ndryshe, ju keni mbiçmuar shumë meritat e mia si shkrimtar liberal, madje më quani haptas “rebel”. Asnjë shkrimtar në Shqipëri nuk mund të shkruante një vepër të atillë siç e mendoni ju kaq haptas kundër regjimit e aq më pak kundër Enver Hoxhës”. Në këtë mënyrë Kadareja ishte përgatitur t’i kërkonte një ndjesë të thellë dhe publike Arshi Pipës. Por pikërisht në vitin 1989-90, atëhere kur Kadareja mendonte se ishte bërë “antikomunist” Arshi Pipa, në “Zërin e Amerikës”, e sulmoi ashpër Kadarenë, duke e akuzuar si një komunist të pandreqshëm. Thelbi i akuzave të Pipës ishte ky: “Kadare, meqenëse s’ka bërë asgjë për demokracinë nuk ka të drejtë të flasë për të”! Natyrisht kjo e tërboi fare Kadarenë, i cili brenda vetes po përgatiste pajtimin me Pipën. Por kjo nuk ndodhi asnjëherë. Sepse edhe pas ardhjes në Shqipëri, Arshi Pipa nuk u interesua asnjëherë për Kadarenë, ndërkohë që ky i fundit i ndiqte me kujdes intervistat e Arshi Pipës gjatë vizitave të fundit. Kësisoj, ata të dy mbetën dy armiq enigmatikë dhe misteriozë me njëri tjetrin.
Me Bilal Xhaferrin
Historia e sherrit të Kadaresë me Bilal Xhaferrin është e mbushur me të vërteta dhe të pavërteta. Midis gjërave më të besueshme që thuhen për ta është fakti se ata të dy ishin nga shkrimtarët më premtues të realitetit shqiptar, ndërkohë që i përkisnin dy shtresave të ndryshme shoqërore. Kadareja quhej i përkëdheluri i sistemit, ndërsa Bilal Xhaferrit, shteti komunist i kishte pushkatuar babanë. Një gjë është e sigurtë: Todi Lubonja i donte që të dy dhe librat e tyre i lexonte me zell. Madje, Bilal Xhaferrin e lexonte qysh në dorëshkrim. Kaq e vërtetë është kjo, saqë njëra prej akuzave ndaj Lubonjës në mbledhjen e Byrosë Politike ishte se kishte mbajtur afër një poet, babanë e të cilit e kishte pushkatuar regjimi komunist. Në këtë mënyrë sherri midis dy shkrimtarëve të rinj e të talentuar nisi në formën e një zilie dhe ambicieje midis tyre. Kjo ishte më e dukshme tek Bilal Xhaferri, i cili në diskutimin e romanit, “Dasma”, në prani të Fadil Paçramit, e kritikoi rëndë romanin e Kadaresë. Ndërsa Fail Paçrami i tronditur nga kjo ngjarje iu drejtua Bilalit me fjalët: “Rri urtë se ty të kemi pushkatuar babanë”. Pas kësaj mbrëmjeje, nisi rrokullisja e madhe e Bilal Xhaferrit, i cili nisi të shihej prej të gjithëve si “armik i Kadaresë”. Atëherë, thuhej vazhdimisht në mjediset e shkrimtarëve se “Kadareja është inatçi” dhe “po të mori inat Kadareja të shkatërron karrierën dhe jetën”. I njëjti fat ndoqi edhe Bilal Xhaferrin pas përplasjes me Kadarenë, por deri tani nuk është vërtetuar se për fatkeqësitë e mëvonshme të Xhaferrit ka “gisht” Kadareja.
Grindjet me Kasem Trebeshinën
Ndaj Kasem Trebeshinës duket se Kadareja ka një urrejtje të përjetshme. Po kështu ndodh edhe në anën e Trebeshinës, i cili e quan vazhdimisht Kadarenë si njërin prej shkaktarëve kryesorë të fatkeqësive të tij. Madje e akuzon edhe për shkatërrimin e fatit të shumë shkrimtarëve apo poetëve të tjerë. “Ai u ka shkatërruar jetën shumë shkrimtarëve”, thotë Kasemi. Ndërsa Kadareja e akuzon Trebeshinën si themeluesin e Sigurimit të Shtetit, por para së gjithash ai e akuzon si vrasës për dy vrasje të bëra në vitin 1943 dhe44. Për këto vrasje Kadareja shkruan . ”Vrasja e kryer prej tij te bregu i kënetës, në vitin 1943, sado që në pamjen e parë mund të duket e rëndomtë për një kohë të tillë lufte, është një vrasje e veçantë. Është një krim fondator, siç u tha, një gjak i derdhur në themelet e tiranisë së ardhshme shqiptare. Vrasjet pas shpine të vitit 1943, shumica e të cilave nuk janë zbuluar ende gjer më sot, ishin programi i parë i krimit mbi të cilin do të bazohej gjithë ngreha e rendit komunist. Vrasje pas shpine me motivin e përjetshëm të smirës, të fshehta, të maskuara me tjetër motiv, do të ishin thelbi i historisë së padukshme të diktaturës. Nga rrëfimi i vrasësit nuk mbetet asnjë pikë dyshimi për krimin”. Përveç të tjerave mllefi dhe urrejtja e Kadaresë për Trebeshinën është shprehur edhe në shumë raste të tjera, brenda librave të tij, ose në bisedat e përditshme. Por edhe Trebeshina nga ana e tij, ka bërë të njëjtën gjë. Duket se marrëdhëniet e dy shkrimtarëve nuk do të njohin asnjëherë pendesë, apo pajtim në asnjë rast dhe në asnjë lloj rrethane.
Përplasja me Agollin
Të dy kanë qenë shokë gjimnazi në shkollën “Asim Zeneli”, të Gjirokastrës. Pastaj, kanë ecur njëkohësisht në rrugën e letërsisë duke bërë garë me njeri-tjetrin, por secili në korsinë e vet. Të dy kanë studiuar në Bashkimin Sovjetik dhe më pas kanë ndenjur bashkë për shumë kohë. Aq e vërtetë është kjo gjë, saqë Dritëro Agolli është njohur me bashkëshorten e tij, Sadije Agolli, pikërisht në dasmën e Kadaresë, ku ajo ishte e ftuara e Helena Kadaresë. Më tej, ata rrinin gjatë me njëri tjetrin, duke qenë shpesh të shoqëruar edhe me gratë e tyre. Më vonë ishin edhe komshinj në një pallat, ku Agolli banonte një kat sipër Kadaresë, diku në kryqëzimin e rrugës së Dibrës. Dëshmitë e të dyve shprehin qartë disidencën e bisedave ku përfshihej humori për Enver Hoxhën, apo për Byronë Politike. Por sherri i tyre ka nisur në vitin 1983, kur sipas Kadaresë, Agolli u bë kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve. Sipas Kadaresë këtu përfunduan bisedat disidente kundër diktaturës dhe Dritëro Agolli mori pamjen e një zyrtari institucional. Por Agolli nga ana e vet e quan të pashpjegueshme sjelljen e Kadaresë ndaj tij, duke kërkuar që gjërat të vihen në vend duke rikthyer paqen midis të dyve.
Ilir Bushi

Kriza ul çmimet e ndërtimit, Tiranë- Elbasan 110 mln euro më pak

2012-01-25T21:30:00.003-05:00

Sabina Veizaj
Maxhoranca dhe opozita kanë miratuar me konsensus dje në komisionin e Ekonomisë dhe Financave marrëveshjen prej 50 mln dollarësh, kredi e dhënë nga banka Abu Dhaib për ndërtimin e autostradës Tiranë- Elbasan. Diskutimi rreth marrëveshjes ka nxitur debate mes mazhorancës dhe opozitës, pasi nëndrejtori i Përgjithshëm i Rrugëve, Skënder Çota deklaroi se kostoja e rrugës Tiranë- Elbasan do të kushtojnë 110 mln dollarë më pak se parashikimi. Para që i kursehen buxhetit të shtetit. “Kjo është mënyra e ndërtimit të një vepre madhore që synon të shkurtojë kostot për buxhetin, mënyra e prokurimit e bën më të qartë dyshimin e ndërtimit të 56 km të tjerë dhe ndërtimit të rrugës Durrës- Kukës”, – u shpreh deputeti socialist, Erion Braçe, anëtar i komisionit kuvendor të Ekonomisë. Opozita hodhi hije dyshimi mbi uljen e shpenzimeve të kësaj vepre madhore, duke theksuar se për veprat të tilla gjithmonë është kërkuar rritje shpenzimesh dhe jo më ulje. Opozita kërkoi që me gjithë uljen e kostos së rrugës prej 110 mln dollarësh të mos abuzohet me cilësinë e saj, pasi ajo është pasuri e qytetarëve. Skënder Çota, nëndrejtor i Përgjithshëm i Rrugëve, argumentoi se kursimi prej 110 milionë dollarësh vjen si rezultat se segmente të caktuara të rrugës janë kërkuar për t’u ndërtuar nga kompani të ndryshme, gjë që ka sjellë uljen e kostos. Pra, autostrada Tiranë-Elbasan nuk do të kushtojë më 400 milionë dollarë sipas projektit fillestar, por 290 milionë dollarë. Kursimi prej 25 për qind të shpenzimeve të parashikuara, që ndryshe do të thotë 110 milionë dollarë më pak të shpenzuara nga buxheti i shtetit, sipas Drejtorisë së Përgjithshme të Rrugëve ka ardhur si pasojë e kërkesës së lartë të kompanive për të marrë pjesë në ndërtimin e segmenteve në dy anët e tunelit të Krrabës. Sipas Çotës, ulja e kostos së ndërtimit të kësaj vepre nuk reflektohet në uljen e cilësisë së punimeve. Nëndrejtori Cota bëri me dije se deri tani punimet i kanë superuar të 41 % të projektit. Aktualisht po punohet me 0.5-1 % progres çdo ditë. Ndërsa kryetari i komisionit kuvendor të Ekonomisë dhe Financave, Edmond Spaho e argumentoi shkurtimin e kostos për ndërtimin e autostradës Tiranë – Elbasan me reflektimin e krizës ekonomike globale, gjë që ka sjellë kërkesa të firmave të ndërtimit me kosto më të ulëta. Sipas Spahos, ky është efekti i parë pozitiv i krizës ekonomike për vendin tonë. Komisioni i Ekonomisë dhe Financave pritet që të diskutojë edhe një kredi tjetër në vlerën e 24 milionë dollarëve, që jepet nga fondi i OPEC-ut. Pritet që tuneli i Elbasanit të jetë gati për 100-vjetorin e Pavarësisë së vendit. Autostrada Tiranë – Elbasan është 26.9 km e gjatë. Sipas projektit, rruga është e ndarë në tri lote, nga të cilat: loti i parë fillon nga Unaza e Madhe deri në kilometrin e 13-të; loti i dytë është tuneli, ndërsa loti i tretë është nga dalja e tunelit në qytetin e Elbasanit.

Sommario

“Kjo është mënyra e ndërtimit të një vepre madhore që synon të shkurtojë kostot për buxhetin. Mënyra e prokurimit e bën më të qartë dyshimin e ndërtimit të 56 km të tjerë dhe ndërtimit të rrugës Durrës-Kukës”, – u shpreh deputeti socialist, Erion Braçe

Disa nga parametrat e autostradës Tiranë-Elbasan

Shpejtësia e projektimit është     100-120 km/h
Gjerësia e një vije kalimi është     3.75 m
Gjatësia e rrugës në mbushje     18.5 km
Gjatësia e rrugës në gërmim     17.4 km
Gjatësia totale e viadukteve     4.65 km
Gjatësia totale e tuneli për të dy tubat 4.3 km
Numri i mbikalimeve         7
Numri i nënkalimeve         4
Numri i viadukteve         21
Numri i kryqëzimeve në disnivel

Ina Rama-Kuvendit: Provat tona kundër Ballës, Doshit dhe Bares

2012-01-25T21:29:00.001-05:00

Prokurorja e Përgjithshme i kërkon Kuvendit imunitetet e 3 deputetëve socialistë. SMS për Taulant Ballën: Çfarë të bëjmë tani? Pse u tërhoq shumica? Filmimet për Tom Doshin: Lin dhe Gjin Ndreu, para se të konfrontohen me policinë kontaktojnë me deputetin. Kërkesa e Bares: Nuk përcaktoi drejtuesit e tubimit dhe ndihmësit e tyre

Tiranë Një sms telefonik i Taulant Ballës, pamjet filmike të Tom Doshit dhe përgjegjësia për tubimin e Besnik Bares, kanë veçuar tre deputetët socialistë prej kolegëve të tyre, në hetimin e Prokurorisë për organizatorët e demonstratës së dhunshme. Në kërkesat dërguar Kuvendit për heqjen e imuniteteve të deputetëve Balla, Doshi dhe Baraj, Prokurorja e Përgjithshme zbardh hetimet e kryera deri më tani në këtë pistë, si dhe dyshimet që implikojnë tre deputetët me “axhendën” e një pjese të protestuesve. “MAPO” boton kërkesën e Prokurores së Përgjithshme për deputetët socialistë, e cila është diskutuar dje në mbledhjen e Këshillit të Imuniteteve në Kuvend.
Unë Ina Rama, Prokurore e Përgjithshme e Republikës, pasi u njoha me aktet e procedimit penal nr. 285/20, të vitit 2011, të regjistruar nga Prokuroria pranë Gjykatës së
Rrethit Gjyqësor Tiranë, vendimin për shpalljen e moskompetencës lëndore dhe kalimin e akteve për këtë procedim Prokurorisë së Përgjithshme, konstatova:
Nga hetimet e kryera rezulton e provuar se më datë 21.01.2011, në intervalin kohor midis
orës 13:30-17:00, në bulevardin “Dëshmorët e Kombit” Tiranë, para godinës së
Kryeministrisë është zhvilluar një demonstratë protestë, e njoftuar më parë nga subjekti politik, Partia Socialiste e Shqipërisë. Gjatë këtij grumbullimi masiv njerëzish, persona të ndryshëm, pjesëmarrës në protestë, kanë qëlluar me sende të forta në drejtim të forcave të caktuara për ruajtjen e rendit dhe të sigurisë publike, si dhe objektit ku ndodhen zyrat e Këshillit të Ministrave. Në një moment, nga efektivat që kishin marrë nën mbikëqyrje objektin e Këshillit të Ministrave, është qëlluar me armë zjarri. Nga kryerja e veprimeve hetimore për këtë ngjarje është evidentuar se, si pasojë e përdorimit të armëve luftarake kanë gjetur vdekjen shtetasit Ziver Veizaj, Hekuran Deda dhe Faik Myrtaj, si dhe janë plagosur 6 persona të tjerë, prej të cilëve shtetasi Aleks Nika ka gjetur vdekjen pas disa ditësh. Nga ana tjetër rezulton se, si pasojë e veprimeve të dhunshme të pjesëmarrësve në protestë, janë dëmtuar me mjete të forta 36 punonjës të forcave të policisë, efektivave të Gardës së Republikës, si dhe janë shkaktuar dëme materiale në pasuri shtetërore dhe private. Për një numër të konsiderueshëm shtetasish pjesëmarrës në protestë, të cilët rezultojnë të kenë goditur me gurë dhe me sende të tjera të forta në drejtim të forcave të Policisë së Shtetit dhe efektivave të Gardës së Republikës, është proceduar me arrestimin e tyre në kushtet e flagrancës, si të dyshuar për kryerjen e veprave penale të goditjes për shkak të detyrës dhe shkatërrim të pronës. Materialet provuese në ngarkim të këtyre shtetasve, mbi bazën e së cilave është vendosur arrestimi i tyre në kushtet e flagrancës, kanë qenë pamjet filmike që disponoheshin nga ekspertët e Drejtorisë së Policisë së Tiranës, si dhe raportet e shërbimit, të mbajtura nga strukturat e policisë. Në kuadër të këtij procedimi penal, nisur nga pasojat tepër të rënda të verifikuara në vendngjarje, organi i akuzës ka kryer veprime hetimore për të zbardhur nëse personat që
kanë kryer veprime të dhunshme gjatë tubimit, kanë qenë të organizuar, dhe nëse po, identifikimi i tyre. Nga të dhënat e grumbulluara gjatë hetimit janë evidentuar të dhëna dhe indicio që krijojnë dyshimin e arsyeshëm se deputetë të Kuvendit të Shqipërisë, zotërinjtë Tom Doshi, Taulant Balla, Besnik Baraj, me veprimet e tyre gjatë tubimit të datës 21.01′.2011, kanë konsumuar veprën penale të “organizimit dhe pjesëmarrjes në grumbullime e manifestime të paligjshme”, parashikuar nga neni 262 i Kodit Penal.

Nga pamjet filmike të administruara në këtë procedim penal evidentohet se personat përpara objektit të QNK (Piramidës), në krah të selisë së Këshillit të Ministrave, pranë të cilëve ka qenë edhe deputeti Taulant BALLA, kanë qëlluar me gurë e sende të tjera në drejtim të objektit të Kryeministrisë.

Pokështu, sipas procesverbalit të këqyrjes së telefonit celular nr. 069 58 51 808, që i
përket shtetasit Igers Vangjeli, rezulton se ky i fundit ka qenë në kontakt me deputetin
Balla, pasi është evidentuar një sms me këtë përmbajtje: “Taulant, çfarë të bëjmë tani? Pse u tërhoq shumica?” Ky tekst mesazhi na bën të dyshojmë për një
lloj varësie të disa protestuesve nga orientimi i këtij deputeti. Referuar këtyre të dhënave ngrihen dyshime se deputeti i Kuvendit të Shqipërisë, Taulant BALLA ka kryer veprime, të cilat mund të kenë shtyrë një numër të caktuar protestuesish për të ndërmarrë veprime të dhunshme kundër forcave të policisë.
2-Referuar deklarimit të deputetit Tom DOSHI, dhënë me cilësinë e personit që ka dijeni për rrethana të hetimit datë 21 shkurt 2011, rezulton se ai ka organizuar pjesëmarrjen e personave nga komunat Bushat, Dajç, Velipojë, Gur i Zi, Oblik etj, në tubimin e protestës të datës 21 janar 2011. Nga pamjet filmike të administruara në funksion të këtij procedimi penal, evidentohet se shumë protestues të ardhur nga Shkodra apo zona të tjera përreth, janë organizuar nga ana e deputetit Tom DOSHI për të marrë pjesë në tubimin e protestës së datës 21 janar 2011. Po nga të njëjtat pamje filmike mund të dallohet se shtetasit Lin Ndreu dhe Gjin Ndreu, tashmë të dënuar me vendim të gjykatës, por edhe shtetas të tjerë pjesëmarrës në këtë protestë, përpara se të konfrontohen me forcat e policisë, kontaktojnë në mënyrë të përsëritur me deputetin e Kuvendit të Shqipërisë, shtetasin Tom DOSHI.
3-Si përfaqësues i subjektit politik Partia Socialiste e Shqipërisë, kryetari i kësaj partie për Tiranën, deputeti Besnik BARAJ, me shkresën nr. 2 prot, datë 19.01.2011, ka njoftuar Drejtorinë e Policisë Tiranë për kryerjen e një tubimi proteste më datë 21 janar. Në përgjigje të kësaj kërkese, Drejtoria e Policisë së Qarkut Tiranë i është drejtuar kërkuesit me shkresën nr. 430/14 prot., datë 20 janar 2011, duke i bërë me dije se në respekt sa parashikon ligji Dr. 8773 datë 23.04.201 “Për Tubimet“, kërkuesi duhet të përcaktojë drejtuesit e tubimit dhe ndihmësit e tij, duke i pajisur këta me shenja dalluese, konform nenit 10 të këtij ligji. Gjithashtu, nga Drejtoria e Policisë së Qarkut Tiranë është kërkuar edhe përcaktimi i orarit të përfundimit të tubimit, si edhe itinerari që do të ndiqej nga pjesëmarrësit. Në vijim të korrespondencës, z. Baraj, me shkresën nr. 3 prot., datë 20.01.2011, e njofton përsëri Drejtorinë e Policisë për zhvillimin e tubimit, por duke shpërfillur kërkesat e nenit 10 të ligjit nr. 8773, datë 23.04.201 “Për Tubimet“, pasi nuk ka përcaktuar se kush do të ishin personat konkretë që do drejtonin tubimin dhe as ndihmësit e tyre, të cilët dhe do të garantonin mbarëvajtjen e tubimit. Kështu, siç dhe kishin njoftuar, më datë 21 janar 2011, subjekti politik kërkues zhvilloi tubimin e protestës, i cili nga pjesëmarrësit degradoi në veprime të dhunshme ndaj forcave të policisë, të Gardës së Republikës dhe pasurisë shtetërore dhe private. Në kushtet kur deputeti Besnik Baraj është përfaqësuesi i subjektit politik që merr përsipër zhvillimin normal të një tubimi paqësor dhe për shkak të mosmarrjes së masave të nevojshme në përputhje me ligjin për tubimet, shpërfillje e cila ndikoi në degradimin e protestës në akte të dhunshme, janë fakte të cilat krijojnë dyshimin e arsyeshëm se ai ka konsumuar elementët e veprës penale “Organizimi dhe pjesëmarrja në grumbullime dhe manifestime të paligjshme“, parashikuar nga neni 262 i Kodit Penal. Në referencë të rrethanave të përmendura rezulton se ekzistojnë të dhëna dhe indicio, për të cilat çmohet e nevojshme të zhvillohen hetime për sqarimin e pozicionit të deputetëve Taulant Balla, Tom Doshi e Besnik Bare në raport me këtë vepër penale.

Protestuesi nga Librazhdi: Ja pse i shkrova deputetit Balla
Dëshmia e Igers Vangjelit, i cili kishte ardhur nga Maqedonia për demonstratën e 21 janarit. “U arrestova në momentin që po nisesha për në Librazhd me autobusin pa lekë”

Procesverbal për marrjen e të dhënave nga personi ndaj të cilit zhvillohen hetime, Igers Vangjeli, ditëlindja 24.05.1990. Me vullnetin e tij të lirë, ai deklaroi: U njoha me shpjegimet e mësipërme, e kuptova se ndaj meje zhvillohen hetime për veprat penale të “kundërshtimit të punonjësit të policisë”, në lidhje me ngjarjen e ndodhur pranë Kryeministrisë Tiranë. Për momentin nuk kërkoj avokat në hetim. Unë vetë jam student në Maqedoni, vazhdoj arsimin e lartë në këtë shtet. Më datë 17.01.2011 jam kthyer nga Maqedonia në Shqipëri për në banesën time, të cilën e kam në Librazhd. Jam simpatizant i Partisë Socialiste, pra kam bërë përpjekjet e mia që të aderoj dhe të afirmohem në këtë parti. Pasi jam kthyer në banesë në Librazhd, nga biseda që kam bërë me shokët e mi, simpatizantë të PS-së, e kemi lënë që në datën 21 janar të merrnim pjesë në protestë. Së bashku me mua në këto bisedime që bëra me shokët e mi në Librazhd ishte i pranishëm edhe shoku im Marjuz Golemi. Më datë 21 janar 2011, rreth orës 11:00, unë së bashku me Marjuzin jemi nisur nga Librazhdi me një furgon ngjyrë jeshile, pronarin e furgonit nuk e njihja, për të marrë pjesë në protestë. Në Tiranë, unë dhe Marjuzi kemi arritur në orën 13:20 dhe kemi zbritur nga furgoni në rrugën e Elbasanit. Pasi kemi zbritur nga furgoni, unë dhe Marjuzi kemi shkuar në banesën e një mikut tim në Tiranë, i cili quhet Bujar Bici. Kemi ngrënë bukë te shtëpia e Bujarit dhe më pas së bashku me Marjuzin kemi dalë në demonstratë. Me Marjuzin, si vendndodhje ndodheshim te ‘Kullat Binjake’. Kur dolëm te demonstrata ku kishte shumë njerëz, kam dëgjuar disa krisma dhe më pas ka shpërthyer një re tymi me ngjyrë të bardhë. Protestuesit janë larguar me vrap nga vendi ku doli tymi, se të shkaktonte djegie nga sytë. Së bashku me protestuesit jam larguar edhe unë. Në këtë kohë nxjerr telefonin nga xhepi dhe i shkruaj një mesazh deputetit të Librazhdit, Taulant Balla, me këtë përmbajtje: ‘Pse u tërhoq shumica e protestuesve dhe çfarë do të bëjmë?’ Protestuesit, pasi janë larguar nga tymi që të shkaktonte djegie të syve, janë afruar prapë. Pas përdorimit të tymit nga ana e policisë, kam parë një zjarrfikëse, e cila po lagte me presion protestuesit para Kryeministrisë. Duke qenë se presioni i ujit ishte i lartë dhe të dëmtonte nga ana shëndetësore, unë dhe Marjuzi kemi kaluar në pjesën e prapme të ‘Kullave Binjake’, me qëllim që të mos na kapte presioni i ujit. Kam parë protestues të ndryshëm që qëllonin me gurë ndaj Kryeministrisë dhe punonjësve të policisë; kam parë se po djegin makina. Godisnin me shkopinj dhe mjete të tjera të forta punonjës të policisë dhe makina. Më vonë, duke qenë se autobusi i protestuesve që kishin ardhur nga Librazhdi ishte pa lekë, jam nisur për të hipur në autobus, por më kapi policia. Kam për të sqaruar se në vendin ku ndodhesha unë në demonstratë kishte edhe persona të tjerë që kishin ardhur nga Librazhdi për të protestuar. Unë gjatë gjithë kohës në demonstratë kisha me vete Marjuzin. Unë mora pjesë në këtë demonstratë sepse kisha dëshirë të afirmohesha në forumet e Partisë Socialiste, pasi më datë 29 janar 2011 do të merrja pjesë në Asamblenë e Forumit Rinor, ku do të flisja në emër të rinisë socialiste të Librazhdit. Për këtë gjë kisha vënë në dijeni edhe deputetin e zonës sonë dhe ai ishte dakord që unë të merrja pjesë në këtë mbledhje dhe të flisja. Procesverbalin e deklarimit, pasi e lexoj dhe konstatoj se thëniet e mia janë shkruajtur ashtu siç u shpreha në hetim, e nënshkruaj pa vërejtje.

Sms në telefonin e Igers Vangjelit
1-Gersi. Taulanti jam, po ju kërkoj kudo, më ço një sms kur ta hapësh.
Mesazhi i dërguar nga numri 06820…në emër të shtetasit Taulant Balla, datë 21.01.2011 ora 23:49:58
2-Taulant, çfarë të bëjmë tani? Pse u tërhoq shumica?
Dërguar në numrin 06820… në emër të shtetasit Taulant Balla

A e meritonte Ded Gjo Luli një përmëndore?

2012-01-18T19:30:00.000-05:00

Po.Pasi faktori politik shqiptar në Mal të Zi nuk kishte arritë të siguronte një shesh publik për vëndosjen e një shtatorë të Ded Gjo Lulit,por edhe ai shoqeror jo se jo,pasi ishin mjaftuar vetem me fjalë e vetem fjalë. Pater Pashko Gojçaj ndryshon,ai nuk është kryekomunar,nuk është deputet,nuk është politikan,ai është misionar i zotit i cili për kohën,mundësinë dhe vëndin ka bâ ma të mirën e mundëshme.
Vetem flasim e zihemi si gratë e kqija. Unë fala tokë për të ndërtuar një kishë në Shqiperi.
Intervistë e Rush Dragut gjatë qëndrimit në Shqiperi për gazeten “Shqiperia Etnike”.
Gazetari:Po largoheni nga Shqiperia, si u shkuan ditët e pushimit.
R.D. Shumë mirë vetem se ishin pak dhe ato shkuan rrufeshem.Kisha dashtë të qëndroja se paku deri në fund të janarit,por puna dhe fillimi i shkollës së djemve me detyroj të kthehem
Gazetari: Ku i kaluat festat?
R.D. Natën e krishtlindjeve e kalova në Kroaci me njerzit e mi të afërm ndersa natën e viti të ri 2012 në Shkoder.
Gazetari: Çfarë veçoni nga vizita juaj e fundit në atdhe?
R.D. Jam i lumtur që arrita të kuptohem me drejtuesin e kishave katolike në Kelmënd Fra.Vladimirin për vëndin dhe planimetrinë e ndertimit të një kishe të re në Qafe të Predelecit, Kelmënd,pikrisht aty ku vit pas viti organizohen festat e “Shna Pretes”,”Shna Rrokut” dhe manifestimi folklorik ndoshta i vetem nga forma në Qarkun e Shkodres, “Logu i Bjeshkeve” një spektakel që ka brënda këngë,e lojra popullore, të gershetuara më muzike të kultivuar popullore dhe konkursin e bukurise së vajzavë të Kelmendit por jo veç kaq edhe të vajzave nga Plava,Gucia e Rugova të cilat çdo vit vijnë më shume vajza për të marrë pjesë në këtë “gare” bukurije.
Gazetari: A mund të na thuash diçka më tepër në lidhje më kishën e Qafës së Predelecit?
R.D. Po,vëndi ku organizohet “Logu i Bjeshkeve” dhe i gjithë pejsazhi ndër më të bukurit e Shqiperisë për rreth,janë pronë e familjes timë.Aty janë edhe varrezat e dy fshatrave.Pranë tyre në drejtimin nga veriu,unë para tre vitesh i pata prëmtuar Fratit Serggio Gazzea ( dua të shtoj se është një mik i mirë imi por i gjithë kelmendasve) se do të falja aq toke sa duhet për të ndertuar një kishë të bukur me një oborr funksional,pikrisht në tokën time.
Gazetari: Eshtë folë se ju keni ndërruar mëndim,pra keni tërheqë prëmtimin tuaj për të falë tokën për kishën?
R.D. Për thashethemi,jemi një popull që ndoshta nuk na e kalon kush. Asnjëhere nuk me ka shkue në mendje një gjë të tille puna flet vete.
Disa janë ngutur,të flasin kundër meje sikur unë të mos ekzistoja dhe bile edhe të rrahin gjoksin e të flasin me “kopetencë’ në emer tim.Një praktikë e tillë shpesh herë na ka marrë në qafë e punët nuk kanë shkua mirë.
Gazetari: Atehere si qëndron e verteta sipas jush?
R.D. E thashë edhe pak më parë,tokën e kisha premtuar pak vite më parë,bile më mirë për ta saktësuar me një bisedë telefonike në mes meje dhe Pater Serggios,i cili në atë kohe sherbente në Kelmënd,ai ishte me pushime në Itali dhe unë në Shtetet e Bashkuar të Amerikës ku jetoj me familje.
Ai me tha se si mund të bënim një marrveshje për ti shitur pak tokë Dioqezes Katolike për të ndertuar një kishë në Predelec? I thashë me lejo të mëndohem. Pasi bisedova me njerzit e mije të familjes ramë dakort që 500 metra kateror ( gjysem dylymi) toke tja falnim kishes për të ndertuar kishën,plus që edhe 500 metra kateror të tjera para 10 vitesh ja kishim falë për varrezat e dy katundeve për të rritë siperfaqen e tyre.

Gazetari: Po, por në verën e vitit që sapo lamë pas,kur kardinali përuroj gurin themeltar të kishes u tha së ju,nuk do të lëjonit të ndertohej kisha.Pra nuk do t’ja falni tokën që kishit prëmtuar?
R.D. Njerzit janë të lejuar të flasin, pasi ketë të mirë (por edhe shumë e shumë të tjera) ua ka dhënë demokracia.E verteta është se une kam biseduar me Fra.Vladimirin (kuptohet nepermjet telefonit) dhe e kam sqaruar se jam dakort dhe në një moment sa më të volitëshem timin do të jemë në Shqiperi për të diskutuar hollësite e marrveshjes (pra çeshtje teknike) dhe pse jo dhe për ta konkretizuar në terren. Ai,gjithëmonë ka qënë dakort dhe ashtu ka ngele.
Edhe një gjë, fondet nuk kanë qënë të gjitha (edhe nuk janë) për të filluar punë.
Gazetari: U takuat me misionarin katolik në Kelmënd?
R.D. Po, në kishën e Tamarës,pas krishtlindjeve 2011,së bashku me djalin e axhes timin,në zyrën e tij biseduam hollësite dhe planimetrinë e ndertimit dhe të dyja palet rame dakort që të filloj sa me parë ndertimi i saj. Gjithashtu u diskutua edhe mundesia e nje vizite te Fratit Vladimir në Shtetet e bashkuar për të lypë fonde që kisha të ndertohet sa më parë.
Gazetari: A nuk është e mundur që edhe pa ardhe frati në Amerikë të grumbullohen ato fonde?
R.D. Është plotësisht e mujtun,por xhelozija që zotron tek malcoret se kush e kush me kënë i pari e kush më kënë me ju përmendë emni ban që shpesh herë nisma të tilla të deshtojnë.Kjo ka treguar me nismen e rrethimit të varrezave në Predelec,që vetëm për kapadilleqe të njerit ose të tjetrit ,duke qënë edhe investitori i gatëshëm, të mos thuren deri tash,një turp se në çfarë gjëndje janë e si i patën rrethuar,si vathë dhishë,para tre kater vitesh.
Gazetari : Unë ju falenderoj për bamirësinë që keni bërë dhe vazhdoni të punoni për të realizuar projekte të tjera edhe më ambicioze.
R.D. Sigurisht që po.Tash e ndjej vetën deri diku i çliruar nga ajo mjegull që njërez me dashje apo si “të verbër” që bëhën nga njehere kanë hape lloj lloj thashethemesh ndaj nesh.
Gazetari: A mund të ndërroj pak temën e bisedës?
R.D. Sigurisht që po.
Gazetari : Ju ishit në Tuz dhe takuat Pater Pashko Gojçaj,biseduat edhe për monumentin e Ded Gjo Lulit dhe për vëndosjen e monumentin e Tij në atë shesh ?
R.D. Pater Pashko Gojçaj na rezervoj një pritje të shkelqyer.Përveçse biseduam për monumentin ai na shoqëroj në të gjitha mjediset kishtare e mbi të gjitha më bëri përshtypje një biblioteke e madhe me një fond të vjeter librash në gjuhën shqipe por edhe në gjuhë të tjera që bëhët fjalë për shqipen e Shqiperinë.
Gazetari : Biseduat rreth kontestimit te punës se bërë për vëndosjen e përmendores dhe më mirë për sheshin dhe flamujt që janë në atë shesh?
R.D. Dëgjo, kurë unë se bashku me komisionit ( në atë kohë isha Kryetar i Komunës Kelmënd) vëndosem Përmëndoren e Prek Calit në një nga kryqëzimet kryesore të qytetit Shkoder,shumë nga bashkekelmëndasit e mijë janë munduar më të gjitha mënyrat për të pënguar vëndosjen e saj në Shkoder.
Kishte “mëndje të ndrituna” që kërkojshin për ta vëndosë në Bjeshket e Kuqe ,nja 5-6 ore nëpër pyje larg qëndrës se Vermoshit.Vertetë, sipasojë e perpjekje të kelmëndasve e të Prekës janë sotë ato pyje një “thesarë” i çmuar i Shqiperisë por të vëndosej përmendorja atje që një hërë në pesë vite i kalon rruga një udhetari ishtë diçka që nuk “kapërdihej”.
Bile patën thânë se duke e vëndosë përmëndoren në Shkoder,pikrisht,aty ku diktatura e Enver Hoxhes e kishte pushkatuar,thanë se po e pushkatoni për here të dytë.
Gazetari: Po ama ndryshon diçka ketu.Prek Cali është vëndosë në një nga qytetet më të rëndësishme shqiptare,ku dashje pa dashje historia e tij dhe luftetarve kelmëndas kujdohet nga çdo qytetar i Shkodres pse jo çdo ditë,ndërsa Ded Gjo Luli nuk e ka një shesh të tillë
R.D. Më vjen mirë kurë shkoj në Shkoder e njerzia e atjeshme thonë: Ku po takohemi ? Te sheshi Prek Cali.Nuk është pak kjo për një figurë që për 50 vjet rresht është qitë vetëm baltë mbi të biles edhe nga hartat e shkolles në kohën e diktatures ka qënë hjekë emni Malësia e Kelmëndit sikurë shkruhej për bashkmotrat e saj,Kastrat e Shkrel.
Në këtë rast,nuk mund të bëhët analogji,pasi edhe ne kemi pase veshtersi në gjetjen e atij sheshi,jemi sorallatur më shumë se një vit nëpër të gjitha instancat e shtetit,ndërsa puna e Pater Pashko Gojçaj ndryshon,ai nuk është kryekomunar,nuk është deputet,nuk është politikan,ai është misionar i zotit i cili për kohën,mundësinë dhe vëndin ka bâ ma të mirën e mundëshme.
Gazetari: Ded Gjo Luli është vëndosë në një shesh,pavarsisht se qëndrorë ,por ama është shesh i kishës kurse Prëkë Cali është në një qytet e aq më tepër në Shkoder ku është nderë për ta pasë monomentin çdo figurë kombetare?
Pjesa e parë e bisedës..klik..

R.D. Edhe kryengritja e Malësisë së Madhe të vitit 1911 e ka një kompozim monometal,biles në një nga akset kryesore të rrugës që lidhe Shqiperinë me Evropen, atë Shkodër Hani i Hotit,pavarsisht së tash 20 vjet ajo ka mbetë në gjëndjë për të deshiruar,por ama monomenti është aq sa i Shpalljes së Pavarsisë në Vlorë (po deshe fotografinë që ta botosh e kam e mund ta publikosh ku të duash). Për Ded Gjo Lulin nuk mund të mbaj përgjegjësi një prift katolik se pse nuk i është gjetë një shesh publik,jashtë oborrit të kishës,pasi e thashe edhe më parë ai nuk është pushtetarë.

Gazetari: Por nga fisi i Ded Gjo Lulit e kanë kundërshtuar pikrisht vëndosjen e monomentit në atë vënd
R.D. Dedvukajt janë një fis i nderuem jo vetëm në Hot por në të gjithë malësinë. Si fis që ka nxjerrë burra me emer e ndër ta edhe Ded Gjo Lulin kanë kontribua financiarisht në ndertimin e veprës monumentale,ketë e tregon edhe një fletpalosje që ishtë e afishuar në oborrin e kishë së Tuzit,ku spikantin emrat e Dedvukajve me shuma të konsiderueshme dollaresh.
Gazetari : Jeni në dieni të nje shkrimi kunder Pater Pashko Gojçaj,i cili ka qarkulluar në internet për disa kohë.
R.D. Ndër të paret që e kam lexuar atë shkrim ndoshta jam unë dhe kam qënë taksativisht i prerë që të mos publikohet.Ma merr mëndja se ka qënë nxitim dhe mosnjohje e mirë e situatës nga ata që kane ideuar shkrimin. Mua dhe miqtë me të cilet isha në famullinë e Tuzit,Pater Pashku na priti si shqiptar i mirë dhe si burre Hoti.Kam vrejtë me shumë vëmëndje deri edhe në detaje,në zyrë,në korridore,në biblioteke por pashë kudo veç shqiptarizem e pikrisht për ketë e quaj edhe tash atë leter ngutje të autorve . Unë i kam respektuar dhe i respektoj ata,pasi di edhe për vuajtjet e tyre në burgjet malazeze por fajtori është diku gjetke jo tek ai që madherisht ka ideuar dhe zbatuar me rastin e 100 vjetorit të Kryengritjes së Malësisë Madhe një monumënt për trimin Ded Gjo Luli,familja e të cilit ka derdhë gjak për flamurë e liri kombetare.
Gazetari : Faleminderit,për biseden dhe videointervistën me Pater Pashko Gojçaj ?
R.D. Faleminderit Pater Pashkut dhe Ju.

Patriotë të dëshpëruar

2012-01-12T07:13:00.001-05:00

Anjola Hamzaj

Si është e mundur të krijohet një raport absurd mes njeriut politik dhe vetë politikës? Si është e mundur që kjo më pas arbitrarisht të quhet normale?

Është e mundur në kategori të caktuara, por që fatkeqësisht për ironi të fatit, të përditshmërisë, të gabimeve të vogla që pjellin plagë të mëdha, të ekzistojnë grupime të tilla. Ai më i freskëti është Albin Kurti dhe filozofia e tij. Duket i freskët, por me origjinë dhe bazë të vjetër.

Dhe në fakt të dëshpëruarit e kanë të vështirë të jetojnë të vetëm.

Ndryshe ndodh me njerëzit e mëdhenj, ku vetminë e bekojnë dhe janë të dashuruar në mënyrë fanatike, sepse vetëm janë të realizuar, vetëm krijojnë, vetëm jetojnë, por që puna e tyre është pjesë e universit. Me të dëshpëruarit është një botë tjetër. Ata kërkojnë miq, aleanca, sepse të vetëm do të ishin hiç.

Kjo nevojë e të dëshpëruarve ka krijuar grupin Vetëvendosje dhe Kuq e Zi. Edhe pse çdo lëvizje e tyre është përpjekje për pushtet, çudi që një nismë ekstreme për të bllokuar kufijtë me Serbinë të gjejë mbështetje pikërisht nga kjo forcë e re politike, e cila është krijuar nga fundërrinat.

Dhe me këtë i referohem nacionalizmit donkishotesk. Edhe fakti që në Shqipëri paska grupe që janë organizuar pikërisht për këtë nismë të Vetëvendosjes, është ose optimizëm televiziv, ose ndjekës të dëshpëruarve në këmbim të 100 eurove. Këto hapësira që më saktë do të quheshin vrima për pak pushtet po krijohen mbi një filozofi asgjësuese, shkatërruese dhe të dhunshme. Këta njerëz që kanë zgjedhur të jenë brenda politikës dhe shtetit po keqpërdorin njerëzit dhe vendet e tyre.

Tani është më e qartë edhe panorama e krijuar e partisë Kuq e Zi, ku në fokus ka krijimin e armiqve ose prishjen e marrëdhënieve me fqinjët. Kjo parti që në fillimet e saj, edhe pse do të votohet në Shqipëri, fushatën e bëri më shumë në Kosove duke shfrytëzuar ndjeshmërinë e popullit kosovar ndaj çështjeve kombëtare ose edhe gjendjen delikate mes Serbisë dhe Kosovës. Atje ishte një bum i madh, ku skena më patetike ishte përlotja e vetë liderit të kësaj partie para turmës së militantëve. Ky skenar u ideua dhe krijua për t’i bërë një copë vend presidentit Topi në të ardhmen kur te mbetet pa punë.

Dhe si president, karriera paskëtaj duhej të mendohej mirë që të ishte patjetër lider i një partie, sepse funksionar nuk mund të jetë një ish-president sipas mentalitetit politik në vendin tonë.

Duke thyer çdo parim, duke kapërcyer çdo limit, duke keqpërdorur besimin dhe dashurinë për të ardhmen, këta janë gjuetarët e dëshpëruar të pushtetit.

Si të mos mjaftonin absurditetet e politikës së ashtuquajtur normale, lindin grupe të tilla ku e kërkojnë të keqen me aq pasion, sa kthehen shekuj pas. Kthehen të kufijtë në kohën kur flitet për globalizim, për heqje barrierash për universalizimin e vlerave nëpërmjet identitetit të kulturave.

Në këtë realitet nuk bëhet fjalë më për këmbim rregullash apo lojë politike, as për pazare, as për koalicione të pandershme. Të shkosh te kufijtë ke shkuar larg, ke shkuar në absurd. Ky rit është jashtë kohës, jashtë çdo llogarie politike, është jashtë vetë politikës. Por edhe pse larg dhe jashtë kohës, është i njohur dhe po kthehet dominues. Nuk është i largët realiteti që krijoi lideri socialist për dy vjet rresht në qëllim të interesave personale. Protestat e organizuara i kaluan kufijtë, kaluan përtej tyre duke shqetësuar mbarë Europën. Protestat e Vetëvendosjes, padyshim këtë qëllim kanë: krijimin e tymit, të zhurmës, për të thënë me zë të lartë që ne jemi këtu, ekzistojmë.

Pavarësisht mënyrës, këta elementë të shtrembër politik dhe social këtë e arrijnë. Por vetëm këtë: zhurmën dhe tymin.

Tashmë këtë metodë e njohim falë eksperiencës dy vjeçare të PS, fundi është i njëjtë për kategori të njëjta. Të dëshpëruarit e Shqipërisë dhe të Kosovës janë bashkuar, por janë thjesht të dëshpëruar edhe pse të bashkuar. Përjashto dëshirën e tyre për shkatërrim të raporteve që mbajnë në lëvizje një vend, vlera dhe sensi universal politik, fillimisht është human.

Biznesmëni shqiptaro amerikan,Ndue Ftoni dekorohet në qytetin e Shkodres. (VIDEO..foto)

2012-01-11T19:19:00.000-05:00

Publicisti Ardian Klosi tenton vetëvrasjen, shtrohet në psikiatri

2012-01-08T16:50:00.005-05:00

TIRANE - Publicisti Ardian Klosi tenton vetvrasjen me një grusht ilaçesh qetësuese. Në fillim të javës që sapo lamë pas ai është sjellë me urgjencë në spitalin Neurologjik.

Pas masave paraprake të marra nga mjekët, ai është shtruar në Psikiatri, pasi gjendja nuk paraqitet ende e stabilizuar. Lajmin e konfirmojnë burime pranë Qendrës spitalore universitare, të cilët shtojnë se prej disa kohësh publicisti merrte ilaçe antidepresive. Sipas mjekëve gjendja e publicistit Ardian Klosi ende nuk është e stabilizuar.

Ai është marrë në trajtim me një prej mjekëve neurologë më të mirë në Shqipëri, Afrim Dangëllia. Burime nga QSUT, thonë se publicisti është vendosur në një dhomë të veçantë në repartin psikiatrik dhe është në mbikëqyrje të veçantë. Ardian Klosi është një ndër publicistët e njohur shqiptar dhe ish-drejtues për një kohë të shkurtër i Radio-Televizionit Shqiptar. Ai është i martuar me fotografen e njohur gjermane Jutta Benzenberg me të cilën ka dhe fëmijë.

(er.nu/GSH/BalkanWeb)

Demeti: Si e dëboi Pashko Edi Ramën nga PD në 1990

2011-12-15T08:25:00.000-05:00

Rrëfen protagonisti i Dhjetorit ’90, Arben Demeti.
Doja të rrija në PPSH për të kontribuuar, sepse ajo parti kishte nevojë për reformim”.
Është një ndër anëtarët e shumtë që dezertoi nga PPSH-ja në ditët më të vështira të saj, për t’iu bashkuar themelimit të PD-së, por ndër të rrallët që flasin hapur. Në diktaturë ishte pedagog që referonte edhe tema të edukimit politik, aktualisht zëvendësministër i Mjedisit. Pa komplekse dhe pa klishe, protagonisti i ngjarjeve historike që përmbysën komunizmin në Shqipëri, Arben Demeti, vjen sot në gazetën “Panorama” me një rrëfim origjinal sipas togfjalëshit “mbaj mend”. I njëjti stil që është përdorur edhe nga 49 autorë të tjerë, që së bashku ia kanë besuar në një libër kujtimet dhe refleksionet e tyre Bislim Ahmetajt, kryetarit të grupimit “Dhjetor ’90″. Si grupimi, quhet edhe libri. Të 50-të autorët sjellin dëshmi të pastra, autentike, nga të gjitha auditorët: të Universitetit të Tiranës, atij të Shkodrës, Universitetit Bujqësor, atij Ushtarak etj. Raportime nga kryqëzimi para Liceut Artistik, nga rrugët dhe hyrjet e ngushta për në Qytetin Studenti, nga sheshi “Demokracia”, nga Godina 15 e Qytetit Studenti, nga salla e pritjeve të Pallatit të Brigadave, nga mensat 7-8, nga Amfiteatri i ILB-së, nga Kinoklubi i Qytetit Studenti, nga auditorët e Shkodrës, nga sheshi “Skënderbej” etj. Pra, nga ajo çfarë flitej “nën dritën e diellit” e deri te bisedat sekrete në skutat më të thella të Tiranës. Nga të gjitha këto vende kemi përzgjedhur me shkurtime momentet më interesante të kujtimeve të Arben Demetit, pikërisht atë çfarë ai vetë mban mend…| ELISABETA ILNICA
Pas mbarimit të degës Elektrike në Fakultetin e Inxhinierisë, në periudhën 1978-1988 kam punuar si inxhinier elektrik në TEC-in e Kombinatit Metalurgjik të Elbasanit. Viti 1990 më gjeti në këtë pozicion pune… Në pranverën e vitit 1990, gjatë zborit ushtarak të fakultetit, isha caktuar të referoja tema të edukimit politik. Kjo më dha mundësinë që të flisja për disa tema të guximshme për kohën. Ndërkaq, ngjarjet e 2 korrikut të ambasadave patën rëndësi dhe ndikim të jashtëzakonshëm.
Në shtator filloi viti i ri akademik. Në atë periudhë kryheshin zgjedhjet e rinisë. Unë isha i deleguar nga organizata e Partisë në disa organizata rinie. Vura re që studentët i kishin përjetuar shumë fort ngjarjet e 2 korrikut, ishin të traumatizuar dhe të terrorizuar. Populli kishte fituar një natyrë reflektive dhe vetëmbrojtëse. Konstatova një apati të theksuar te studentët. Përpiqesha t’i nxitja me pyetje, por shihja pandjeshmëri të plotë nga çdo lloj ngacmimi. Këtë apati e shpjegoja me faktin se studentët, si dhe një pjesë e madhe e popullit, ishin në një fazë vetëmbrojtje. Data 25 tetor, largimi nga Shqipëria i shkrimtarit të madh Ismail Kadare, shënoi një pikë kulmore ndaj periudhës apatike disamujore. Kjo ngjarje i dha një shtysë të jashtëzakonshme ndërgjegjes së brendshme qytetare për të arritur drejt një ndryshimi të madh politik. Kam ndjekur me detaje çdo element që kishte lidhje me këtë ngjarje. Largimi i Kadaresë pati ndikim shumë të madh në mjediset universitare. Studentët u çliruan nga koraca vetëmbrojtëse, aktiviteti i tyre u gjallërua, reagimi ndaj situatës u kanalizua në drejtimin e duhur. Në javën e fundit të nëntorit, në Fakultetin e Inxhinierisë u publikua një letër e hapur që i drejtohej kryeministrit së asaj kohe, Adil Çarçanit. Kjo letër, e shkruar në një format të madh, në formë fletë-rrufeje, ishte afishuar te dera e Fakultetit. Në këtë letër, hartuar në emër të Komitetit të Rinisë së Fakultetit, renditeshin disa kërkesa ekonomike, të cilat nuk kishin të bënin vetëm me përmirësimin e kushteve të jetesës në Qytetin Studenti, por edhe me përmirësimin e kushteve të familjeve shqiptare në të gjithë vendin. Në letër dallohej, midis rreshtave, edhe një frymë tjetër me nënkuptimin që për t’i plotësuar këto kërkesa, duheshin bërë ndryshime thelbësore, dhe kjo shprehej nëpërmjet një batute të tipit “nuk mund të bëhet xhaketë e re me copë të vjetër”. Kjo mund të interpretohej në mënyra të ndryshme. Unë pata dëshirën dhe interesin ta interpretoja në kuptimin e gjerë këtë letër. U interesova se kush e kishte shkruar dhe afishuar. Më thanë se e kishte shkruar Pandeli Majko, sekretar i Komitetit të Rinisë së Fakultetit, student në vitin e katërt të Inxhinierisë Mekanike. Unë nuk e njihja Pandeli Majkon, por nëpërmjet dy studentëve të mi, e takova. Isha shumë i interesuar për të zbuluar të gjitha elementet e letrës, sidomos ato “pas fasadës”. E pyeta rreth letrës, e pyeta se kush e kishte shkruar, e pyeta nëse e kishin shkruar letrën me mendimin dhe iniciativën e tyre, apo i kishte udhëzuar njeri se si ta shkruanin. Ai më tha se e kishin shkruar ata vetë, ashtu siç e kishin menduar. E pyeta specifikisht për shprehjen e “xhaketës së vjetër”. Ai nuk kishte atë interpretim që prisja unë, por gjithsesi, ishte pozitiv, i qëndronte letrës dhe kishte vendosmërinë që të mbronte ato që ishin shkruar. Letra bëri efektin e duhur. Qeveria u shqetësua nga kjo afishe. Kryeministri Adil Çarçani dërgoi këshilltarët e tij për të marrë kontakt me studentët, kontakte të cilat kishin natyrë presioni më shumë, sesa interes për të dëgjuar shqetësimet e studentëve. Përgjatë dy javëve, para 8 dhjetorit, një ekip i Kryeministrisë ishte në kontakte të vazhdueshme me studentët, në Fakultetin e Inxhinierisë dhe në konviktet e Qytetit Studenti, për plotësimin e kërkesave të studentëve me qëllim që ajo të mos zgjerohej dhe shpërthente. Unë mbaja kontakte me autorët e letrës, Pandeli Majkon dhe dy studentë të Inxhinierisë Elektrike, Petrit Zeqiri dhe Arben Tahiri, djem të shkëlqyer, shumë të vendosur dhe me kontribut të jashtëzakonshëm në ato ngjarje. Në biseda me të tre ua bëra të qartë se kjo lëvizje nuk duhet të rrudhet, sepse mund të ketë pasoja për ata. Unë këshillova që lëvizja të masivizohej me biseda nga të gjitha grupet e studentëve nëpër auditorë, ku të trajtohej letra me këto kërkesa dhe të zbërtheheshin idetë e saj. Ata nisën menjëherë takimet duke shfrytëzuar orët e leksioneve në sallat e mëdha dhe me prezencë masive të studentëve. Në atë kohë, orët e mësimit ishin 90-minutëshe. Ata, si përfaqësues të Komitetit të Rinisë, i kërkonin paraprakisht pedagogut përkatës që t’i lejonte që të zhvillonin një bisedë me studentët në auditor. Në disa prej këtyre bisedave kam qenë i pranishëm. Këto ishin takime shumë interesante, mjaft të përparuara dhe të guximshme për kohën. Biseda detyrimisht kanalizohej edhe në elemente të sistemit politik. Pandeli Majko fliste për pluralizëm mendimi, kuptohet, për aq sa ishte artikuluar në takimin e presidentit Ramiz Alia me intelektualët në gusht 1990. Idetë e tyre ishin shumë pozitive, por të pamjaftueshme për të dhënë një goditje elektrizuese dhe për të nxitur një situatë cilësisht të re.
Themelues i PD, anëtar i PPSH
Në datën 13 dhjetor, me iniciativën e dy studentëve, u organizua një takim në sallën e rektoratit me pyetje-përgjigje nga studentë, pedagogë dhe intelektualë. Nga salla jam pyetur se cili do të ishte qëndrimi im në vazhdim, pasi unë isha anëtar i PPSH-së. Kam thënë se isha shumë i lumtur që kishim fituar pluralizmin politik, kishim krijuar PD-në, që kisha dhënë kontributin tim në këto ngjarje historike, por kam deklaruar se do të vazhdoja të qëndroja në Partinë e Punës për të dhënë kontributin tim atje, sepse kjo parti kishte shumë nevojë për reformim të thellë. Studentët reaguan fort duke më thënë që të shkoja në PD. Studenti i Elektronikës, Spiro Curra, ishte më insistuesi. Them me bindje se ishte takim i jashtëzakonshëm, ndonëse nuk është folur për të. Është takimi më i famshëm në historinë e sallës së madhe të Rektoratit të Universitetit të Tiranës. Pasditen e 13 dhjetorit u organizua një mbledhje e madhe në sallën e mbushur plot të Kinoklubit të Qytetit Studenti, ku ishin të pranishëm jo vetëm drejtuesit e Lëvizjes, por edhe studentë, intelektualë dhe qytetarë të thjeshtë të Tiranës. Mbledhja u drejtua nga një presidium i improvizuar i përbërë nga Sali Berisha, Azem Hajdari e Arben Imami. Qëllimi i mbledhjes ishte për të zgjedhur forumin drejtues provizor të Partisë Demokratike. Ky forum u quajt edhe Komisioni Nismëtar i PD-së.
Saliu propozoi kryetar të Komisionit Nismëtar Azem Hajdarin, i cili kishte fituar statusin e liderit të Lëvizjes Studentore. Propozimet për në Komisionin Nismëtar u bënë nga presidiumi ose nga persona në sallë dhe u aprovuan me votim të hapur nga të gjithë të pranishmit. Përbërja fillestare e tij prej 15 vetash ishte: nga 6 studentë – Azem Hajdari, Shenasi Ramaj, Arben Lika, Blendi Gonxhe, Tefalin Malshyti dhe Alma Bendo (Mimoza Ferraj); nga 5 intelektualë: Arben Imami, Sali Berisha, Gramoz Pashko, Preç Zogaj dhe Motro Çela; si dhe nga 4 përfaqësues të klasës punëtore: Ilir Myftari, Sokrat Nesturi, Merita Zaloshnja dhe Zenel Hoxha. Në përbërjen fillestare të Komisionit mungojnë emrat e Eduard Selamit, Aleksandër Meksit, Genc Rulit, Edmond Budinës, Bardhyl Resos, Petrit Dodbibës, Arben Sulës, Arben Meçes etj., të cilët kanë qenë që në fillim pjesë aktive e këtij forumi drejtues. Personalisht kërkova që të mos propozohem për t’u zgjedhur, pasi do të vazhdoja jetën partiake për reformimin e Partisë së Punës.
Ardhja dhe dëbimi i Edi Ramës
Mbledhja e parë (e zgjeruar) e Komisionit Nismëtar u mbajt në një zyrë në katin e dytë të Drejtorisë në Qytetin Studenti. Mbledhja u drejtua nga Gramoz Pashko. Mbledhja pati për qëllim që të bënte një ndarje të parë të detyrave për organizimin e ardhshëm të partisë, për përgatitjen e statusit, të programit elektoral, për dokumentacionin, për shtypin, për financat, për shërbimet etj. Në mbledhje u krijuan disa grupe pune, si: grupi elektoral organizativ, grupi i shtypit, grupi i financave, grupi i sekretarisë etj. Genc Pollo u caktua zëdhënës i PD-së.
Gjatë kësaj mbledhjeje, papritur hyri Edi Rama. Ai ishte një figurë e njohur në rrethet intelektuale, pedagog i pikturës, protagonist në veprimtaritë progresive me studentët në Institutin e Lartë të Arteve. Kontributi i tij pozitiv në lëvizjen demokratike ishte i padiskutueshëm, por ai mungoi në ditët më të stuhishme të Lëvizjes së Dhjetorit dhe shpalljes së pluralizmit politik në Shqipëri. Ai na tha se kishte qenë jashtë shtetit dhe ishte kthyer në Shqipëri atë ditë, pra më 13 dhjetor. Ne e mirëpritëm Edi Ramën për shkak të emrit dhe kontributit të tij pozitiv në lëvizjen demokratike. E ftuam që të merrte pjesë në mbledhje dhe e ulëm në krye të tavolinës bashkë me Gramoz Pashkon. Gjatë gjithë kohës, ndërsa ne diskutonim me shqetësim e përgjegjësi, Edi Rama ndërhynte me arrogancë duke na ndërprerë e kundërshtuar vazhdimisht. U krijua një situatë e papranueshme. Ai, ndonëse kishte munguar në ato ditë të stuhishme me një intensitet shumë të lartë ngjarjesh e që sollën një realitet politik cilësisht të ri, nuk kishte as minimumin e modestisë, maturisë dhe përgjegjshmërisë. Ne, të gjithë, gjithsesi të kujdesshëm, filluam të shfaqnim shenja kundërshtimi dhe nervozizmi. Kur Edi Rama pa që po kundërshtohej nga të gjithë, në një moment tha: “Po të jetë kështu, unë po iki fare”. Në atë moment, Gramozi, të cilit i kishte ardhur në majë të hundës, i tha gjithë duf: “Epo, mirë, ik o Edi, se na mërzite”. Ai u ngrit duke folur me zë të lartë, përplasi derën dhe u largua. Prania e tij në mbledhje zgjati 20-30 minuta. Ky ka qenë kontakti i parë dhe i vetëm i Edi Ramës me PD-në. Ai nuk ka pasur më asnjë kontakt tjetër institucional.
Bashkimi im zyrtar me PD
Të nesërmen, më datë 14 dhjetor, shkova në fakultet. Më njoftojnë për një mbledhje të Organizatës Bazë të Partisë. Mbledhja ishte thirrur posaçërisht për mua. Aktiviteti intensiv për pluralizmin politik dhe krijimin e Partisë Demokratike, sidomos takimi i bujshëm i datës 13 dhjetor në sallën e madhe të Rektoratit, nuk mund të kalonte aq lehtë. Që në fillim të mbledhjes m’u kërkua që të shpjegoja hollësisht veprimtarinë time të ditëve të fundit. Për rreth 45 minuta, me mjaft qetësi e siguri, shpjegova konceptin tim për pluralizmin politik, duke e lidhur me aktivitetin e ditëve të fundit. Shpreha bindjen se pluralizmi politik ishte fitore madhështore që do të ndikonte shumë pozitivisht në demokratizimin e jetës së vendit, por theksova se “unë jam këtu sepse Partia e Punës ka shumë nevojë për korrigjime dhe reformim të thellë”. Vërshuan pyetjet, shumë prej të cilave mund të përmblidheshin në një të vetme: Si ka mundësi që ti, duke qenë anëtar i PPSH-së, të punosh kaq aktivisht për krijimin e një partie tjetër? Në vazhdim m’u kërkua në mënyrë të përsëritur që të shpjegohem më mirë dhe të reflektoja për veprimtarinë time. Me qetësi e vendosmëri theksova se kisha shpjeguar gjithçka, gjykoja se nuk kisha bërë asnjë gabim dhe prandaj nuk kisha se për çfarë të reflektoja. Ky ishte qëndrimi im, ata të vepronin si ta mendonin. Ata hezitonin, nuk e di çfarë udhëzimesh kishin. Më në fund konkluduan: “Shko, dëgjo fjalën e shokut Ramiz dhe reflekto! Nesër do të mblidhemi përsëri dhe do të vendosim”. Pas shpalljes së pluralizmit politik, Ramiz Alia kishte mbajtur një fjalim (rreth një orë) për situatën e re në një forum të PPSH-së. Ky fjalim dëgjohej i regjistruar në mënyrë të organizuar për çdo një orë, me grupe kuadrosh komunistë në Komitetin e Partisë së Tiranës (sot godina e PS-së), në sallën e madhe të mbledhjeve (sot restorant).
Në orën 18:00 ishte radha e kuadrove komunistë të Universitetit të Tiranës. Unë shkova bashkë me pedagogun Myrteza Braneshi, i cili banonte në Qytetin Studenti. Ishte hera e parë që shkelja në atë godinë. Në pritje, në hollin e madh të mbushur plot me pedagogë nga të gjitha fakultetet, ndieja shumë vështrime armiqësore; më konsideronin sikur isha “macja e zezë” në atë ambient. U ulëm qetësisht diku nga mesi i sallës, në fillim të rreshtit. Në dukje indiferent, po dëgjoja me shumë vëmendje fjalën e Ramiz Alisë, jo vetëm përmbajtjen, por edhe tonin e timbrin e zërit. Pas disa minutash nuk po u besoja veshëve për atë çfarë dëgjoja. Presidenti Ramiz Alia i datës 12 dhjetor ishte tjetërsuar krejtësisht si Sekretar i Parë i KQ të PPSH. Aty nga mesi i fjalimit i them në vesh shokut tim: “Myrto, e vendosa. Nuk mund të rri më këtu. Do të kthehem me ty në Qytetin Studenti për t’u bashkuar me PD-në”.
Atë mbrëmje u ktheva në Qytetin Studenti. Një dhomë, në katin e parë të Godinës Nr. 15, ishte kthyer në zyrën e parë të PD-së. Në korridorin e ngushtë u përballa me Sali Berishën. “U ktheva unë, Doktor. Nuk mund të qëndrohej më atje”, i thashë, duke shpjeguar shkurtimisht mbi fjalimin e Ramiz Alisë. “Shumë mirë bëre, Arben”, më tha ai duke më përqafuar. Ky ishte përqafimi i parë dhe i vetmi me Sali Berishën. Data 15 dhjetor shënon shkëputjen time përfundimtare nga Partia e Punës dhe fillimin zyrtarisht të detyrës së shefit të Organizimit të PD-së. Aktiviteti i parë ishte një takim me kuadro në Kombinatin Metalurgjik në Elbasan…
“Refleksionet” e Ramës
Në ato ditë dhjetori, në Institutin e Lartë të Arteve organizoheshin seanca të një aktiviteti shumë interesant: “Refleksionet” e Edi Ramës dhe Ardian Klosit me studentë dhe qytetarë të Tiranës. Duke qenë se ne ishim shumë të interesuar për çdo lloj aktiviteti publik, sidomos ato me pjesëmarrje të studentëve, unë i kam ndjekur personalisht në sallë thuajse të gjitha seancat e “refleksioneve”. Nuk ka asnjë dyshim se “refleksionet” ishin një aktivitet shumë i mirë dhe me efekt mjaft pozitiv për kohën, por ishin vënë re disa elemente të parakohshme që mund ta acaronin situatën dhe ta radikalizonin atë, gjë për të cilën PD-ja nuk ishte aspak e interesuar. Edi Rama kishte mbetur praktikisht jashtë politikës. Për këtë arsye, në pozitat e anarkistit të papërgjegjshëm, ai luante rolin e “radikalit” duke artikuluar teza të parakohshme dhe të rrezikshme, që mund të çonin në konflikt social. Ai ishte thjesht një individ që përgjigjej vetëm për veten e tij, por në rast se situata radikalizohej, ai me siguri “do të fshihej mbas gaxhoit”. Në të kundërt, PD-ja kishte një përgjegjësi shumë të madhe për mbarëvajtjen e zhvillimeve demokratike në vend.
Në këto kushte, ndoshta në javën e fundit të dhjetorit, me kërkesën time dhe me ndërmjetësinë e Arben Imamit, u organizua një takim në sallën e madhe të shfaqjeve të Institutit të Lartë të Arteve, të mbushur plot, kryesisht me studentë të Arteve. Në presidium ishin: Arben Imami, Edi Rama dhe unë. Qëllimi kryesor i takimit ishte ballafaqimi i tezave të Edi Ramës me qëndrimet e PD-së. Ne synonim që ta mposhtnim dhe neutralizonim Edi Ramën pikërisht “në fushën e tij dhe para spektatorëve të tij”. Takimi ishte shumë i suksesshëm. Në ia arritëm plotësisht qëllimit. Pas takimit, Edi Rama u izolua thuajse plotësisht dhe u bë praktikisht i parrezikshëm. Ai pati edhe një tentativë tjetër të veçuar personale. Në një miting te stadiumi “Qemal Stafa” rrëmbeu mikrofonin dhe u bëri thirrje njerëzve për t’iu sulur Bllokut qeveritar. Situata u bë shumë e rrezikshme, por me ndërhyrjen e aktivistëve të PD-së dhe të qytetarëve të përgjegjshëm, ajo u qetësua dhe u normalizua, duke u shmangur kështu ndoshta një gjakderdhje me pasoja të paparashikuara. Dhjetori ’90 dhe ditët në vijim ishin një periudhë kohe e papërsëritshme, e një pune madhështore shumë intensive, mbushur me ngjarje të panumërta, nga më të ndryshmet. Në atë periudhë koha kishte tjetër dimension: dita dukej javë, java dukej muaj, muaji dukej vit. Pas zgjedhjeve parlamentare të datës 31 mars 1991, kisha ndjesinë se periudha dhjetor ’90 – mars ’91 kishte zgjatur disa vite. Këtë ndjesi vazhdoj ta kem edhe sot.

vijon…

Ministria e Drejtësisë
“Zyrtarisht PD-ja është themeluar më 19 dhjetor”
Partia Demokratike është pranuar tashmë se është themeluar më 8 dhjetor 1990, por zyrtarisht duket se ajo është pranuar nga Ministria e Drejtësisë vetëm 5 ditë më vonë. Të paktën kështu rrëfen Arben Demeti teksa kujton një episod rreth kësaj historie: “Dokumentacioni për legalizimin e PD-së u dorëzua në Ministrinë e Drejtësisë më datë 15 dhjetor. Më datë 19 dhjetor kishim organizuar një mbledhje të gjerë në sallën e Kinoklubit të Qytetit Studenti, njoftohemi për t’u paraqitur në Ministrinë e Drejtësisë; Eduard Selami, Genc Ruli dhe unë dolëm nga salla dhe u nisëm për atje. Eduardi dhe Genci u ngjitën për në zyrën e Enver Halilit, atëherë ministër i Drejtësisë (sot ndërtesa e Gjykatës së Tiranës), ndërsa unë prita në makinë. Pas pak ata u kthyen gjithë gëzim. Partia Demokratike ishte legalizuar. Pra, në datën 19 dhjetor 1990″. Ndërkaq, ai vetë, pas anëtarësimit zyrtar në PD, është nisur drejt Elbasanit, ku ka hapur degën e kësaj force politike atje. Po ashtu, ai ka dhënë kontribut edhe për organizimin e evenimenteve të tjera të PD-së, sidomos me ish-të përndjekurit dhe burgosurit politikë.

ARBEN DEMETI

Fjalimi i At Gjergj Fishtës në Konferencën e Paqes (1919)

2011-12-11T21:19:00.001-05:00

Gjergj Fishta në Paris
Prej brigjeve gjëmuese të Euksinit e deri në borën e amshueshme të Alpeve Julie ; prej brigjeve bubulluese të Ekrakeraunve e deri ndër karma të thepisuna të Karpateve, ende të rime me gjak njeriu, në ato shekuj të kaluem, banonte ajo familja e madhe trako-ilire, në namë e në za në histori të fiseve dhe të kombeve.
Sot kjo familje asht shue. Marrë përbri prej tallazeve të luftave të gjata e të pandame, ajo u përpi dhe u zhduk përbrenda gërmazave të pangishëm të vorbujve te historisë, e kështu nuk mundi ma, ç’më atë ditë kur Gentiusi, mbreti i mbramë i Ilirëve, më 168 para Krishtit, ndriti triumfin e Lucë Emil Palit për me pa diellin e majes së lumnisë së vet të hershme.
Porse, si të thuesh, si nji shkatërrinë e dhimbshme anijeje të mbytun në det, prej humbjes së kësaj familjeje trako-ilire, sot, atje ndërmjet Thesalisë dhe Malit të Zi, prej brigjeve lindore të Adriatikut e deri në bregore të Vardarit, shpëtoi gjallë nji grusht njerëzish, të cilët kishin zanë vend ose mbas mburojes së disa maleve titanike, ose nën hijen e kandshme të disa fushave pjellore dhe plot jetë , banesë e përmallshme e hyjnive të moshës përrallëzore. Ata u banë ballë me fuqi kurrë të përkulshme të shpirtit të vet bujar, qoftë thellimeve të furive të shekujve, qoftë edhe padrejtësisë së hipokrizisë njerëzore. Të stolisun me nji forcë të jashtzakonshme qëndrese, ende këta e flasin atë gjuhë të të Parëve të vet ma të hershëm; ende e ruejn të pandryshueshëm karakterin e hekurt e fisnik të stërgjyshëve të vet dhe sot ata gjithnji e punojnë shi atë tokë të cilën e punuen të parët e tyne prehistorikë.
Ky popull asht bash ai populli i vogël shqiptar, aq pak i njohun dhe aq zi i gjykuem në Europë. I vjetër sa fosilet, sa stalaktitat e shpellave jehuese të maleve të veta vigane, dhe i lindun të thuesh prej vetë rrenjeve të vjetra, ai asht sot zot autokton i pakundershtueshëm i tokave të veta.
Po qe se përnjimend parimi i autodeterminacionit asht marrë prej Konferencës së Paqes si karakter themelor për trajtimin e shteteve si dhe përcaktimin e kufijve të tyne, e drejta e lypë që Shqipnia të qitet shtet më vete përmbrenda kufijve të vet etnikë dhe gjeografikë. Por çka se, simbas teorisë wilsonjane (të Presidentit amerikan Willson) për me mundë nji popull me u sundue në vetvete, përpos kombësisë, duhet të mirret para sysh edhe ndërgjegja e tij kombëtare. Tashti, për në qoftë se si ndërgjegje kombëtare duhet të kuptohet ndjesia për liri si edhe ai dëshir që mund të ketë nji popull për t’u zhdrivillue në vetvete, gjithnji përmbrenda qarkut të forcave të veta, unë them se edhe në këtë pikpamje Konferenca duhet t’ia njohë Shqipnisë pamvarësinë si dhe sovranitetin e vet. E njimend, e po thomëni, cili popull në Ballkan ka ndjesi ma të thella për lirinë e vet sesa populli shqiptar ?
Kaluen po pushtuesit mbi Shqipni, por nuk qenë kurrë zotnuesa mbi shqiptarë. Ashtu si ai cubi, i cili hyn tinës dhe me trathti në shtëpinë e qytetarit të paqtë e, si shtjen mbrenë drojen dhe pshtjellimin, del jashtë pa mundun kurrë me thanë se ka sundue aty mbrendë: njashtu hynë pushtuesit e huej në Shqipni pa mujtë kurrë me i shtrue dhe me i zotnue shqiptarët. E mos kujtoni, zotni, se unë këtu jam tuj ju thanë sende të cilat mos t’i kenë vu re edhe shkrimtarë të huej me vlerë. Kështu, fjala vjen, e ndritshmja Miss Durham, thotë në nji libër të vetin mbi Shqipni :
“Pushtime të hueja janë përshkue mbi komb shqiptar, por të gjitha kanë kalue pa lanë kurrfarë gjurme, si ujët që rrëshqet mbi shpinë të rosës”.
Për lirinë e vet, zotni, shqiptari ban fli shpinë, tokën dhe mjerisht edhe besimin. Fakti veç që shqiptari në mes të sa ndollive dhe te papriturave politike e për nji periudhë kaq të gjatë shekujsh, ka mbrrijtë me e ruejt gjuhën, doket dhe karakterin e vet kombëtar, – dhe këtë jo vetëm në Shqipni, por edhe jashtë kufijve të sajë, – kjo difton çiltas se ai asht dhe don të mbesë shqiptar. E gjithë kjo ngjet sepse ndërgjegja kombëtare ka lëshue rrajë të thella në shpirt të tij. Por ma mirë se kurrkund njeti, dashunia e popullit shqiptar për liri dhe pamvarësi kombëtare, duket në faqet e historisë, për të cilën mundemi me thanë se asht e endun vetëm prej luftash për liri e pavarësi. Unë këtu, për mos me e vu fort në provë durimin e Zotnisë suej, po ju përmend vetëm punët e mëdha, që ndërgjegja kombëtare e këti populli, kreu që prej të XV qindvjetë e mbrapa.
Botën mbarë në zi do ta mbështillte. – Të flegruem droje shuejtën zanin mbretnitë e Europës. Kur qe, mbi kep të Krujës titanike, po del nji hije burri, vetullat ngërthye si dy hulli rrufeje, me dy sy zjarmi e nji mjekër të thinjtë, e cila shtëllungë gjatë nofullës i derdhej, si ajo mjegulla rreth nji shkëmbu të thepisun. Mbi krye trishtueshëm flakë i shkëlqen tarogëza përkrenarja me brirë që tmerrshëm kah i vezullon nën rreze të diellit, kometë zharitëse danë ndër sytë e armikut. Ai asht fatosi i ndimun Gjergj Kastrioti, i madhi Gjergj Kastrioti, Skanderbegu. Me flamurin kuq e zi shpalosun përpara, poshtë rrëmoreve të maleve të thepisuna, stuhi bore prej ndonji kulmi të rrëmbyeshëm, vërsulen vetëtimthi mbi formacionet e turqve, të cilët, prej së largu tuj ua pa hovin, thonë se kulshedra me dragoj po u turret.
Por mundet ndokush me më thanë se Skanderbegu këto lufta i ka ba për qëllime fetare, dhe jo i shtymë prej nji ndërgjegjeje kombëtare, pra për me i dalë zot lirisë dhe pamvarësisë së vendit të vet.
E mos kujtoni se me dekë të Skanderbegut u shue ndjesia e lirisë dhe e pamvarësisë në shpirtin e shqiptarëve. Historia e Turkisë ka shenjue jo ma pak se 54 kryengritje të mëdha të cilat gjatë rrjedhjes së katër shekujve kombi shqiptar i bani qeverisë otomane ose për me pshtue prej zgjedhës së sajë, ose për me e ngushtue që mos t’ia mohonte të drejtat e tija. Edhe pamvarësia e Greqisë asht nji lule e rimuun me gjak të shqiptarit. Zhavellët dhe Boçarët kanë qenë shqiptarë e shqip kanë folë dhe me trimëni shqiptare kanë luftue. Jo besa, por Greqinë e kanë lirue shqiptarët dhe jo ma pak janë mundue se sa disa Pushtete të mëdha të cilat aso kohe bajshin spekullime mbi Greqi, njashtu si do Zoti po bajnë sot edhe mbi Shqipni. Këtë punë, me pasë për ta pyet si dijetar dhe jo si diplomat, kishte me ju a vertetue edhe Venizellos vetë; por, në mos dashtë me ju a thanë ai, ja u kallzon Lamartine, i cili, tuj folë mbi pamvarësi të Greqisë, thotë se kjo nuk qe tjetër veçse rezultati i reaksionit të elementit shqiptar kristjan mbrenda Greqisë kundra elementit turk.
Arsyeja pra pse kombi shqiptar nuk mujti me dalë shtet në vete, nuk qe puna se ati i mungonte ndërgjegja kombëtare ose ndjesia për liri e pamvarësi, por qe fakti se shi ditën në të cilën ai ishte gati me fitue lirinë e vet, Shtetet e Ballkanit ia ngjitën kthetrat dhe e banë rob nën zgjedhë të veten. Dhe këtë e banë jo për me e mbajtë nën shërbim e robni të veten, por për me e shue shqimit e me e qitë faret. Kështuqë prej kësaj pikpamje duhet me e thanë se shqiptarët gabuen, dhe gabuen randë fort, që u çuen aso kohe kundra Turkisë, sepse për ta do të kishte qenë dam fort ma i vogël me u vue nën zgjedhë të Turkisë, se sa me u gri prej kristjanëve.
Po e shoh, Zotni, se kjo fjalë në gojën time disi po ju a vret veshin dhe po ju duket nji paradoks në vetvete. Janë faktet që më japin arsye. Në vitin 1478 turqit marrin Shkodrën dhe me te mundet me u thanë se u pushtue e tanë Shqipnia. Por megjithëkëtë, turku ia njohti Shqipnisë nji farë autonomie: na e la gjuhën dhe kanunet tona, – por askund nuk lexohet në histori se ky mbyti qindra mija shqiptarë përnjiherë, sadoqë populli hoqi zi e si asht me zi prej tij. E tash ndini si u suell kristiani me Shqipni e me shqiptarë. Në vjetin 1912 kërcet lufta turko-ballkanike dhe ballkanikët pushtojnë Shqipninë. Nji herë mbysin pak me thanë dyqindmijë shqiptarë, vrasin meshtarë katolikë sepse nuk ndigjonin me e mohue fenë ; grijnë mysliman sepse edhe ata nuk duen me dalë dinit. Rrenojnë me themel qindra e qindra katunde, veçse si e si me e farue kombin shqiptar. Në vjetën 1914, ushtritë ndërkombëtare, mbas sa intrigash të poshtra, pushtojnë Shkodrën. Në këto ushtri kombi shqiptar ka pasë mbështetë gjithë shpresën e vet, sepse këta ishin demek të shprehunit e forcës që do të rregullonte botën dhe, si të thuesh, ata ishin pasqyra të qytetnisë europiane. Por megjithëkëtë ata nuk sollën kurrnjisend përsëmbari në Shqipni. Ndrye mbrenda qarkut dhetë kilometrash në Shkodër, as që e çilën nji rrugë, as që e lëshuen nji urë, as hapën nji shkollë, nji gjykatore, nji spital, nji send të vetëm që t’i vyente përparimit dhe qytetnimit të popullit shqiptar. I gjithë kujdesi i tyne për Shqipni, përmblidhet në këta: kurrsesi mos me e lanë Shkodrën me ba pjesë në Shqipninë tjetër dhe që në Statutin e Shtetit Shqiptar t’u qitte nji paragraf i posaçëm me të cilin të njiheshin në Shqipni çifutnit nji tagri me shqiptarë, sadoqi aso kohe nuk kishte në Shqipni me thanë asnji çifut. Mandej, kur doli prej Shkodre, Komanda Nderkombëtare dogji të gjitha aktet dhe arkivat e veta.
Në vjetën 1915, malazezët pushtojnë Shkodrën me rrethina, sadoqi Shqipnia ishte shtet neutral dhe nuk kishte shpallë luftë me kurrkend. Në fillim të vjetës 1915, italianët pushtojnë Vlonën, kinse për qëllim që me u përkujdesë për shqiptarët e sëmutë të Shqipnisë jugore. Në 1916, Austro-Hungaria pushton Shqipninë. Me e thanë me fjalë të tjera, ata dojshin ta mbajshin Shqipninë si nji krahinë të veten. Për ma tepër: grekët dogjën 360 katunde në Shqipninë jugore, tuj i mbytë të gjithë ata që dishmoheshin shqiptarë.
E sot Konferenca e Paqes lypë që shi ndër ndër këto vise të bahet plebishiti për të caktue kufijt e Shqipnisë. Ç’ironi e helmueme!
Prej këtyne punëve, – për mos me folë për të tjera, – duket çiltas se shqiptarët, prej pikpamjes kombëtare, kanë pasë arsye me drashtë ma shumë kristjant se sa turqit. Turku, si për princip, si në teori, ia ka pasë njohtë Shqipnisë nji farë autonomie, sadoqë me Skanderbeun e pat kundërshtue përparimin e tij në Ballkan.
Thonë armiqt tonë, si dhe do mbrojtësa të tyne, se vërtetë që kombi shqiptar asht ma i vjetri ndër popuj të Ballkanit dhe se ka nji dashuni të gjallë për liri dhe pamvarësi të veten; veçse shka se megjithëkëto, Shqipnia nuk mund të qitet shtet më vete sepse shqiptarët janë :
a) barbarë,
b) nuk janë të zotët me përparue dhe me u qytetnue vetë dhe se
c) eksperienca ka tregue se në kohën e Princ Widit, Shqipnia nuk mund të mbahet shtet më vete dhe krejt i pamvarun…
Pra, simbas mendimit të armiqvet tonë, ose ma mirë me thanë, simbas fjalëve të vetë atyneve, lypset që Shqipnia të coptohet e t’u jepet atyne në dorë për me e sundue dhe për me vu rregull, – meqë shqiptarët janë barbarë e të egër e nuk janë popull që di me qitë shtet më vete, pra me qeverisë. Për me thanë të vërtetën, po të marrim parasyshë mjetet e mënyrën me të cilat ka nisë e vijue lufta e madhe evropiane, kisha me thanë se barbarësia dhe egërsia e popujve ka pak ose aspak të përpjekun me dëshirën për liri e pamvarësi të tyne. Kur popuj e kombe, në emën të “qytetnisë” kanë vra e pre fëmijë, gra, pleq e të mbetun që kanë ba me vdekun prej urie e gazepit me mijëra njerëzish të pafat në ditë; që kanë djegë e rrenue, jo vetëm katunde e qytete, por mbarë krahina të pamatuna; që kanë thye çdo të drejtë ndërkombëtare dhe njerzore dhe kanë pre në besë me qindra mijëra robsh të ramë në dorë, – e megjithate sot ata munden me qenë shtete të lira; – po atëherë, pse nuk mundet me qenë Shqipnia e lirë ku, nëmos tjetër, gra nuk vriten, ku nuk gjindet nji vorr i nji të vdekuni urie, ku ndorja e besa edhe ndaj armikut janë të pathyeshme?

Kongresi i Versajës më 1919
Serbt, në kohën e luftës Ballkanike, me shpata ua kanë çelë nanave shqiptare barkun dhe foshnjet e nxjerruna sosh, i kanë ndezë flakada porsi pisha për me shndritë natën me to, dhe sot Konferenca ua ka trefishue madhësinë e shtetit të tyne. Grekët kanë kryqzue gjinden shqiptare bash ne të XX qindvjetë, ndersa sot Konferenca e ka menden me ia dhanë mandatin që me i shtrue e me i qytetnue disa kombe të tjera, kupto, Shqipninë. Pra tash, shqiptari, i cili nuk i njef këto “qytetni” në veten e vet, pse s’mundet me dalë shtet më vete, i lirë e i pamvarun? Por edhe me pasë për ta marrë barbarinë si shprehje vetore të shpirtit të njeriut, unë mundem me thanë pa droje kundershtimi, se kombi shqiptar nuk asht diftue aspak ma i egër e barbar se disa kombe të tjera të qytetnueme, kur këta kanë qenë po me ato garanci që ka pasë kombi shqiptar. Ah, po, duket çiltas, se nuk “duen” me e qitë Shqipninë shtet më vete e të pamvarun, dhe kjo jo sepse shqiptarët na qenkan barbarë e të egjër, por sepse këta nuk kanë sot për sot nji ushtri e nji flotë të veten me të cilën të mund t’u dalin zot tagreve të veta. Ose thanë ma qartë, u vehet kamba shqiptarëve vetëm sepse këta janë ma të ligësht ushtarakisht dhe jo sepse janë ma barbarë se kombet e tjera të Ballkanit.
Asht gabim me thanë se të marrunit e gjakut shënon barbarinë e nji kombi, në qoftë se ne nën fjalën barbari kuptojmë egërsinë ose breshtninë e shpirtit të tij, ashtu siç duen me e kuptue kundërshtarët e tonë, kur e kanë fjalën për kombin shqiptar. Të marrunit e gjakut buron prej ligjeve të jashtme dhe prej të metave të organizimit shoqnor të nji kombi, dhe jo gjithmonë prej gjendjes shpirtnore të tij. E vërteta e këtyne fjalëve përcaktohet edhe prej historisë së popujve për të cilët nuk mund të thohet se kanë qenë të egër e breshtnorë. Në Biblën shenjte lexohen këto fjalë : Në se dikush godet një tjetër me gur dhe mund t’i shkaktojë vdekjen, ai asht një vrasës dhe asht i dënuem me vdekje. Njeriu i ngarkuem me hakmarrë viktimën, e vret vrasësin me rastin e parë. (Num. XXXV, 19, 21) Po kështu edhe në Iliadë, në librin e IX, gjejmë këto vargje që unë po i la simbas përkthimit të Montit:”… Il prezzo qualcuno accetta del’ucciso figlio o del fratello; e l’uccisor, pagata del suo fallo la pena, in una stessa citta dimora col placido offeso.” (Ndëshkimin sejcili e pret si të drejtë për vrasjen e të birit ose të të vëllait; dhe ai që e bën këtë vrasje për shpagim, mund të jetojë pastaj i qetë në të njejtin qytet me atë familje së cilës i bëri vrasjen – fyerjen e parë.)
Duket pra mirëfilli se prej të marrunit të gjakut – vendetta – nuk mund të thohet se kombi shqiptar asht barbar e që nuk asht i zoti me u qeverisë në vetvete dhe i pamvarun. Por “JO!” thonë kundërshtarët tonë. Të metat e organizimit shoqnor, si dhe të marrunit e gjakut në Shqipni, nuk janë të shkaktueme prej faktoreve të jashtëm, por rrjedhin prej gjendjes shpirtnore të egër të kombit shqiptar. Me fjalë të tjera, shqiptari vret njeriun për instikt dhe jo për nji arsye e cila edhe mbas mentalitetit e bindjes së tij, të jetë e mbështetun mbi nevojë të të ruejtunit të jetës, të gjasë ose të nderit të vet. E për në qoftë se asht e vërtetë, – sikurse njimend asht e vërtetetë! – se poezia popullore asht pasqyra e shpirtit të nji kombi, kjo duket çiltas, – thonë ata, – prej kangëve popullore shqipe, sepse të tana, ose gati të tana, tregojnë punë të veçanta vrasjesh ose gjaku.
Përpara se ndokush mund ta thonte me arsye se kombi shqiptar nuk shfaqet kurrë i bashkuem në nji shtet, kishte me u dashtë ma parë që historia të caktonte se nga e ka rrajën ky komb, kë ka fis e vëlla mbi botë, – sepse ky nuk ka mbijt vetvetiu mbi botë, – e se deri ku përfshihej vendi i tij. Por këto historia ende s’i ka përcaktue, e kushedi se kur ka me mujt me i përcaktue, sepse historia e kombit tonë gjindet e shtjellueme mbrenda hijeve të muzgëta të kohëve ma të vjetra. Masandej do të ishte dashtë që historiografët e hershëm, mbi të cilët mbështeten historianët e sotshëm, t’i kishin dajtë me nji emen të vetëm të tanë elementet prej të cilit përbahet ky komb. Kush mundet me e thanë me siguri se shqiptarët, ilirët, maqedonasit, thrakejt, epirotët janë që të gjithi të nji fisi apo jo? Prandaj kurrkush nuk mund ta thotë me siguri se shqiptarët s’kanë qenë kurrë të bashkuem më nja dhe s’kanë qenë shtet më vete. Por edhe po e zamë se shqiptarët s’kanë qenë kurrë të bashkuem në nji shtet të vetëm. Megjithkëtë armiqt tonë nuk kanë arsye kur thonë se për këtë shkak kombi shqiptar nuk duhet qitë shtet më vete, por ky vend duhet nda ndërmjet tyne si gja e pazot. Kush i mban mend grekët të bashkuem nën nji skeptër dhe kunorë mbretnore përpara së XIX qindvjetë? Sa jetë ka flamuri i Greqisë? Jo vetëm që grekët edhe në kohën ma të lumnueshme të historisë së tyne s’kanë qenë të bashkuem nën nji shtet, por këta kanë thirrë ushtritë e hueja për me shtypë shoqishoqin bash mbrenda kufijve të vet.
E pse pra shqiptarët, të cilët gjithmonë ia kanë vu pushkën të huejve, dhe që qenë faktori ma i parë i pamvarësisë greke, nuk duhet të kenë liri dhe pamvarësi për arsye se s’na paskan qenë kurrë të bashkuem në nji shtet? Siç e dishmojnë vetë diplomatët e sajë, Franca ka hy në luftë botnore vetëm për me i dalë zot integritetit dhe pamvarësisë së Serbisë. Epo, aso kohe, serbt nuk kanë qenë të bashkuem me Kroaci e Mal të Zi e Sloveni, me të cilët sot po thohet se na qenkan të tanë prej nji fisi. Mirpo nuk po kuptohet qartë arsyeja përse sot shqiptarët do të bahen rob të serbëve dhe të grekëve. A për arsye se deri dje edhe kombi i tyne nuk ka qenë i bashkuem në nji shtet të pamvarun?
Mandej, sa për atë fjalën tjetër që thonë kundershtarët tonë, se kombi shqiptar duhet mbajtun për barbar për arsye se asht i ndamë nder krahina dhe fise, nuk duket se asht ma me themel se ato të shpifunat e tjera mbi të cilat u fol ma sipër. Tuj qenë e themelueme jeta shoqnore mbi bashkësi të interesave, prej vetit vjen si rrjedhojë se shteti, i cili ngallitet (mbahet gjallë) prej asajë bashkësie, nuk mund të përshtrihet ma përtej se sa i mbërrin forca që do t’i mbrojë ato interesa. Tash, tuj qenë se populli shqiptar, për shkak të pushtimeve të huej të vazhdueshme, nuk mujt me i organizue forcat e veta në mënyrë qi me mbrojtë e me drejtue interesat e përbashkëta të kombit, këtij iu desh domosdo me u nda në disa grupe ma të vogla, e aty, përmbrenda qarkut të mundësisë që natyra dhe pozicioni gjeografik u jipte do familjeve me u vëllaznue dhe me i mbrojtë interesat e veta, me modelue “shtetin” e me organizue jetën e vet shoqnore. Dhe ky ishte i vetmi sistem jete shoqnore që mund të realizohej deri më sot në Shqipni. Në njanën anë shqiptari nuk donte t’i shtrohej pushtuesit të huej, në anën tjetër pushtuesi i huej nuk e lente shqiptarin me i organizue forcat e veta në mënyrë që ky ta shtrinte pushtetin e vet mbi të gjithë kombin. Shqiptarit iu desh me e lokalizue pushtetin e vet në krahina të veçanta tuj i mbajtë së bashku parimet e kanunit kombëtar si rregull jete. Prandej fakti që kombi shqiptar gjindet i ndamë ndër fise, nuk rrjedh prej shpirtit të tij ekcentrik dhe barbar, por prej faktoreve të përjashtme të cilat ai nuk kishte mënyrë se si me i shndërrue. E, me e vertetue se kombi i ndamë në shumë fise nuk asht gjithmonë barbar, mundet me u vërtetue edhe prej historisë. Sllavët e Malit të Zi, ku prej forcës së pozicionit gjeografik të vendit, ku edhe se vetë e kanë zanat pushkën, gjithmonë kanë qenë të lirë e më vete. E për ma tepër, për ma se 50 vjet rrjesht, sa mbretnoi mbi ta Nikolla i I-rë, kanë pasë nji formë qeverie të thuesh kryekëput si nder kombe të tjera të qytetnueme. E mirë pra atëherë: Në të tanë Malin e Zi, kur ka nisë lufta turko-ballkanike, ka qenë vetëm nji shtypshkrojë e vetme qeveritare si dhe kanë pasë nji të vetme fletore politike, e edhe kjo qeveritare. Por nuk ka pasë asnji shkollë të mbajtun me paret e popullit. Ndërsa që në Shqipni, që prej viti 1908, kur qe shpallë Konstitucioni i Turkisë, e deri në fillim të luftës ballkanike, pra në ma pak se katër vjet, u ngrefën shtatë shtypshkronja, u themeluen ma se njizet fletore politike e të përkohshme, u çelën nji shkollë Normale e nja tridhjetë të tjera fillestare, e të tana të veçanta e të mbajtuna vetëm me pare të kombit shqiptar.
U përpiluen të tana tekstet për shkollat fillestare e disa edhe për shkolla të mesme. E kështu, sot më sot, mësimi jepet shqip ndër të gjitha shkollat e Shqipnisë. Janë botue edhe shumë vepra letrare me randësi të cilat e kanë çue nalt ndjesinë kombëtare tuj i dhanë në pak kohë shumë zhdrivillim gjuhës shqipe, fakt ky që, në kohë të pushtimit austro-hungarez, kjo gjuhë qe përdorue për gjuhë zyrtare ndër të gjitha zyrat administrative. Mbrenda kësaj kohe qenë mbajtë tre Kongrese Gjuhësie ( pra nuk është Kongresi i parë i gjuhës shqipe ai i mbajturi në vitin 1972) si dhe qenë disa shoqni letrare, e tj. e tj… E gjithë kjo veprimtari asht zhvillue pa kurrnji ndihmë prej anës së qeverisë.
E po përse tash, inteligjenca sllave, e cila në Mal të Zi, gjatë 50 vjetëve jetë kostitucionale nuk përfton kurgja të re në lamë të qytetnisë, na duhet sot të mbahet si ma e naltë dhe ma e hollë se inteligjenca shqiptare e cila në pak vjet krijoi nji gjuhë letrare dhe asht e ngjizun me nji mentalitet të ri për kombin? Zotni! Le të lihet nji herë në paqe shqiptari dhe le t’i jepet kohë me nxanë, dhe atëherë ju keni me pa se ai ka me shkue gjurmë më gjurmë ( hap pas hapi ) me kombe të tjera të Ballkanit gjatë rrugës së qytetnimit dhe të përparimit.
Kombi shqiptar i ka dhanë burra në za për urti perandorisë së Bizancit. Diplomatët ma të mirë dhe gjeneralët ma të vlefshëm të mbretnisë së turkisë, shqiptarë kanë qenë. Shqiptar ka qenë edhe statisti italian Françesk Krispi, kështu shqiptar ka qenë edhe Papa Klementi i XI-të si edhe Kardinal Albani. E në se bazohemi në memorandumin e shkruem nga Venizellosi, të cilin ia ka paraqitë Konferencës së Paqes, shqiptari asht sot edhe gjeneralisimi i ushtrisë greke.
Por, për me ju a mbushë mendjen edhe ma mirë se kombi shqiptar nuk e ka namin ma të vogël se kombet e tjera të Ballkanit, këtu due me ju pru fjalët që shkrimtarë me vlerë kanë lanë të shkrueme mbi shqiptarët. Shkrimtari francez Hecquard, në librin e vet “ Histoire et descriptions de la Haute Albanie” , ka shkrue se në histori të shqiptarëve “ndeshen prova të lumnueshme energjie, inteligjence dhe aktiviteti.” Ma poshtë thotë: “Ata kanë ruejt doket e burrninë ashtu si vetëm mund ta ruejshin burrat e hershëm të cilëve u këndohet kanga. Për ma tepër, githmonë këta i kanë dhanë burra në namë e në za Greqisë së hershme, Perandorisë së Bizancit, Turkisë e Greqisë së kësokohshme”. Mandej Lordi Bajron gërthet nga ana e vet: “Përmbi karpa të Sulit e gjatë bregut të Pargës, ka burra si veç motit i bajshin nanat dorike; atje ka ende do familje për të cilat kisha me thanë se janë të fisit e të gjakut të Heraklidëve.” Dëshmi janë këto, Zotni të mij, të cilat kishin me ja shtue namin edhe nji kombit ma të madh e të qytetnuem.
…
Tash, Zotni, mbasi ju diftova se kush janë dhe shka janë shqiptarët, më duhet t’ju flas për të drejtat e tyne. E po ju tham se shqiptarët kanë të drejtë
a) për nji pamvarësi politike;
b) gjithnji mbrenda kufijve gjeografikë e etnografikë të Shqipnisë. Mbi pamvarësi të kombit shqiptar nuk kam shumë fjalë me ju thanë. Dihet se kjo e drejtë ka qenë njohtë, sigurue dhe dorëzanue me nji traktat të Pushteteve të Mëdha të Antantës, pra, me fjalë të tjera edhe prej Francës, që prej Nandorit të vitit 1912 në Konferencën e Ambasadorëve në Londër. Këto Pushtete mandej ia kanë ba me dijtë botës mbarë se traktatet ndërkombëtare ata nuk i mbajnë për shtupa letre, por i respektojnë si akte të cilat prekin nderin e kombeve që i kanë nënshkrue. E njimend, po e zamë se anglezi thotë se ja ka nisë nji lufte të përgjakshme e të shëmtueme, por këte e ka ba vetëm për erz të firmës që ai e ka pasë vu për pamvarësi dhe neutralitet të Belgjikës. Pamvarsia e kombit shqiptar pra, në se do marrë si nji punë e kryeme dhe e dorëzanueme mbi erz të kombeve të mëdha të Europës, tash ne nuk na mbetet tjetër veçse me folë për kufij të natyrshëm të shtetit shqiptar, dhe kjo asht nji çashtje po aq me randësi sa edhe ajo e pamvarësisë.Pushtimet e hueja dhe intrigat e paemen të nji diplomacie bakalle të pashpirt e të pazemër, kaq fort ia kanë shndërrue dhe perçudnue fizionominë gjeografike dhe etnologjike Shqipnisë, saqë sot nji i huej, sado i drejtë dhe i papajambajtas (që nuk mban anë) memzi mundet me e njohtë me nji të këqyrun. Edhe nji nanë shpesh e ka të vështirë me e njohtë fytyrën e të birit kur këtë t’ia ketë përçudnue me varrë e me përgjakje arma e armikut. – Prandaj lypset të përcaktojmë ma përpara disa kritere të sigurta mbas të cilave mandej me përskajue kufijt e natyrshem të Shqipnisë. Simbas parimit të autodeçizionit, sejcili popull që mund të thotë se ka nji homogjenitet të pakëputun e të pandamë në vetvete, ashtu si ky përcaktohet prej klauzolave të teorive willsonjane, ka të drejtë, ose në mos tjetër do të kishte të drejtë që ai vetë me e nda kuvendin mbi sharte të veta politike e ekonomike dhe me u nderue si shtet i lirë dhe i pamvarshëm. Ky shtet, masandej, gjeografikisht do të përshtrihej deri ku kapet kombësija e pandame e vijueshme e atij populli. E në rast se në ndonji skutë toke të këtij shteti gjinden të shartuem elemente të huej, aty vullneti i popullit do të vertetohej nëpërmjet të nji plebishiti, mandej liria e tij do të jetë e dorëzanueme dhe e sigurueme siç duhet dhe sa duhet.
Simbas këtyne parimeve, asht punë e arsyeshme që shteti shqiptar të përshtrihet gjeografikisht deri ku mbërrin kombësia e popullit shqiptar e vijueshme dhe e pandame prej centrit të vet. Sepse tagri i autodeçizionit nuk asht e lidhun me individë ose me grupe të caktuem njerëzish, por me nji “avrom” të gjithëmbarshëm prej të cilit përbahet kombi. Prandaj çdo zvoglim që i bahet tokës së Shqipnisë, i pambështetun mbi këto parime, do me thanë se ai i bahet dhunshëm dhe me të padrejtë. Por në bazë të cilit kriter ka për të mujt me u caktue të përshtrimit e kombësisë shqiptare? Mbas gjuhës, i vetëm ky në këtë rast asht kriteri ma i patundshëm dhe që nuk mund të lihet kurrsesi mbas dore. Populli shqiptar flet nji gjuhë krejt të veten që, tuj lanë mënjanë transformimet e natyrshme të elementëve të cilëve nuk i ka pshtue asnji gjuhë tjetër deri më sot, kurrfare nuk mund të unjisohet me gjuhë të tjera keltike, latine, gjermanike, sllave ose helenike, me përjashtim ku puqet me to me rranjë të bashkueme indo-gjermane. Prej këtej pra rrjedh që që të gjithë ata që e flasin këtë gjuhë, kanë një kombësi krejt më vete e krejt të ndame prej asaj të kombeve të tjera të Europës. Sepse nuk ma merr mendja që nji tjetër popull i gjallë i Europës t’ia ketë imponuar shqiptarit nji gjuhë që dhe as nji tjetër popull europian mos ta ketë folë. Për ma tepër, nji gjuhë e dekun, nuk i imponohet nji populli mbarë. Por as populli shqiptar nuk ka mujt me ia tatue popujve të tjerë gjuhën e vet.
Gjuha tatohet ose me forcë të armëve, ose me forcën e kulturës e të qytetnimit. Por si prej njanës, si prej tjetrës pikpamje, shqiptari nuk ka qenë ma i fortë se popujt që ka përbri. Prandej nuk ka si të mohohet se të gjithë ata që flasin shqip, janë të kombësisë shqiptare. E për këtë arsye, shteti sqiptar, duhet të përshtrihet gjeografikisht deri ku përfshin gjuha shqipe. Tuj pasë caktue këto parime ose kritere, të shohim tash se cilët do të jenë kufijt gjeografikë të shtetit shqiptar. Por, per me u diftue krejt të papajamajtshëm në këtë çashtje plot me gënjeshtra si dhe aq pahijshëm shoshitë prej armiqve, këtu unë due me ia lanë fjalën, Zotni, shkrimtarit tuej të sipërpërmendun, z. Rene Pinon i cili ka qenë në Shqipni dhe e ka pa vetë me sy tuj e prekë vetë me dorë se kush mundet me pasë arsye mbi këtë çeshtje.
Zotni Pinon pra, në artikullin që prumë prej “Revue des deux mondes”, tuj folë mbi kufijt e Shqipnisë, thotë: “Prej fushave të Vardarit e deri në Adriatik, prej Thesalisë e deri në Mal të Zi, zot toke asht shqiptari, në daç sepse ky hyni këtu mbrendë ma i pari, në daç sepse ky ndolli ma i forti”. E tanë krahina e Kosovës e cila prej Konferencës së Londonit (1913) i qe lëshue Serbisë, dhe mbarë Çamëria, “Epiri i Nordit”, të cilin e lakmon aq shumë Greqia, janë të banueme kryekëput prej shqiptarësh dhe prandaj e drejta e lypë që të numrohen me shtet shqiptar. “
Dhe mos të mendohet se zotni Pinon asht shty tepër me këto fjalë, sepse e vërteta e këtyne fjalëve duket çiltas edhe prej statistikave të cilat qysh prej vitit 1909 e tektej, janë ba përmbi proporcione etnologjike të popullsisë së Shqipnisë. Prej këtyne statistikave zyrtare del në shesh se në krahinat e lëshueme prej Konferencës së Londonit serbëve dhe grekëve, të paktën, 80 përqind të popullsisë janë thjesht shqiptare. Serbt na thonë se banorët e Kosovës me prejardhje janë të gjithë sllav, por, gjithnji siç thonë ata, përdhuni dhe me kohë janë çoroditë tuj u kthye në shqiptarë. Këtë fjalë e thonë edhe grekët për banorët e Epirit të nordit. Por ata nuk thonë të vërtetën sepse, po të ishte e njimendët se banorët e Kosovës janë sllavë dhe ata të Epirit të nordit grek, atëherë serbia nuk do të kishte mbytë e gri deri më sot afro dyqind mijë vetë në Kosovë dhe Greqia nuk do të kishte djegë ma se treqind e gjashtëdhjetë katunde në Epir të nordit tuj e kryqëzue gjinden përsëgjalli, posë atyne pesëdhjetë mijë vetave që i kanë vra dhe i kanë lanë me dekë prej urie dhe sikletit.
Popujt e qytetnuem munden, po, në furinë e nji kryengritjeje me vra në trathti mbretënt e mbretneshat e veta e me i dhunue trupat e tyne mbas vdekjes, por nuk mbrrijnë kurrë me gri – e në ç’mënyrë mandej! – me qindra e mijëra vëllazën “bashkëqytetarë” të vet. Qyshse serbt kanë vra me qindra mijëra njerëz në Kosovë, dhe grekët kanë djegë qindra e qindra katunde në Epir të nordit, dëshmon qartë se as banorët e Kosovës nuk duhet të kenë qenë serb, as ata të Epirit të nordit nuk kanë qenë grek.
Jo jo, Zotni të nderuem! Janë vra gjindja me qindra mijëra në Kosovë dhe janë djegë me qindra e qindra katunde të Epirit të nordit për të vetmen arsye se grekët e serbët duen me e shue farën shqiptare në ato krahina për me mujt me i thanë mandej Konferencës së Paqes se atje nuk ka shqiptarë. Oh, sa arsye ka pasë ai i moçmi kur ka thanë: “Ubi solitudinem faciunt, pacem appellant.” Pra, sa ta kenë shkretnue vendin, do të venë mandej paqen.
Por për me i forcue ma tepër fjalët e z. Rene Pinon mbi kufijt e Shqipnisë, këtu due me ju përmendë se çka shkruente mbi këtë çashtje Lordi Fritznaurice, mis i Komisjonit të Rumelisë Lindore, mbi Foreign Office e që masandej qe botue në nji Libër Bleu (në diplomaci – asnjanës) të vjetës 1880. Ai shkruen: “Për me folë se shka asht kombi shqiptar, i bie me u përshtri edhe mbrenda kufijve të Serbisë e të Malit te Zi. Krahina e Kosovës, shka merr prej Mitrovice e poshtë, asht krejt shqiptare dhe ka vetëm nji skundill fort të vogël serb. Statistikat bullgare e greke, mbi të cilat qeveritë e Sofjes e të Athinës themelojnë pretendimet e veta mbi Monastir, Ohër e Korçë, janë mbështetë në rrena e leni ma ato pretendime të Greqisë që janë ba pa kurrfarë turpi.”
Qe pra, Zotni, se deri ku duhet të përshtrihet Shqipnia e ç’kufij duhet të ketë shteti shqiptar. Mbas dëshmisë së këti diplomati ingliz në za, Konferenca e Paqes kishte me ba nji paudhni të përgjakshme po nuk e nxuer e nuk ia ktheu Shqipnisë ato tokë të cilat Konferenca e Londonit, kundra çdo gjyqi e drejtësie, në vitin 1913 ia shkëputi Shqipnisë për me ia lëshue grekëve dhe serbve.
Tuj ju falë nderit me gjithë zemër për mirësi që keni dashtë me më dëftue në këtë rasë, do ta mbyll këtë ligjeratë të përvujtë me ato fjalë që me 24 nandor 1880 thonte në Parlamentin italian Madero Savini kur Europa pat çue anijet e veta përpara Ulqinit për me e ngushtue Turkinë që me ia lëshue Malit të Zi tokët e Shqipisë. E qe çka foli në atë rasë deputeti italian: “Pse francezve nuk u mbushet mendja me heqë dorë nga Alsace-Loren? Pse nuk do të guxojshit ju, deputetë italianë, me heqë dorë prej viseve italiane që gjinden nën Austri ? Pse i keni dalë zot Greqisë kundra Turqisë në Kongresin e Berlinit ? Vetëm mbështetun në parimin e kombësisë! E pra, kujtoj unë, se, për me qenë burra fjale, ne na duhet me thanë edhe për Shqipni ato çka thamë edhe për të tjerë në Paris, Romë, Athinë, Varshavë… Në mos paça harrue, siç kam ndi prej profesorëve të mij, Grotius ka pasë thanë se tashma asht ba si zanat me ua shndrrue zotin popujve. Por përkundrazi, Jan-Jacques Rousseau gërthet: “Ani, ndërrojani zotat, por të paktën pyetni këto bagëti njerëzore që quhen popull !”

Kalërimi i Blendi Fevziut me librin e Enverit në dorë

2011-12-11T20:55:00.001-05:00

Nga Pirro Prifti
Publiciteti i paprecedent i librit për Enver Hoxhën me të dhëna arkivore `të papara`, me shfaqje butaforike `të papara` në mjedise sociale, universitare e politike, të Blendi Fevziut, po japin një imazh të çuditshëm të këtij kalorësi që na kujton të shkuarën tonë të hidhur.
Efektet e publicitetit të këtij libri të zakonshëm janë duke dhënë efekte paradoksale përsa i përket qëllimit dhe mesazhit që jep ky libër biografik dhe për mendimin tim – krejtësisht të njëanshëm përsa i përket jetës dhe marëdhënieve të diktatorit gjatë asaj periudhe kur e drejtoi me grusht të hekurt Shqipërinë dhe shqiptarët. Përse paradoksale?
Së pari, publiciteti është duke u bërë për qëllime thjesht komerciale, por duke përdorur fjalën kyc-Enver Hoxha, emër që tërheq vëmëndjen dhe sot e kësaj dite, sepse ende në shoqërinë shqiptare, në politikën shqiptare, në zhvillimin ekonomik të shtetit shqiptar, janë duke drejtuar, jetojnë dhe marrin pjesë aktorë dhe faktorë të rëndësishëm, që e kanë jetuar atë periudhë, e rrjedhimisht ende nuk është rreshtur interesi ndaj kësaj figure gjithashtu paradoksale.
Së dyti, brendia e librit e trumbetuar për dokumente arkivore të veçanta, për histori të veçanta e për ngjarje të veçanta, është një fiasko e plotë. Në të nuk ka dokumente arkivorë me të vërtetë të rrallë, por ka thashetheme që ne i përmëndnim që në kohën e merhumit. Nuk ka histori të veçanta, por ka histori të perifrazuara ndryshe, nuk ka ngjarje të veçanta, por ka pasqyra filmike që japin reminishencën e së kaluarës.
Së treti, për personin e diktatorit janë shkruar, janë duke u shkruar dhe do të shkruhen histori e libra të tjerë (ashtu sikurse shkruhen edhe për personalitete historike të vëndeve të ndryshme), dhe secili nga autorët e pasqyron personalitetin përkatës sipas këndvështrimit të tij. Në këtë libër, duket qartë cinizmi dhe keqdashja për të sharë, thjesht për të shkarkuar ato emocione negative të asaj kohe, por tashmë pas 20 e ca vitesh, duke krijuar përshtypjen e njohur e të përcaktuar aq bukur nga presidenti çek Vlaslav Havel, për komunistët e kohës së demokracisë se, `ata janë më antikomunistë se antikomunistët`, duke vërtetuar kështu në këto raste edhe teorinë e njohur të kompleksit të inferioritetit : `shaje sa më shumë që të barazohesh në vlerë absolute me të sharin`.
Së katërti, në libër, sidomos kapitulli i 18 për Nënë Terezën, ka të pavërteta, por dhe shtrembërime të tjera historike, që për mendimin tim janë të paargumentuara me dokumentet arkivore, ashtu si pretendon autori.
Po të hidhemi tek efektet që po shkakton ky publicitet i marrë, mund të them se publiciteti i paprecedent i Fevziut po shkakton të ashtuquajturin `efekt Flutur` në mjediset sociale, politike, profesioniste, e të tjera jashtë vendit. Sikurse dihet, për ata që nuk e dinë, efekti Flutur është një term që e përdorin shkencëtarët për të spjeguar teorinë e Kaosit, term i gjetur saktë nga matematikani Edward Lorenc. Përse?
Sepse tek historianët dhe studiuesit, libri nuk sjell asgjë të re, përveçse frazave plot mllef alla Fahri Balliu.
Tek populli, publiciteti jonormal dhe për mendimin tim tërësisht tregtar, përmendja e Enver Hoxhës, ngjall kureshtje sipas komuniteteve, p.sh: atyre të persekutuar thonë: ..po ky ç`m.. ka që na kujton qafirin…?
Kurse tek komunitetet që kanë patur dobi, thonë: ..ë, më ja lumsha Blendit, ja ky do të ishte një komunist i vërtettë në atë kohë, por ja do puna ta shajë…
Tek politikanët shqiptarë, libri është nostalgjik, por ata shtojnë se.. ‘më mirë do të ishte të mos na i kujtonte këtë emër, e sidomos tani që po integrohemi..’
E së fundmi në Kosovën e lirë për nga pushtuesi serb, por ende e robëruar nga fanatizma fetare dhe imazhi mistik i Enver Hoxhës, libri është një sukses thjesht për kuriozitetet që ata nuk i dinë dhe as nuk i kanë dëgjuar.
Ndërsa për pjesën kur flet për homoseksualizmin e Enver Hoxhës, mund të them se është krejtësisht e gabuar nga ana e shkencës mjekësore. Në psikiatri, homoseksualët në përgjithësi nuk janë agresivë, prepotentë, arrogantë, intrigantë dhe nuk përfshihen në politikë si lidera. Për Enver Hoxhën, termi më i mirë, sipas historisë personale të tij (gjithashtu të dëgjuar nga të gjithë me thashetheme, sepse nuk ka asnjë dokument që të vërtetojë këtë akuzë), mund të quhet biseksual. Këta po, janë të 99-ave.
Në përfundim, mund të them që është për të ardhur keq që libra të mirëfilltë letraro- artistikë, historikë, fantastiko-shkencore dhe për fëmijë, nuk po e gjejnë lexuesin shqiptar, pikërisht sepse publiciteti, ashtu sikundër dhe në shumë aspekte të tjera të shoqërisë shqiptare, është në dorë të politikës dhe jo në dobi të lexuesit.
Këtu kanë përgjegjësi sigurisht organizuesit e panaireve, shtëpitë botuese tërë borxhe, mediat televizive të blera nga politika, universitetet private që nuk promovojnë literaturën profesionale të pedagogëve të tyre, por merren me shkrues të tipit Vanjek etj, etj. Le të shpresojmë se libri i vërtetë artistik, ai historik, dhe zhanre të tjera letraro-artistike, të fillojnë të rivlerësohen dhe të marrin atë që u takon nga shoqëria dhe lexuesi, në vend që të vazhdojmë të qëndrojmë në efektin flutur të politikës, e cila ka eklipsuar tërë shoqërinë shqiptare, aq sa ne shohim edhe sot njëlloj sikundër dhe në kohën e Enverit, me dyshim të huajt e BE, kur ata na kritikojnë për probleme të ngjashme, duke na udhëzuar se:..” standartet arrihen nëpërmjet profesionistëve, teknokratëve, meritokratëve, dhe jo nëpërmjet politikanëve allasoj shqiptarë”.

Aleksandër Meksi: Lëvizja studentore e dhjetorit u keqpërdor nga spiunët

2011-12-08T22:39:00.001-05:00

Lëvizja e dhjetorit ishte një triumf i studentëve idealistë, por më vonë kjo lëvizje u keqpërdor nga politika”. Kështu u shpreh dje, për gazetën “Sot”, njëri nga liderët kryesorë të Dhjetorit të vitit 90, Aleksandër Meksi i cili nënvizoi se kalendari i demokracisë shqiptare duhet të rikthehet për të filluar numërimin e vet, pikërisht në 8 dhjetorin e vitit 1990. Ai rrëfen gjithashtu edhe detajet dhe momentet, kur iu vu emri Partisë Demokratike, pikërisht në shtëpinë e Gramoz Pashkos. Zoti Meksi, ku janë sot liderët e dhjetorit të vitit 1990?
Atë gjejeni juve. Unë kam kohë që nuk i shoh dhe gjithmonë e më tepër ndihem i panjohur mes atyre që shfaqen sikur përfaqësojnë lëvizjen e dhjetorit të vitit 1990.

Çfarë ndodhi konkretisht, në 8 dhjetorin e vitit 1990?

Ajo natë e ftohtë dhe e errët u kthye në një pishtar për Shqipërinë, por më vonë u keqpërdor.

A mendoni se kjo lëvizje u keqpërdor nga spiunët apo misionarët e Ramiz Alisë?

Pikërisht, ata ndikuan ndjeshëm në keqpërdorimin e protestës.

Ku ishit në ditën e 12 dhjetorit, gjatë themelimit të PD?

Ajo ditë ishte vazhdim i ngjarjeve që kishin nisur më 8 dhjetor, në Qytetin Studenti, por që më pas kishin përfshirë të gjithë Shqipërinë. Kështu në 12 dhjetor në orën 8.30, unë kisha lënë takim me Gramoz Pashkon. Aty ai më njohu edhe me dy të rinj. Njeri ishte Azem Hajdari dhe tjetri Arben Imami. Më vonë erdhën edhe të tjerë, si Mond Budina, Genc Ruli, Eduard Selami, Sali Berisha dhe mbaj mend edhe një studente, që quhej Moza dhe ishte nga Vlora. Pastaj erdhën edhe të tjerë dhe ne nisëm të shkruajmë programin minimal të partisë që u lexua në mitingun e pasdites. Për projekt-statutin punova unë me Genc Rulin, ndërkohë që Genc Pollo na solli disa modele të huaja. Në ato momente që u krijua Partia Demokratike njoftuam një gazetar të Rojterit që quhej Rikard Shvarc (suedez) për ta shpallur lajmin në Vjenë. Por ai na mori në telefon i alarmuar në orën 12.00, duke na thënë se Ministria e Jashtme shqiptare e kishte përgënjeshtruar faktin që në Tiranë ishte krijuar një parti opozitare me emrin Parti Demokratike, por gjoja ishte krijuar një parti për studentët dhe intelektualët e rinj. Pastaj lajmëruam Zërin e Amerikës dhe të gjithë qytetarët se në orën 16.30 te qyteti i Studentëve shpallej themelimi i PD-së. Mbaj mend se parulla kryesore e mitingut ishte "E duam Shqipërinë si e gjithë Europa", por fatkeqësisht sot pas 21 vjetësh ende nuk pranohemi si pjesë e integrimit Europian.

Cilët ishin njerëzit që u afruan në drejtimin e PD?

Shumica ishin idealistë dhe patriotë, por kishte edhe njerëz të dërguar prej organeve përkatëse që të na sabotonin. Ne ishim parti e hapur dhe disa mundën të penetrojnë. Ata që e shesin lëkurën njëherë, të dëmtojnë edhe duke u hequr si ekstremistë radikalë, që bëjnë aktive të zhurmshme. Shembuj të tillë ka pafundësisht në historinë e Partisë Demokratike. Ata kanë ndihmuar gjithashtu në mbështetjen e çdo gjëje të shtrembër që është shtruar në PD. Në këtë parti idealistët kanë luftuar gjithmonë kundër bolshevikëve.

Si do të veproni për mbrëmjen e 12 dhjetorit, pra në 21 vjetorin e themelimit të PD?

Nuk e di.

Përse nuk do shkoni në festën e themelimit?

Thjesht: nuk njoh shumicën e atyre që janë sot atje, të cilët kur na shohin kthejnë rrugën. Them se po të jetë në dorën e tyre, na shajnë na fyejnë dhe shpërblehen për këtë gjë. Nga ana tjetër nuk jam dakord me atë vijë që përdor lidershipi që po mban peng integrimin

Përse e thoni këtë?

Sepse sot kemi ende njerëz që vuajnë. Apo njerëz që sfiliten për ujë, për drita, për telefona, për punë, për asistencë sociale, etj, ndërsa shteti i ka lënë në harresë. Unë kam deklaruar që PD-ja duhet të hapet, kam përdorur një term në platformën time: "Të bashkohen ata që janë me PD-në dhe me idealet e dhjetorit".

Kush ia vuri emrin Partisë Demokratike?

Më 12 dhjetor, gjatë paradites në shtëpinë e Gramoz Pashkos kemi diskutuar shumë për emrin që do të mbante partia Për këtë arsye pjesëmarrësit shkruajtën një listë me emrat e mundshëm. Midis arsyeve kryesore për t'i vënë partisë emrin Parti Demokratike, unë veçova faktin se këtë emër e kishin kërkuar vetë qytetarët e Tiranës në mitingun e pasdites së 11 dhjetorit.

Cilin emër preferonte më shumë Berisha?

Ai ishte më shumë për emrin Partia e Studentëve dhe Intelektualëve të rinj. Por unë me Pashkon dhe me disa të tjerë e kishim biseduar edhe më parë, prandaj atë mëngjes Azem Hajdari u nis me motor në Qytetin Studenti për t'u komunikuar studentëve emrin e Partisë Demokratike.

Ju jeni krenar apo jeni i penduar që ishit i pranishëm në 12 dhjetor?

Unë do të jem gjithmonë krenar për këtë që kam bërë së bashku me shokët e tjerë dhe me të gjithë qytetarët. Asnjëherë nuk kam për t'u penduar dhe gjithmonë do të luftoj që kalendari dhe platforma e sotme e Partisë Demokratike të rinisin me 12 dhjetorin e vitit 1990.

Mimoza Ferraj: Si degradoi lëvizja e dhjetorit

Lëvizja e dhjetorit degradoi, për shkak të kompromisit me pushtetarët komunistë”. Kështu shprehet për gazetën “Sot”, ajo që është cilësuar si princesha e demokracisë shqiptare, Mimoza Ferraj, e cila gjatë protestës së 8 dhjetorit, ka marrë plagë të rënda, prej policisë. Më tej ajo rrëfen: “Në fund të qershorit, fillim të korrikut kam shkuar në Hungari si vendi i parë demokratik lindor. Shkova atje për të marrë eksperiencë së bashku me shumë studentë të tjerë. Lista e përpiluar në vajtjen atje nuk kishte asgjë të përbashkët me personat e vërtetë të lëvizjes së Dhjetorit, por ata ishin të gjithë pjesë e fëmijëve që kishin qenë në pushtet. Edhe dy prej aktivistëve të vërtetë, që ishin bashkë me mua, nuk qëndruan në Budapest, por u larguan për në Gjermani në mënyrë të paligjshme dhe ma lanë porosi të ndjek hapin e tyre. Listë të vërtetë nuk ka dhe është vështirë bërja e një liste të tillë nisur nga koha e gjatë, pozicionimi, postet politike të mëpasshme dhe ato aktuale. Ilir Bushi

Sabit Brokaj: Spiunët e Ramiz Alisë, dolën jashtë kontrollit dhe u bënë demokratë

2011-12-08T22:35:00.001-05:00

Mugojnë dhjetoristët e vitit ‘90-të / Zyrtarët e pushtetit privatizojnë 8 dhjetorin Gëtja shkroi baladën “Vallja e të vdekurve”, ku tregohet se një fëmijë i vogël ngaqë kishte frikë të mbushte ujë, natën në pus, thirri xhindet për ta ndihmuar. Pastaj kur mbushi bucelën e ujit, atij i doli një problem tjetër i madh: Nuk i largoheshin xhindet, pra ai nuk dinte se si të vepronte për të larguar hijet e frikshme të natës. Kjo gjë ka ndodhur më në fund me studentët shqiptarë të dhjetorit të vitit 1990. Ata dolën për të “mbushur ujë” të pastër në natën e 8 dhjetorit të vitit 1990. Por ngaqë kishin nevojë për ndihmë ata thirrën për t’i ndihmuar Sali Berishën, së bashku me togën e intelektualëve karrieristë dhe servilë. Dhe që atëhere, problemi i tyre i vetëm por edhe i gjithë Shqipërisë ka të bëjë me faktin se Sali Berishën, së bashku me zyrtarët e tjerë nuk i largojnë dot nga drejtimi i politikës.

Tetë dhjetori
Tetë dhjetori ishte ditë e shtunë. Dhe në Qytetin Studenti ndodheshin shumë pak konviktorë, ngaqë një pjesë e tyre ishin larguar nëpër rrethe, për të studiuar lidhur me sezonin e provimeve. Por atë natë ndodhi demonstrata e parë zyrtare, pasi një mbrëmje më parë, kishte dështuar një e tillë. Fjalët e para që u artikuluan nga protestuesit ishin “drita” dhe “ujë i ngrohtë”. Por pas mbërritjes urgjente të kryeministrit Adil Çarçani u fol edhe për të drejtat e njeriut, apo për lirinë e fjalës. Në mënyrë urgjente, Ramiz Alia për të shpëtuar lëkurën e tij, thirri Sali Berishën të cilin e dërgoi të bisedonte me studentët. Në të njëjtën orë, Edi Rama ishte duke kërcyer Rok- en –roll, tek Akademia e Arteve. Në atë kohë ky lloj kërcimi konsiderohej si dalje nga skema komuniste, dhe për këtë arsye Edi Rama e quan veten si kontributor të luftës kundër diktaturës. Pastaj gjërat dihet si shkuan. Katër ditë më vonë në shtëpinë e Pashkos u themelua Partia Demokratike, ndërsa dy muaj më vonë greva studentore e 20 shkurtit mundësoi rrëzimin e bustit. Kjo gjë, padyshim, që ishte një fitore historike, por sot heronjtë e vërtetë janë spostuar nga Berisha, apo Rama ndërkohë që piedestalet bosh kanë porositur statujat e kokave të tyre. Problemi kryesor në këtë rast nuk qëndron tek fakti se sot janë shmangur themeluesit dhe iniciatorët e vërtetë të rezistencës opozitare në vend, por në rradhë të parë ngërçi ka të bëjë me ftohtësinë e publikut të gjerë ndaj kësaj date. Me pak fjalë, përderisa kjo datë e shenjtë u privatizua vetëm nga disa monstra të politikës së sotme, ndofta vlen të merret parasysh propozimi i shumë dhjetoristëve që thonë, se në të ardhmen është më mirë që kjo festë të mos përmendet më. Kjo, për arsye se pas sakrificës së studentëve idealistë u shfaqën intelektualët karrieristë dhe pak orë më vonë, vërshuan spiunët. Janë pikërisht një pjesë e këtyre spiunëve që caktojnë sot ftesa në adresë të njerëzve të tjerë dhe janë pikërisht, mumjet e dikurshme të diktaturës që përpilojnë sot listat se kush është demokrat dhe kush jo, ose kush meriton të jetë i ftuar në festë dhe kush duhet të bojkotohet. Për këtë arsye duke u përulur para madhështisë së protestës së studentëve të djeshëm, qindra e mijra njerëz kanë bojkotuar festat e burokratëve të sotëm, të cilët e kanë privatizuar 8 dhjetorin.

Ramiz Alia organizoi protestat studentore duke dërguar midis tyre Sali Berishën, së bashku me divizionin e spiunëve të Sigurimit të Shtetit”. Kjo ishte deklarata e djeshme e bërë për gazetën “Sot”, nga ish ministri i Mbrojtjes, Sabit Brokaj, i cili nënvizoi se me themelimin e Partisë Demokratike ka ndodhur një çudi e paparë: “Ramizi e mbushi PD-në me spiunë të Sigurimit, por pas ca kohësh, këta spiunë i dolën nga kontrolli dhe filluan të hiqeshin si demokratë të vërtetë”, nënvizoi ai

Zoti Brokaj, çfarë mendoni për natën e 8 dhjetorit të vitit 1990?

Unë kam menduar gjithmonë dhe vazhdoj të mendoj se kjo lëvizje studentore, si edhe themelimi i Partisë Demokratike, apo vendosja e pluralizmit, ishin vepër e dorës së Ramiz Alisë. Këtë operacion historik e ka inicuar ish presidenti Alia, i cili disa herë ka përmendur shkarazi faktin se ai ka dërguar Berishën tek studentët. Por unë mund t’ju them këtu se në themelimin, apo në fillimin e Partisë Demokratike Ramiz Alia ka aktivizuar një numër shumë të madh spiunësh të Sigurimit të Shtetit, me misionin përkatës brenda kësaj partie. Me këtë veprim Alia donte nga njëra anë të lahej me kërkesat e ndërkombëtarëve për pluralizmin dhe nga ana tjetër të kishte plotësisht nën kontroll opozitën shqiptare, pra Patinë Demokratike. Por sipas modelit të PD-së, Ramizi inicioi në atë kohë edhe themelimin e disa partive të tjera, me ish komunistë të thekur, apo me agjentë të Sigurimit të Shtetit

Ku e bazoni këtë që thoni?

Këtë e bazoj tek numri i shumtë i spiunëve që militonin dhe militojnë akoma brenda Partisë Demokratike. Disa prej tyre populli i thjeshtë i njeh me emra dhe me pseudonime, por disa të tjerë, ende nuk janë bërë publikë. Sepse hapja e dosjeve sot për sot është një gjë e ndaluar. Pra, prania e shumtë e spiunëve si edhe dyndja e ish komunistëve më servilë drejt Partisë Demokratike, vërtetojnë faktin se kjo parti ishte e dyshimtë që në fillim. Madje, për shumë njerëz ishte krejtësisht e qartë se kjo parti në thelb ishte një parti e Sigurimit të Shtetit.

Në ç’mënyrë sipas jush, kjo parti kontrollohej nga Ramiz Alia?

Sigurimi i Shtetit dhe bashkëpunëtorët e ngushtë të Sigurimit të Shtetit kanë kodet e tyre të komunikimit. Ato nuk mund t’i marrë vesh kushdo. Prandaj, detyrat dhe raportimet bëheshin në mënyrat e fshehta. Por problemi është se pas disa kohësh, Partia Demokratike, ose më mirë të themi ata elementë të Sigurimit të Shtetit që ishin futur në këtë parti dolën jashtë kontrollit të Ramizit. Dhe filluan të shtireshin edhe vetë si demokratë. Në këtë rast parodia e kësaj partie qëndron në faktin se ata vetë, pra sigurimsat filluan të besojnë se janë politikanë të aftë dhe demokratë. Pra, pasi dolën jashtë kontrollit të Ramizit ata nisën karrierën politike dhe shtetërore. Ndërkohë, Berishës i interesonte shumë ky sistem pune. Sepse i kishte në dorë për t’i poshtëruar apo për t’i trajtuar si lecka. Natyrisht, pasi i bënte ndonjëherë edhe ministra apo zëvendësministra për t’i bërë qejfin.

Sipas jush, cili është sot roli i këtyre spiunëve brenda Partisë Demokratike?

Ata e kanë bërë shumë mirë rolin e tyre. Sepse sot ata janë gati të përmbysin gjithçka vetëm për të mbuluar të kaluarën e tyre, apo vetëm për t’u shfaqur me një luk të ri. Për këtë arsye gjatë këtyre 21 vjetëve janë bërë tentativa të shumta për të zhdukur dosjet e spiunëve. Dhe këtë e kanë bërë vetë ata, nëpërmjet metodave apo njerëzve të tyre. Sepse tani, këtyre përfaqësuesve të ish Sigurimit të Shtetit i ka pëlqyer statusi i ri i zyrtarit, apo pushtetarit dhe nuk duan në asnjë mënyrë që t’u përmendet gjëkundi e kaluara. Këtu, natyrisht, unë dua të përmend se nuk kam asgjë individuale, apo personale ndaj tyre. Unë, personalisht, mendoj se detyra e punonjësit të Sigurimit të Shtetit ishte një mision ndaj vendit. Por të gjithë problemin e kam tek skema që ka ndjekur Ramizi për pluralizmin politik dhe për krijimin e partive të tjera në Shqipëri, pas vitit 1990.

Amund të na thoni disa nga emrat kryesorë të këtyre spiunëve të Sigurimit të Shtetit që militojnë sot në PD?

Këtë nuk mund ta bëj vetëm e vetëm se ligji i hapjes së dosjeve ende nuk është miratuar.

Grupi Nismëtar i Partisë Demokratike

Studentët: Azem Hajdari, Arben Lika, Tefalin Malshyti, Shenasi Rama, Blendi Gonxhja, Alma Bendo

Intelektualët:
Sali Berisha, Arben Imami, Preç Zogaj, Gramoz Pashko, Mitro Cela
Klasa punëtore:
Sokrat Nesturi, Ilir Myftari Merita Zaloshnja Zenel Hoxha
Më pas përfshihen dhe shtatë anëtarë të tjerë
Aleksandër Meksi, Arben Demeti, Genc Ruli, Eduart Selami, Bardhyl Reso, Petrit Dodbiba, Edmond Budina
Grupet e punës së ngritura më 14 dhjetor 1900
Grupi politik
Arben Imami
Blendi Gonxhe
Grupi organizativ
Arben Demeti
Grupi i Shtypit
Preç Zogaj
Mitro Çela
Grupi i Financave
Merita Zaloshnja
Grupi i sekretarëve
Eduart Selami
Ilenja Mëhilli
Grupi i shërbimeve
Arjan Manahasa
Ilir Dizdari

Nga: Ilir BUSHI

Tensione në ceremoninë e Leka Zogut, i biri vetëshpallet si mbret mbi varrin e të atit

2011-12-04T12:31:00.001-05:00

Leka Zogu II duke bërë betimin si mbret mbi varrin e të atit. Foto: Vlasov Sulaj

Në vend të fjalimit, gjatë varrimit bën vetëm betimin.
Unë, princi Leka II, betohem që do të jem në shërbim të kombit dhe të atdheut. Zoti më ndihmoftë”
Leka Zogu II vetëshpallet mbret mbi varrin e babait në Sharrë. Teksa pritej që të mbante fjalimin e lamtumirës së fundit për Leka Zogun I, në vend të tij ai ka bërë një betim të shkurtër. “Unë, princi Leka II, betohem para trupit të babait tim që do të ndjek rrugën e Mbretit Zog, e mbretit Leka I dhe do të jem gjithmonë në shërbim të kombit dhe të atdheut. Zoti më ndihmoftë!”, tha Leka Zogu II. Duke bërë gjestin e përshëndetjes mbretërore me dorë, ai mori kapelën ushtarake të familjes Zogu nga arkivoli i të atit, ndërsa të pranishmit komentuan menjëherë se ky ishte betimi i mbretit. Me të drejtë, pasi ky betim vërtet nuk ishte fjalë për fjalë ashtu siç e parashikon neni 56 i Kushtetutës së Monarkisë, por fillimi dhe përmbajtja e tij ishin thuajse të njëjta.
Betimi
“Unë (emri), Mbreti i Shqiptarëve, në minutën që hyp në fronin e Mbretërisë Shqiptare dhe marr në dorë pushtetet mbretërore, betohem para Zotit Fuqimadh se do të ruaj njësinë kombëtare, pavarësinë shtetërore dhe tërësinë tokësore; gjithashtu, do të ruaj Statutin e do të veproj pikërisht sipas atij dhe sipas ligjeve në fuqi, duke pasur parasysh gjithmonë të mirën e popullit. Perëndia më ndihmoftë”. Ky është betimi i plotë që parashikon Statuti Themeltar i Mbretërisë Shqiptare në vitin 1928, i cili duhet thënë para Parlamentit. Duket se për shkak të pamundësisë së përdorimit të Kuvendit, pasi tashmë Shqipëria është Republikë, Leka Zogu II zgjodhi varrin e të atit për t’u betuar, ku ishin të pranishëm qindra persona. Po ashtu, duket se betimi vjen i moderuar për shkak të ndryshimit të kushteve historike dhe politike. Megjithatë, burime konfidenciale nga Pallati Mbretëror na informuan se gjatë këtyre ditëve do të sqarohen dhe interpretohen sipas aktualitetit nenet e Kushtetutës Monarkiste, ndërsa Leka Zogun II nuk e mohojnë si mbret, por as e pohojnë dot zyrtarisht. Sipas tyre, në bazë të nenit 51, “Trashëgimi i Fronit Mbretëror i përket djalit më të madh të Mbretit dhe trashëgimia vazhdon brez pas brezi në vijë direkte, mashkull pas mashkullit”. Pra, menjëherë pas vdekjes së Leka Zogut I, Leka Zogu II është automatikisht mbreti i shqiptarëve. Toleranca kohore për betimin nis që nga momenti i vdekjes së mbretit deri në 10 ditë. Dje ishte dita e katërt…
Vetëm tri të shtëna

Homazhet në selinë e Kuvendit në nderim të pretendentit të fronit mbretëror, Leka Zogu I. Fotot: Vlasov Sulaj

Lindja e tij është shoqëruar me 101 të shtëna topi, edhe pse u largua vetëm dy ditë më pas nga Shqipëria, ndërsa për në banesën e fundit u përcoll vetëm me 3 të shtëna armësh. Pavarësisht njoftimeve se Leka Zogu I do të varrosej me statusin “Mbret i shqiptarëve jo në detyrë”, ndërsa ceremoniali do të zhvillohej me atributet si kryetar shteti, lamtumira që iu dha në Sharrë nuk i afrohej nivelit të premtuar. Shumica e pikave të protokollit nuk u zbatuan, ndërsa nga 21 të shtëna që ishin parashikuar, pati vetëm 3 të tilla. Nuk pati as ndonjë fjalim të gjatë, të posaçëm me këtë rast, përveç disa përshëndetjeve të kushëririt Skënder Zogu për Presidentin Bamir Topi, Kryeministrin Sali Berisha, kryeparlamentaren Jozefina Topalli dhe sidomos për kreun e Bashkisë, Lulzim Basha, Trupin Diplomatik, ministrat etj. Me pak vonesë, por duke kërkuar ndjesë, ai falënderoi edhe Presidenten e Kosovës, Atifete Jahjaga, që i ishte bashkuar dje gjatë gjithë ditës kortezhit qeveritar shqiptar. Gjithashtu, Skënder Zogu përmendi edhe dy emra jo shumë të njohur për publikun e gjerë, por legjendarë për historinë e monarkisë zogiste; komandant Ylli Spahiun që ka qenë 23 vjet në shërbim të mbretit dhe oficer Shehat Shehun.
Varrimi
Për shkak të frikës së dekompozimit të trupit, arkivoli nuk u hap në asnjë moment të ditës së djeshme, në mënyrë që të shihej veshja dhe sendet e futura në të. Megjithatë, familjarët na konfirmuan se Leka Zogu I është përcjellë me një uniformë ushtarake të Britanisë së Madhe dhe brenda janë futur disa nga sendet personale të tij. Arkivoli ishte i një tipi të thjeshtë dhe i mbuluar me flamurin kuqezi. Sipas amanetit, ai u varros në mes të nënës së tij, Geraldinës dhe bashkëshortes Susan Cullen. Pas ritualit të hedhjes së dheut, një korr i ardhur posaçërisht nga Kosova këndoi, ndër të tjera, vargjet: “Tani ke për t’u ndarë dhe kurrë s’ke më për t’u parë”. Me këto fjalë, profecia filloi… Të pranishmit u larguan për të mos e parë kurrë më “mbretin e shqiptarëve jo në detyrë”.
Afati kohor: Betimi që bëhet sipas Kushtetutës së Monarkisë
Sipas Statutit Themeltar të Mbretërisë Shqiptare, që u miratua më 1 dhjetor 1928, në nenin 51 thuhet se: “Trashëgimi i Fronit Mbretëror i përket djalit më të madh të Mbretit dhe trashëgimia vazhdon brez pas brezi në vijë direkte, mashkull pas mashkullit”. Ndërsa në nenin 58 përcaktohet afati kohor brenda 10 ditësh. Betimi përmban këto fjalë: “Unë (emri), Mbreti i Shqiptarëve, në minutën që hyp në fronin e Mbretërisë Shqiptare dhe marr në dorë pushtetet mbretërore, betohem para Zotit Fuqimadh se do të ruaj njësinë kombëtare, pavarësinë shtetërore dhe tërësinë tokësore; gjithashtu, do të ruaj Statutin e do të veproj pikërisht sipas atij dhe sipas ligjeve në fuqi, duke pasur parasysh gjithmonë të mirën e popullit. Perëndia më ndihmoftë”.

Si babai
Edhe Leka Zogu I nuk ka pasur një betim në Parlament, ashtu siç e parashikon Kushtetuta e Monarkisë. Teksa i biri i tij u betua dje publikisht para arkivolit se do të ndiqte rrugën mbretërore të të atit dhe gjyshit të tij, kjo deklaratë u cilësua si “vetëshpallje dhe betim solemn i Leka Zogut II si Mbret i Shqiptarëve, ashtu si dikur kishte bërë dhe i ati, vetëm se ky i fundit, në mërgim”. Leka Zogu I jetoi në mërgim duke shëtitur botën dhe në vitin 1993 erdhi për herë të parë në Shqipëri. Edhe pas kthimit, ai nuk arriti ta bënte betimin dot në Parlament për shkak të Shqipërisë si Republikë. Megjithatë, edhe pa këtë betim, ai u vetëshpall “Mbret i shqiptarëve”.

Jozefina Topalli
“Është detyrë e çdo kombi të njohë dhe të nderojë historinë e vet”, theksoi dje kryeparlamentarja Jozefina Topalli. Kuvendi informoi se ceremonia e mbajtur për nderimet e Leka Zogut I në hollin hyrës të sallës së seancave plenare, u bë në shenjë nderimi për historinë e Mbretërisë, si pjesë e historisë shqiptare.
Princi dhe Baroni
Në homazhet e ditës së djeshme ishin edhe Lartmadhëria e Tij, princi Paul i Rumanisë së bashku me princeshën, baroni Rafael Henri Estramant, si dhe përfaqësues nga Unioni Monarkist Italian, Sergio Boskiero. Ndërkaq, nga rezidenca mbretërore thonë se të gjitha mbretëritë e Europës kanë ngushëlluar tashmë me telegram.
Shila dhe Tarzani
Si nëpër filma, dy qentë e racës PitBull, që i përkasin familjes mbretërore, jo vetëm që ishin në homazhe për pak minuta në sallën e Kuvendit, por edhe qanin e nuk iknin andej. Siç na rrëfejnë familjarët, Shila dhe Tarzani nuk pranonin të hanin dhe të pinin më që nga dita kur Leka Zogu I ndërroi jetë, pasi kanë qenë shumë të lidhur me të.

Leka Zogu I, tensione në homazhe

Jepet lamtumira për pretendentin e fronit mbretëror shqiptar në selinë e Kuvendit të Shqipërisë.
Kryebashkiaku Basha: Nuk u negociua kurrë kurora mbretërore.
Mes harmonisë fetare dhe tensioneve politike është dhënë dje lamtumira për pretendendin e fronit mbretëror shqiptar, Leka Zogu I. Në Kuvendin e Shqipërisë u zhvilluan homazhet në nder të tij, ku ende pa shkuar ora 10:00 u shfaq Leka Zogu II dhe e fejuara e tij, Elia Zaharia. Duke përfituar nga salla me pak njerëz dhe larg publicitetit, princ Leka puthi arkivolin e të atit që ishte mbuluar me flamurin shqiptar dhe i vuri sipër kapelën ushtarake. Të njëjtin gjest bëri dhe Elia, ndërsa më pas dyert u hapën zyrtarisht për homazhe. Të parët që janë shfaqur në derën e selisë së Kuvendit kanë qenë disa përfaqësues të klerit katolik dhe pas tyre, dhjetëra qytetarë, ku shpesh binin në sy kostumet popullore ose veshjet tipike të krahinës së Matit. Minutë pas minute nisën të shfaqen figurat publike, sidomos ministrat Aldo Bumçi, Eduard Halimi, Fatmir Mediu, Genc Pollo, Majlinda Bregu, Arben Imami. Teksa këta po dilnin, duket se ishte radha e socialistëve, që ashtu si ditëve të ngushëllimeve në rezidencën mbretërore, edhe në homazhe ishin vetëm katër: Pandeli Majko, Arben Malaj, Kastriot Islami dhe Andis Harasani. Pas tyre, një varg artistësh u panë njëri pas tjetrit, si: Timo Flloko, Margarita Xhepa, Rajmonda Bulku etj. Ora 11:00 mund të cilësohet edhe si koha e homazheve të Trupit Diplomatik në Shqipëri, pasi u panë në homazhe ambasadori amerikan Aleksandër Arvizu, ai i OSBE-së Eugen Volfarth, ajo e Polonisë Tatjana Tatarzynska. Në sy ra edhe prania e ambasadores së Britanisë së Madhe, Fiona Mclwham, si e deleguar e Mbretërisë nga vjen, e cila jo vetëm që qëndroi deri në fund të ceremonisë, por mori pjesë edhe në varrimin në Sharrë. Gjysmë ore pas këtyre vizitave, homazhet duket se arritën kulmin. Thuajse njëkohësisht mbërritën personalitetet shtetërore, që nga Presidenti Bamir Topi, Kryeministri Sali Berisha me bashkëshorten, kryeparlamentarja Jozefina Topalli, kreu i Bashkisë Lulzim Basha, kreu i LSI-së Ilir Meta me bashkëshorten dhe ministrin e Jashtëm Edmond Haxhinasto, si dhe Presidentja e Kosovës, Atifete Jahjaga. Ardhja e tyre e njëkohshme krijoi konfuzion dhe tension, siç ishte në rastin e Presidentit Topi dhe Kryeministrit Berisha. Duke dashur që të shmangë përballjen, Topi është vonuar disa sekonda në hyrje, për ta ndjekur vetëm 4-5 metra më pas. Pavarësisht përpjekjeve, ata u janë nënshtruar rregullave zyrtare në oborrin e Kuvendit, ku kanë shtrënguar duart formalisht, ndërsa në mes tyre qëndroi Presidentja e Kosovës. Ndërkaq, acarimi i dytë politik është vërejtur në hollin e Parlamentit, teksa trupi i pajetë i Leka Zogut I po nxirrej jashtë, ku e prisnin katër përfaqësuesit e besimeve fetare në vend për lutjen e shpirtit. Kamerat ishin larguar dhe brenda ndodhej një grup i ngushtë qeveritarësh, ndër të cilët Jozefina Topalli, Edmond Haxhinasto, Arben Imami, Aldo Bumçi, kryebashkiaku Lulzim Basha etj. Nga disa metra më tutje dëgjoheshin zëra me ton pak të ngritur dhe gjeste të tensionuara mes Topallit e Bashës dhe njëkohësisht mes Topallit dhe Haxhinastos. Persona që ndoqën nga afër debatin thanë se “Topalli u nervozua për shkak të lutjeve fetare brenda ambienteve të Kuvendit”. Ndërsa një variant tjetër dëshmie, ishte se ajo ka dashur të mësojë nga Haxhinasto se pse Protokolli i Shtetit kishte caktuar Bashën të mbante fjalën e rastit në institucionin që drejtohet prej saj, pa u lajmëruar. Nuk dihet se çfarë ka thënë Basha, pasi ai u largua dhe e la Topallin me Haxhinaston për sqarim. Vetë ai shkoi të këshillohet me ministrat e caktuar nga protokolli për organizimin e ceremonisë shtetërore, ku pas disa minutash doli me një letër dhe mbajti fjalimin e rastit. Kryebashkiaku e cilësoi Leka Zogun I si një figurë themelore për aktet shtet-formuese të Shqipërisë. Ai vlerësoi lart figurën e tij dhe kontributet e familjes mbretërore për Shqipërinë dhe Kosovën. “Jemi sot për t’u ndarë përgjithmonë nga princi shqiptar Leka Zogu I. Dëshiroj të theksoj se kurorën e Shqipërisë mbretëria nuk ia dha askujt, as Ahmet Zogu dhe as Leka Zogu nuk negociuan kurrë kurorën mbretërore, duke e cilësuar kurorën si pronë të kombit shqiptar. I paharruar qoftë kujtimi i tij! U prehtë i qetë në tokën arbërore!”, tha ai dhe fjala e tij shënoi përfundimin e homazheve.

Kronologjia
Ora 09:55 – Princ Leka dhe e fejuara, Elia Zaharia, hyjnë në sallën e Kuvendit dhe në intimitet i japin lamtumirën Leka Zogut II.
Ora 10:00 – Hapet zyrtarisht ceremonia e homazheve. Vjen kleri katolik, dhjetëra qytetarë nga krahina të ndryshme, por sidomos nga Mati dhe Presheva, të cilët mbanin parulla.
10:30 – Koha e vizitës së demokratëve, kryesisht ministrat Aldo Bumçi, Eduard Halimi, Fatmir Mediu, Genc Pollo, Majlinda Bregu, Arben Imami.
10:45 – Koha e vizitës së socialistëve Pandeli Majko, Arben Malaj, Kastriot Islami dhe Andis Harasani.
10:50 – Koha e vizitës së artistëve: Timo Flloko, Margarita Xhepa, Rajmonda Bulku, Frederik Ndoci etj.
Ora 11:00 – Kohë ambasadorësh. U vu re prania e ambasadorit amerikan Aleksandër Arvizu, ambasadori i OSBE-së Eugen Volfarth, ambasadorja e Britanisë së Madhe, ambasadorja e Polonisë etj.
Ora 11:30 – Koha e shtetarëve dhe qeveritarëve. Mbërrijnë thuajse njëkohësisht: Presidenti Bamir Topi, Kryeministri Sali Berisha me bashkëshorten Liri, kryeparlamentarja Jozefina Topalli, kreu i Bashkisë Lulzim Basha, kreu i LSI-së Ilir Meta me bashkëshorten dhe ministrin e Jashtëm Edmond Haxhinasto, si dhe Presidentja e Kosovës, Atifete Jahjaga.
Ora 12:10 – Pas homazheve në Kuvend, që vazhduan për rreth dy orë, katër përfaqësuesit e besimeve fetare në vend u lutën për shpirtin e Leka Zogut I.
Ora 12:20 – Pas lutjeve të përfaqësuesve të besimeve fetare, kryetari i Bashkisë së Tiranës, Lulzim Basha, mbajti një fjalim lamtumire përpara qindra të pranishmeve në oborrin e Kuvendit, ku u zhvilluan ritet e fundit para trupit të Leka Zogut.
Ora 12:50 – Trupi i Leka Zogut I u përcoll në bulevardin “Zhan D’Ark”, bulevardin “Dëshmorët e Kombit”, sheshin “Skënderbej”, për t’u drejtuar më pas në Varrezat e Sharrës.
Ora: 13:30 – Kortezhi i makinave për varrimin e Leka Zogut të Parë mbërriti në Varrezat e Sharrës. Pas 20 minutash ceremoni, ai u varros pranë nënës dhe gruas së tij.

PS me dy qëndrime për homazhet ndaj Leka Zogut
Majko-Braçe, pro dhe kundër në Facebook për princin
Partia Socialiste nuk mori pjesë zyrtarisht në homazhet dhe ceremoninë e varrimit të Leka Zogut I, por qëndrime pro dhe kundër ndaj këtij pozicionimi nuk kanë munguar. Pandeli Majko dhe Erjon Braçe, të dy anëtarë të Kryesisë së PS, ndajnë qëndrime të kundërta. Majko, i cili ishte privatisht në homazhet për Leka Zogun, e cilëson atë patriot. “Për mua ishte një burrë i veçantë dhe patriot. E konsideroja mik”, shprehet Majko në faqen e tij në Facebook. Ndërsa Erjon Braçe ironizon maxhorancën dhe qeverinë për respekt të monarkut nga një Republikë Parlamentare. “’Republika’ po mban ‘zi’ për ‘mbretin’! Kjo që po shoh është dhunim i Kushtetutës: Kuvendi i Republikës ka ulur flamurin në mes të shtizës për mbretin; Presidenti i Republikës ka ulur flamurin në mes të shtizës për mbretin; Kryeministri i Republikës ka ulur flamurin në mes të shtizës për mbretin! Janë në garë se kush është më i djathtë; pra janë në garë për ca vota! Mbulohen duke thënë se po zbatojnë një ligj të thjeshtë për ceremonialin shtetëror!”, shprehet Erjon Braçe në Facebook. Por, anëtari tjetër i Kryesisë socialiste ndan tjetër mendim. “Pse jemi kështu!? Partia Socialiste në 1997 më dërgoi të prisja Leka Zogun (PD nuk erdhi). Më 2002 ishim po ne socialistët që u bëmë garant për rikthimin përfundimtar të kësaj familjeje në vendin e të parëve të tyre. Në 2003 maxhoranca e majtë votoi një ligj për statusin e kësaj familje… Kaq i rëndë qenka një ngushëllim?! Po nuk falëm njëri-tjetrin, nga kush do na vijë ‘pajtimi’ i shumëfolur…?”, shprehet Majko në Facebook, duke sqaruar dhe vajtjen e tij në këto homazhe.
ELISABETA ILNICA

Vdekja e Zogut, Nexhmije Hoxha e Berisha përplasen për Abaz Kupin 43

2011-12-02T20:41:00.001-05:00

Kryeministri Berisha ka sulmuar dje rolin e partizanëve në çlirimin e Shqipërisë dhe ka vlerësuar me nota maksimale legalitetin e drejtuar nga Abaz Kupi. Duke folur në mbledhjen e qeverisë për vdekjen e Leka Zogut, Berisha tha: “Dua të them këtu se mohimi i të drejtës së Mbretit për kthim në Shqipëri ishte një nga veprimet më arbitrare të Enver Hoxhës dhe klikës së tij. Mbreti Zog u largua nga Shqipëria ashtu siç u larguan mbretërit e tjerë, nga mbretëritë e pushtuara nga forcat nazifashiste. Por Mbreti Zog qëndroi në të gjithë kohën, në anën e koalicionit antifashist”.
Më pas kryeministri kaloi tek roli që kanë pasur Abaz Kupi dhe nacionalistët e tjerë gjatë çlirimit të Shqipërisë nga fashizmi dhe nazizmi. “Në 7 prill 1939, forcat dhe mbështetësit e tij, të udhëhequra nga Abaz Kupi, luftuan me trimëri në portin e Durrësit. Më pas, forcat mbretërore, sërish të udhëhequra nga Abaz Kupi, vazhduan luftën për çlirimin e vendit deri në vitin e fundit të saj. Natyrisht, lufta nacionalçlirimtare mori edhe aspektin e saj vëllavrasës, siç dëshmojnë dokumente të panumërta dhe kjo vëllavrasje kishte vetëm një qëllim, të garantonte me çdo kusht Enver Hoxha pushtetin. Por legalistët, mbretërorët luftuan me vendosmëri të madhe okupatorët nazifashistë, gjatë të gjitha viteve të pushtimit. Përpjekjet e tyre, pas vendosjes së diktaturës në Shqipëri, ishin të pandërprera”,- tha dje Berisha gjatë mbledhjes së qeverisë. Duke e cilësuar luftën nacionalçlirimtare si vllavrasëse, Berisha deklaroi dje se legalistët luftuan kundër okupatorëve nazifashistë.
Kjo deklaratë e kryeministrit vjen vetëm një ditë pas 29 nëntorit, datë e shënuar në Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë si Dita e Çlirimit, por që për kryeministrin Berisha dhe të djathtën në përgjithëse, është një ditë e zakonshme si gjithë të tjerat. E djathta nuk ka kremtuar asnjë vit 29 nëntorin duke e cilësuar si një festë të krijuar nga “komunistët” dhe për këtë arsye ai ka festuar Ditën e Çlirimit më 28 nëntor.

Berisha: “Zogu e fitoi referendumin, por i vodhën rezultatin”
Kreu i qeverisë, Sali Berisha ka deklaruar dje se forma qeverisëse që ka sot shteti shqiptar është e vjedhur pasi vendi ynë duhej të drejtohej nga monarkia, jo Presidenti i Republikës dhe Parlamenti. Gjatë mbledhjes së djeshme të qeverisë, Berisha u shpreh se referendumi për formën qeverisëse i zhvilluar në vitin 1997 u fitua nga Lega Zogu dhe për pasojë Shqipëria sot duhej të ishte monarki e jo republikë parlamentare.
“Dua të theksoj se edhe referendumi u bë në flakët e rebelimit komunist dhe nuk mund të konsiderohet si një çështje e mbyllur. E vërteta është se, pa diskutim, në atë referendum dominoi parimi stalinist: ju votoni, numërimin e votave jua bëj unë. Por ajo që është reale, shqiptarët votuan masivisht, nga Konispoli në Vermosh, për mbretin e tyre. Referendumi nuk e kapi kuotën, por atë e përcaktuan ata, të cilët manipuluan dy javë rresht votat e referendumit”,- tha Berisha duke lënë të kuptohet se Leka Zogu i fitoi ato zgjedhje. Madje në këtë pikë ai mori edhe meritën e organizimit të referendumit duke u shprehur: “Pas hapjes së vendit, në vitin 1997 u dekretua nga Presidenti i Republikës (në atë kohë Sali Berisha sh.r) referendumi popullor, për t’u dhënë qytetarëve shqiptarë mundësinë e përzgjedhjes së tyre”.

Kryeministri: Sot ndërroi jetë Mbreti i shqiptarëve, Leka i Parë
I larguar nga Shqipëria vetëm dy ditë pas lindjes, Leka Zogu vendosi rikthimin në vitin 1993. Duke pretenduar fronin e Shqipërisë ai zbriti në Rinas me një avion privat, por u ndalua të qëndronte në Shqipëri dhe pa u mbushur 24 orë u largua sërish. Urdhri i ndalimit u firmos nga presidenti i asaj kohe, Sali Berisha, i cili ndihej i rrezikuar nga ardhja e pretendentit për fronin mbretëror.
Por dje pas, vetëm pak orë pas vdekjes së Leka Zogut, Berisha u shpreh: “Sot në mëngjes ndërroi jetë Mbreti i shqiptarëve, Leka i Parë, në moshën 72 vjeçare. Kjo është një humbje e madhe për kombin, për vendin. Leka i Parë u kurorëzua Mbret në prill të vitit 1961, pas vdekjes së Mbretit Zogu i Parë. Ai u largua foshnje nga Shqipëria, vetëm dy ditë pas lindjes, por u rrit dhe u mbrujt me dashuri të pakufishme për vendin dhe kombin. Mbreti Leka, në të gjithë jetën e tij në mërgim, ishte mbështetës kryesor i luftës dhe përpjekjeve të shqiptarëve për liri dhe dinjitet në Shqipëri, në Kosovë, në Maqedoni, në Mal të Zi e kudo që ndodheshin. Ishte frymëzues i tyre në këtë betejë. Në vitin 2003, parlamenti shqiptar votoi ligjin, ku i njeh atributet familjes mbretërore dhe ky ishte një vendim shumë i drejtë”.

E shtuna ditë zie, Ceremonia për Zogun në sallën e Parlamentit
Qeveria shqiptare vendosi paraditen e djeshme që Leka Zogu të varroset nga protokolli i shtetit ditën e shtunë dhe kjo ditë të shpallet ditë zie kombëtare. “Sot është një ditë e veçantë, ditë tjetër, në të cilën shqiptarët humbën një nga personalitetet më të mëdha të historisë së tyre politike. Në ligjin e parlamentit, përcaktohet detyrimi i përfshirjes në Protokollin Shtetëror të Familjes Mbretërore dhe ky ka qenë një vendim shumë i drejtë. Ndaj vendi dhe kombi do ta përcjellin Mbretin Leka i Parë me nderimet e atributet që i përkasin një Mbreti jo në detyrë. Dita e shtunë do të jetë zi kombëtare me të gjithë spektrin e ditës së zisë të nivelit mbretëror”,- tha dje kryeministri Berisha. Ndërkohë në vendimin që pasoi këtë deklaratë është vendosur që 3 dhjetori të jetë ditë zie ku në të gjitha institucionet, shtetërore dhe publike, të ulet flamuri kombëtar në gjysmë shtize dhe në orën 12.00 të mbahet një minutë heshtje. Radio – Televizioni Publik Shqiptar, gjatë zhvillimit të ceremonialit, të transmetojë muzikë funebre.
Për organizimin e ceremonisë mortore të Leka Zogut qeveria ka vendosur ngritjen e një grupi që do të ketë në përbërje tre ministra. “Qeveria vendosi ngritjen e komisionit shtetëror për kryerjen e ceremonisë funebre shtetërore, në përbërje të të cilit të jenë: Edmond Haxhinasto, zëvendëskryeministër dhe ministër i Punëve të Jashtme; Aldo Bumçi, ministër i Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve; Arben Imami, ministër i Mbrojtjes; një përfaqësues i Oborrit Mbretëror Shqiptar; një përfaqësues i protokollit të Shtetit dhe një përfaqësues i protokollit të Kuvendit të Republikës së Shqipërisë”,- thuhet në VKM. Sipas saj, ceremonia dhe homazhet do të organizohen ditën e shtunë nga ora 10.00 deri 12.00, në mjediset e sallës së seancave plenare të Kuvendit të Republikës së Shqipërisë. Shpenzimet e varrimit dhe të ceremonialit do të përballohen nga Ministria e Punëve të Jashtme.

Kush është Abaz Kupi
Abaz Kupi (Bazi i Canes), lindi në Krujë më 1891. Ai ka punuar në krah të Ahmet Zogut dhe ka marrë pjesë në luftën kundër malazezeve në Koplik. Shërbeu si komandant i xhandarmerisë në Krujë me gradën e kapitenit. Më vonë u gradua major dhe shërbeu në Durrës. Në ditët e agresionit fashist italian kundër vendit tonë, më 7 prill 1939, Kupi ishte në detyrë në repartin ushtarak të Durrësit. Me pushtimin e Shqipërisë, u largua në Turqi. Me ndihmën e një oficeri anglez shkoi në Jugosllavi për të formuar Frontin e Rezistencës me përkrahjen e Ambasadës Angleze në Beograd. Pas pushtimit të Jugosllavisë nga gjermanet, së bashku me Gani Kryeziun e Mustafa Gjinishin, Kupi u rikthye në Shqipëri për të organizuar qëndresën kundër pushtuesit. Abaz Kupi ishte një nder organizatorët dhe pjesëmarrësit kryesorë të Konferencës së Pezës, të mbajtur më 16 shtator 1942 dhe u zgjodh anëtar i KANC. Ai u bë nismëtari i Konferencës së Mukjes të mbajtur në datat 1-2 gusht 1943 për të arritur bashkëpunimin midis Frontit Nacional Çlirimtar dhe Ballit Kombëtar.

Roli i Abaz Kupit dhe nacionalistëve të tjerë është komentuar gjatë në historinë e Shqipërisë. Për shumë vite ata janë cilësuar si bashkëpunëtorë me fashizmin ndërsa sot figura e tyre ka nisur të rregullohet me daljen në skenë të dokumenteve të kohës. Nexhmije Hoxha i ka kushtuar pjesë të tëra në librin e saj me kujtime, i cili del sot në treg, pikërisht rolit të Abaz Kupit, i cili mori dje vlerësimet maksimale nga kryeministri Berisha. Ja si e ka përshkruar Nexhmije Hoxha në librin e saj rolin e Abaz Kupit:
“…Siç është e njohur, në Konferencën e Pezës mori pjesë edhe Abaz Kupi, i quajtur edhe Bazi i Canes. Ai kishte ardhur aty me shpurën e tij prej 5-6 vetash. Kishte një trup mesatar, mund të them, të shkurtër dhe ishte më i madh në moshë se Haxhi Lleshi. Në kokë mbante një qeleshe krutane, kurse xhaketën e kishte ushtarake. Nga të gjithë nacionalistët ky qe i fundit që u largua nga Kryesia e Këshillit Nacionalçlirimtar. Ai u zgjodh edhe në Shtabin e Përgjithshëm të UNÇSH, duke bërë lojën e tij të dyzuar të një fshatari “bajraktar” analfabet, por dinak, i mësuar me intriga politike dhe aleanca fiktive, ashtu si mbreti i tij… Në Konferencë u ngritën çështje politike, për disa prej të cilave pati mirëkuptim dhe për disa të tjera u zhvilluan debate. U ngrit çështja e regjimit që do të vendosej në Shqipëri pas luftës. Një nga delegatët hodhi idenë që të shpallej si formë e regjimit “Republikë Demokratike”. Por kjo u hodh poshtë nga përfaqësuesit e Partisë Komuniste, duke e argumentuar se një parullë e tillë nuk do t’i shërbente bashkimit të të gjitha forcave në luftë, ndaj u tha: “Forma e regjimit t’i lihet popullit të vendosë”. Abaz Kupit i erdhi mirë për këtë dhe deklaroi: “Unë kërkoj Shqipnin nji herë e jo Zogun. Në qoftë se e do poplli, do të vendoset”.
Me gjithë këto debate e reagime, është fakt që edhe nacionalistët miratuan pa ndonjë vërejtje esenciale Rezolucionin që paraqiti delegacioni i Partisë Komuniste dhe që u lexua nga unë. Edhe ata delegatë që erdhën kur ishin mbyllur punimet e Konferencës, si Skënder Muço dhe Aziz Çami, pasi lexuan Rezolucionin dhe u njohën me vendimet e Konferencës, u solidarizuan me to dhe shprehën keqardhjen për arritjen e tyre me vonesë. Nacionalistët mbetën të kënaqur edhe nga zgjedhjet që u bënë në Konferencë, sepse Partia Komuniste ruajti një ekuilibër, të arsyeshëm për kohën, mes forcave nacionaliste dhe atyre komuniste. Në Këshill u zgjodhën 7 veta: Nga forcat nacionaliste u zgjodhën: Abaz Kupi, Ndoc Çoba dhe Kamber Qafmolla (ky u zgjodh në mungesë, madje, edhe Kryetar i Këshillit). Nga ana e Partisë Komuniste u zgjodhën: Enver Hoxha, Ymer Dishnica e Mustafa Gjinishi. Anëtar u zgjodh edhe patrioti e luftëtari i shquar, Myslim Peza. Siç është e njohur, me disa nga këto personazhe nuk u pamë më, ata bënë një zgjedhje tjetër, në kundërshtim me idenë themelore të Konferencës së Pezës. Kurse me të tjerët vazhduam, krah për krah, luftën kundër pushtuesve nazifashistë deri në çlirimin e vendit.

Mbështetja e ballistëve nga anglezët
Në vitin 1943 anglezët bënë shumë përpjekje për të bashkuar partizanët dhe nacionalistët në një front të përbashkët kundër pushtuesve. Këto u hodhën poshtë nga Enver Hoxha me pretendimin se disa oficerë britanikë po mbështesnin Ballistët në kurriz të partizanëve. “Kjo lidhej me luftën e atyre që, në të vërtetë, luftonin forcat antifashiste e pastaj reklamonin në BBC luftën (e paqenë të “Ballit Kombëtar”), duke fshehur lidhjet e “Ballit” me gjermanët. Edhe Bill Tilman ka shkruar për zemërimin e krerëve të LANÇ-it ndaj BBC-së, e cila vetëm më 10 korrik 1943 mori urdhër të demaskonte “Ballin” si një organizatë kolaboracioniste. Pas kësaj, anglezët u përqendruan te Abaz Kupi, por përpjekjet nuk dhanë rezultat..”,- shkruan Nexhmije Hoxha në kujtimet e saj.

Nexhmije Hoxha: Tentativat e Abaz Kupit për të kthyer regjimin e Zogut
Në këtë periudhë tremujore, gusht-shtator-tetor, të zhvillimit të ngjarjeve fitimtare në frontet e luftës kundër forcave nazifashiste, një nga çështjet që Enver Hoxha ndoqi me vëmendje të veçantë dhe me pjekuri politike, qe gjallërimi i elementëve zogistë për të kthyer regjimin e Zogut. Në një letër që i shkruante komitetit qarkor të Partisë për Tiranën, duke iu drejtuar veçanërisht Nako Spirut, i thotë: “Mora fletushkën tënde (Detit), ku prisja të më thoshe diçka për traktin që kanë hedhur Bazi i Canes (Abaz Kupi sh.r) e kompani me emrin e “Partisë nacionalzogiste”. Për këtë trakt e parti ne mendojmë kësisoj: për Bazin, ne jemi në pozita ta akuzojmë këtë si dezertor dhe që shkel besën e betimin…”.
Njihet fakti që Bazi që në Konferencën e Pezës u zgjodh anëtar i Kryesisë së Frontit Antifashist Nacionalçlirimtar dhe, më 10 korrik 1943, u zgjodh anëtar i Shtabit të Përgjithshëm të UNÇSH. Ai u thirr dhe në Konferencën II NÇl të Labinotit, por njoftoi se “ishte i zënë me punë”, kuptohet, me ngritjen e partisë zogiste, domethënë: u shkëput nga Fronti Nacionalçlirimtar, sepse kujtoi se i erdhi “dita e tij” (Shënimi im. N.H.). “Tani për tani,– vazhdon Enveri,– të mos e godasim si parti, që lufta jonë të mos degjenerojë në një luftë partish… të mos bëjmë që populli të harrojë okupatorin dhe Ballin dhe gjithë reaksionin e fshehur nën çdo maskë…
Ky trakt ka hedhur të ngjethura në kurrizin e shumëkujt që tmerrohet nga një rrezik zogist. Këta zotërinj deri tani ishin në gjumë ose përkëdhelnin idenë se Bazin e zogistët do t’i kishin si vegël për të realizuar qëllimet e tyre… gjithsecili kërkon të tërheqë jorganin nga këmbët e tij, duke kujtuar se erdhi fundi që të ndajnë plaçkën. …Përpara këtij rreziku të Zogut, këta elementë (brenda dhe jashtë partisë së Ballit) do të ndryshojnë pozita (mendojmë ne) dhe do të kërkojnë të na afrohen, se për të shpëtuar nga ai hall, ata e dinë se kush mund t’i shpëtojë, ata e dinë se vetëm Lëvizja jonë është ajo që do t’i presë këmbët çdo tentative të rikthimit të regjimit të vjetër.
Ky trakt i zogistëve vjen në një moment të keq për reaksionin, tamam kur ky përpiqej të grumbullohej me Ballin dhe të forconte pozitat e luftës kundër nesh.”. Në vazhdim të letrës, Enveri u shkruan shokëve se cili do të jetë qëndrimi ynë, si të përfitojmë… dhe u thotë se ai po shkruan një artikull dhe që do të shkruajë edhe të dytin e të tretin. Ndërsa shokët i porosiste të shkruanin një artikull për “Ballin”, duke e ilustruar me dokumente, si dhe për Fiqri Dinen, për të cilin u thotë se kemi shumë dokumente. Më poshtë Enveri shkruan: “Për të goditur Zogun, kjo do të vijë gradualisht, gjithashtu, edhe Bazin, me të cilin do të fjalosemi një herë, pastaj t’ia këndojmë dekoratat në gazetë…”. Është i njohur që ky takim me Abaz Kupin u bë në Shëngjergj të Tiranës, në shtëpinë e patriotit Ali Shtëpani, dhe Enveri e ka përshkruar bukur hezitimin dhe frikën e Bazit, që erdhi i shoqëruar nga një shpurë impresionuese, të armatosur deri në dhëmbë…

Nexhmija: Java e zezë e prillit 1939
Në librin e saj me kujtime, Nexhmije Hoxha tregon se si është pritur dhe komentuar martesa e Mbretit Zog në vitin 1938 dhe lindja e djalit Leka Zogu:
“…Një vit më parë ministri i Jashtëm i Italisë, njëkohësisht, dhëndër i Musolinit, Konti Çiano, vinte në Tiranë dhe vuloste me firmën e tij, si dëshmitar nderi, martesën e çiftit mbretëror, Ahmet Zogut me hungarezen Geraldina Appony, duke mbyllur, kështu, përpjekjet e dështuara të Musolinit për ta lidhur Ahmet Zogun me Italinë duke i dhënë për grua ndonjë nga vajzat e rretheve të aristokracisë a borgjezisë së lartë italiane. Më 30 shtator 1938 ishte nënshkruar marrëveshja famëkeqe e Munihut, mes Anglisë, Francës e Gjermanisë hitleriane, së cilës i lanë dorë të lirë të realizonte synimet e saj ekspansioniste në Europë e drejt Bashkimit Sovjetik. Komentatorët e emisioneve radiofonike të fuqive të mëdha perëndimore, sidomos BBC e Londrës, bënin fjalë për grumbullim të forcave ushtarake të Italisë në brigjet italiane të Adriatikut. Në janar të vitit 1939 regjimi i Zogut organizoi gjyqin e 73 komunistëve të arrestuar muaj më parë, kryesisht, anëtarë të Grupit Komunist të Shkodrës, që vepronte në Tiranë. Grupi kishte shtuar shumë punën për sqarimin e masave për çfarë po ndodhte në arenën ndërkombëtare dhe për rreziqet që kërcënonin Shqipërinë…
Më 4 prill u dha lajmi i lindjes së djalit të Zogut, Leka I. Autoritetet qeveritare i bënë thirrje popullit për një miting të madh para Bashkisë, për të festuar këtë ngjarje “të lumnueshme” për kombin tonë. Pjesëmarrja qe e jashtëzakonshme, por jo për të festuar lindjen e trashëgimtarit. Mitingu festiv “zyrtar” u shndërrua në një manifestim të madh popullor, sa qeveritarët nuk mundën të mbanin fjalimet e tyre, sepse nuk dëgjoheshin fare nga thirrjet e fuqishme të njerëzve: “Duam armë!”, “Duam armë!”. Kurse qeveritarët e Zogut vazhdonin të përgënjeshtronin lajmet për agresion nga Italia fashiste…

Rrëfimi i dëshmitarit: Si e rrethoi SHIK-u, Leka Zogun në Hotel Dajti në ’93

2011-12-02T20:39:00.001-05:00

Flamur Vezaj
Guxim Alimani është dëshmitar dhe protagonist i ngjarjes së 19-20 nëntorit 1993, të cilat ai i përmbledh me “dëbimi nga atdheu i mbretit Lekë”. Në një rrëfim të shkruar për “Shekullin”, z. Alimani thotë se “si dëshmitar i atyre 18 orëve të qëndrimit në Atdhe të Mbretit kam për detyrë të sqaroj në detaje dijen dhe përjetimin tim”.
Alimani pohon se “shumë pak njerëz mund ta kenë ditur ekzaktësisht ardhjen e mbretit më 19 nëntor 1993 në Shqipëri”. Përgatitjen për ardhjen e Lekës dhe mbërritjen e tij në Rinas Alimani e përshkruan mes të tjerash me këto fjalë:
“…Guri Durollari kishte filluar në konspiracion përgatitjet për këtë ardhje. Ai kishte prenotuar të gjithë ushtarët luksozë të parkut të delegacioneve, si dhe suitat në hotel “Dajti” duke gënjyer kureshtarët se do të vinte Nëna Mbretëreshë Geraldinë. Po ashtu, nën këtë pretekst, Durollari kishte lajmëruar dhe sponsorizuar mbërritjen në Tiranë të përkrahësve të njohur të Mbretit nga mbarë vendi. Nisja për në Rinas në mesditën e 19 nëntorit u bë e organizuar diku afër stadiumit “Dinamo”. Unë duke besuar deri dikund Gurin arrita të firmos në Ministrinë e Brendshme rreth 70 leje V.Q.A., d.m.th., për t’u futur në territorin ku uleshin avionët. Karvani i makinave ishte dekoruar me flamuj kombëtarë dhe simbole dalluese të monarkisë. Për koincidencë, pikërisht atë ditë dhe në të njëjtin orar, në aeroport do të mbërrinte kryeministri Meksi nga një pritje zyrtare në Bullgari. Avioni çarter që solli Mbretin Lekë arriti i pari. Durollari, sapo ndaloi aeroplani dhe hodhi shkallën, u ngjit lart dhe pas 2 minutash zbriti në mënyrë enigmatike me dy pasaporta në dorë. Më bëri me shenjë ta shoqëroja dhe së bashku u drejtuam në sportelin e policisë kufitare aeroportuale. Miqtë e mi, Çezar Tare dhe Lulëzim Shala, që drejtonin atë kohë policinë e Rinasit më panë me habi tek panë pasaportën e Mbretit Lekë. Ajo ishte një pasaportë ndërkombëtare diplomatike e lëshuar në emër të Mbretërisë Shqiptare. Nuk jam as sot i sqaruar nëse kishte konotacion ndërkombëtar kjo tip pasaporte, por di që ithtarët dhe njerëzit shumë afër Mbretit në emigracion dispononin nga një të tillë (…) Gjithsesi vlen të përmendet se pasaportat e Mbretit Lekë dhe ministrit Abedin Mulosmanaj u vulosën për hyrje legale në territorin e Republikës se Shqipërisë…”
Më pas, Alimani rrëfen se si karvani me Leka Zogun dhe mbështetësit e tij u nis për Tiranë. “Mbreti Lekë de fakto për herë të parë shkelte dhe tokën arbënore, pasi dihet që në largimin e Familjes Mbretërore më 7 prill 1939, ai ishte vetëm një i porsalindur disa orësh. Kështu që do të duhej një penë “alla Kadare” dhe jo imja të mund të bënte një deskripsion afër reales së emocionit të Mbretit dhe besnikëve të tij që e patëm tyre atë ditë të zymtë nëntori 1993. Atë mbrëmje të 19 nëntorit 1993, hotel “Dajti” ku u akomodua Mbreti Lekë u kthye në shtëpinë e monarkistëve Shqiptarë. Mbreti u vendos në suitën nr. 214 të hotelit, më e mira që gjendej. Durollari e kishte prenotuar herët dhomën duke i thënë njëfarë ofiqari të hotelit me emrin Spartak Topollai se e donte për z. Abedin Mulosmanin. Arritja e Mbretit Lekë në hotel, siç do ta merrja vesh pak kohë më vonë, kishte shkaktuar tronditje në qarqet qeveritare dhe më tutje…”
Lidhur me atë që ndodhi më pas në hotel “Dajti”, Guxim Alimani ka një rrëfim edhe më të detajuar në një monografi kushtuar ish-ministrit të oborrit mbretëror, Abedin Mulosmanaj. Më poshtë, rrëfimi i z. Alimani për natën e vështirë në hotel “Dajti” dhe jo vetëm:
“…Për atë datë, unë kam shkruar pa mbarim, si dhe do të shkruaj sërish, pasi mendoj se akoma ka enigma që e mbështjellin atë natë të zezë për qeverinë e post diktaturës së atëhershme. Në librin tim “Fenillotage” – “18 orë pranë mbretit”, menjëherë pas asaj ngjarjeje me realizëm dhe dhimbje njëkohësisht kam përshkruar çdo detaj, prandaj nuk dua t’iu rikthehem të gjithave… Gjithsesi nuk mund të lë pa treguar rolin dhe cilësitë e veçanta të Ministrit Mulosmanaj, të cilat me gjithë fuqinë e tyre u shpalosën në dy ditët e zisë kombëtare të obligimit të largimit të largimit të Mbretit Lekë nga Shqipëria. Ky largim i dytë askush nuk mund të ma argumentojë se ka vetëm një tjetër precedent të mëparshëm, atë të 7 prillit, kur fashistët italianë e detyruan Madhërinë e saj Geraldinë të linte Shqipërinë me Princin Trashëgimtar – sot N.M.T Leka 1 vetëm pak orë të sapolindur. Siç e kam bërë shpesh herë përshkrimin e asaj nate makabre, kur gjysma e atdhetare e Shqiptarëve nuk fjeti aspak, Abedin Mulosmanaj kishte një rol të dorës së parë.
Duke u rrethuar në pabesi me suitën në dhomën Nr: 214 të hotel “Dajtit” nga forcat policore, shik-se dhe gardiste, Mbreti Lekë, Ministri Mulosmanaj u ndodhën në një situatë kritike, ku çdo vendim i nxituar pillte vëllavrasje apo edhe diçka më tepër. Shërbimet e huaja prezente e aktive në Tiranë, duket se do të mundnin ta shfrytëzonin në favorin e tyre këtë situatë, ku GJAH i majmë për ta, pritej të bëhej Mbreti i Shqiptarëve. Dhe faji dhe faqja e zezë do të binin tek shqiptarët, së bashku me pasojat e llahtarshme. Ky skenar falë gjakftohtësisë së gjykimit, si dhe trimërisë së pashoqe të mbretit dhe besnikut të tij, Abedin Mulosmanaj, do të përfundonte pa u kryer për t’i shpërthyer në duar z. Berisha në pranverën e vitit 1997. Sapo gjenerali Agim Shehu, drejtues i këtij Operacioni, do të fillonte ekspeditën, fjalët dhe veprat e Abedin Mulosmanajt qenë të prera dhe të guximshme: “Mbreti i Shqiptarëve, dokumentet e tij, Suita dhe gjithçka mban me vete janë të shenjta dhe nëse dikush guxon t’i prekë do të ketë pasojat më të rënda”.
Burri i fortë, thotë populli, e gjen vetë partnerin e burrërisë. Kështu ndodhi dhe atë mëngjes pas mesnatës së 19 nëntorit. Pasi kishin lënë Suitën e Mbretit për të pushuar ndonjë çast, kur shoferi i PLL-së, Ilir Xhudollari, trokiti në portën time duke më komunikuar thirrjen urgjente të Ministrit Mulosmani. Menjëherë iu gjenda pranë dhe nuk duhej shumë për të hetuar tek ai situatën e dyzuar që e dominonte. Agim Shehut i kishte ardhur në ndihmë një tjetër stërvinë, i quajtur Rexhep Karapici, i cili asokohe i printe SHIK-ut të Tiranës e që më vonë u shndërrua në një kundërshtar edhe të vetë Presidentit Berisha.
Abedini nuk pranonte të zgjonte Mbretin para orarit të zakonshëm, jo se situata nuk diktonte, por se burri i bjeshkëve nuk pranonte sfida spurdhjake, qofshin edhe të veshura me pushtet. Shkëmbyem me Ministrin disa fjalë, të cilat vetëm në një botë tjetër do t’i rikonsumojmë dhe në atë mëngjes të datës 20 rreth orës 3:20 zgjova menjëherë prej gjumit mikun tim Azem Hajdari.
Nuk dua të përmend dialogun, por mund të them se Azemi qe mik dhe simpatizant i Abedinit, të cilin e çmonte shumë. Ndoshta jo vetëm vendlindja, por më shumë cilësitë e rralla e të veçanta e kishin bashkuar me Abedinin. Sapo mbërrita në dhomë paralelisht ra edhe zilja e telefonit të Azem Hajdarit duke ftuar gjeneralin kasnec Agim Shehu në anën tjetër të receptorit: – Alo, jam Azem Hajdari, mos tento të prekësh Mbretin dhe Abedin Mulosmanin se më ke qysh tash krah tyre! Ata siç kanë ardhë do të lëshojnë Shqipërinë, por turpin do ta mbajmë ne.
Dhe vërtetë, Mbreti u largua për t’i lënë pozitës së atëhershme një njollë të zezë pis sa vetë nata që vijoi për të jo pa shumë pasoja…”

Kush është Guxim Alimani
Ka kryer studimet e larta në Universitetin e Tiranës, në vitin 1996 në Fakultetin e Gjuhëve të Huaja, dega Frëngjisht. Në vitin 1991 ishte redaktor në Radio Tirana, emisioni për bashkatdhetarët. Nga viti 1993, deri në vitin 1999, Alimani ishte kryeredaktor i gazetës “Atdheu”, organ i Partisë Lëvizja e Legalitetit. Po në këta shtatë vjet ka drejtuar Dhomën e Tregtisë belgo-shqiptare. Prej vitit 2001, është atashuar pranë një grupi monitorues të Krizave dhe Proceseve Integruese, iniciuar nga Bashkimi Evropian, ku kryen detyrën e adjutantit. Është botuesi i disa librave me monografi kryesisht të Mbretit Zog, familjes mbretërore. Vazhdon të merret njëkohësisht edhe me publicistikë.

Blushi: Rikandidimi i Rames, gafe politike e njeriu megalloman

2011-12-02T07:16:00.001-05:00

Nje prej figurave me perfaqesues te opozites shqiptare, Ben Blushi, ishte i ftuar ne Top Channel ku trajtoi ceshtje te shumta te aktualitetit, si ekonomia, politika, zgjedhjet e 2009-s e 2011-s, programin politik i PS-se, zhvillimet e fundit brenda socialisteve, por edhe te tjera si vdekja e Leka Zogut apo libri i tij dhe ai i Edi Rames.

"Rama s'duhet te kishte kandiduar dhe eshte e qarte qe kjo ishte nje gafe politike. Ne i thame qe s'duhet te kandidonte, por me ate qe beri, ai tregoi se nuk pyet njeri. Shpresoj te kete kuptuar se askush s'eshte i pazevendesueshem. Kete pohim e zbuloi mbreme ne interviste per Top Channel, Ben Blushi, anetar i Kryesise se Partise Socialiste dhe deputet i Kuvendit. Ne ate qe ishte pjesa me interesante e bashkebisedimit, Blushi leshoi kritika konkrete ndaj Rames, duke e konsideruar vendimin e tij per te kandidatuar per nje mandat te kater ne zgjedhjet bashkiake te majit si nje prej "gafave" me te medha politike te bera ndonjehere prej Rames. "Ne 2011-n, nuk mendoj se kemi humbur, por keto zgjedhje nuk duhen lexuar si zgjedhje te verteta politike, edhe pse ishim ne qe u perpoqem t'i jepnim kete fryme. Shqiptaret nuk votuan politikisht. Kjo ndodhi dhe ne Tirane, te pakten deri ne diten e fundit, ne 14 maj. Me duhet ta them per here te pare, por Tirana jetonte ne depresion vitet e fundit, nga depresioni i nje sanduici mes qeverise dhe Partise Socialiste. Qyteti mendonte se po sakrifikohej ne nje lufte politike dhe per kete arsye nuk pastrohej mire, s'kishte shume investime, vende parkimi, etj., qe nuk i vlejten Rames dhe PS-se". Ne kushte te tjera, patjeter qe do te kishim me pak vota. Dhe ne kushtet e koalicioneve po ashtu, - tha Blushi.

Duke theksuar se Rama s'duhet te kishte kandiduar dhe se kjo ishte nje gafe politike, z.Blushi shtoi: "Ne i thame qe s'duhet te kandidonte, por me ate qe beri, ai tregoi se nuk pyet njeri. Tregoi se deshiron me shume pushtet nga ai qe i takon, jo atij, por kujtdo prej nesh. Ne 2013-n do te jete kandiat per Kryeminister dhe me kete ai i tha shqiptareve qe mund t'i beje te gjitha. Duke u futur vete ne zgjedhje, tregoi nje akt megallomanie. Nje koment qe beri ai, ishte se, "pervec meje ne PS s'ka kandidate te tjere", por kete koment une s'mund ta pranoj. Kete se pranoj per askend, as per vete. Cdo njeri zevendesohet dhe kjo ndonjehere mund te kete efekt te mire".

Levizja e Mendimit Ndryshe

Deputeti Blushi foli edhe per kritikat e forta qe ka adresuar kunder lidershipit te PS-se, sidomos pas zgjedhjeve te 2009-s dhe ne fillim te 2010-s. "Ka patur njerez qe me kane thene pse kritikon me shume PS-ne se sa qeverine? Ka patur moskuptime nga 2009-2010 pse une dhe koleget e mi e benim kete gje. Ne 2009-n kam pyetur veten, ku po shkojme? Presioni qe vinte nga shumica e PS ishte shume radikal dhe shume perjashtues. Nuk u largova dhe zgjodha heshtjen. S'e bera se nuk doja te ndihmoja Saliun dhe zgjodha t'i jap kosto profilit tim politik. Nese e famshmja LMN do vazhdonte, sot do kishim parti tjeter, te vogel te majte por te padobishme, mund te ishte shume e dobishme vetem per Saliun, jo per PS-ne", deklaroi Blushi.

Itenerari i Blushit ne PS

Deputeti socialist tha se eshte itinerar shume i gjate dhe shtoi: "Une nuk jam terhequr, por kam dhene doreheqjen ne 2007-n. Preferova te marr ate deshtim edhe pse nuk kisha asnje pergjegjesi. Gjashte socialiste votuan per Topin dhe une dhashe doreheqjen per shkak te moralit. Atehere isha nje nder 40 e ca deputetet e PS". Blushi thekson se me tej vendosi te merrej me letersi dhe shtoi: "Pas 30-40 vitesh, ne jeten time s'do te kete rendesi doreheqja, por librat po".

Kurse duke folur per vitin 2009, tha se ka patur "nje keqkuptim te madh per shkak te tensionit dhe panikut qe na kapi te gjitheve" dhe vijoi: "Nuk menduam se do te ishim perseri ne opozite. Kishim bindje te madhe dhe frymezim per ardhjen ne pushtet. Mungesa psikologjike na futi ne nje tunel, dhe ku s'ka drite, njerezit zihen, i vene sterkembesh njeri-tjetrit. Une them edhe sot qe ne 2009-n, nuk ishin te gjitha arsyet e humbjes ne kuti. Rama thote te kunderten. Ky eshte ndryshimi yne. Humbja nuk u kushtezua vetem nga manipulimi, por edhe nga mungesa e nje programi te besueshem, realist, funksional, te vertete dhe koalicionet e gabuara. Per keto arsye duhet te merrte pergjegjesi si kryetar", - theksoi z.Blushi.

Vdes kryeministri i fundit i ish-Jugosllavisë

2011-11-29T07:47:00.001-05:00

Ka ndërruar jetë në moshën 88-vjeçare, kryeministri i fundit i epokës së ish-Jugosllavisë, Ante Markovic.
Markovic u emërua në postin e kreut të ekzekutivit në vitin 1989 dhe realizoi shumë shpejtë një seri reformash ekonomike, të cilat ngritën standartin e jetesës dhe ulën inflacionin.
Markovic dha dorëheqjen nga posti i tij në vitin 1991, kur Jugosllavia kishte filluar të shpërbëhej dhe pak kohë më vonë u tërhoq plotësisht nga politika.

SHBA, vdes vajza e vetme e Stalinit

2011-11-29T07:45:00.001-05:00

Svetlana Alliluyeva

Vajza e vetme e diktatorit Sovjetik Josef Stalin ka vdekur në moshën 85 vjeç nga kanceri në zorrën e trashë në SHBA. Svetlana Alliluyeva, gjithashtu njihej si Lana Peter, vdiq me 22 nëntor, shkruan BBC.
Largimi i saj nga Bashkimi Sovjetik në vitin 1967 ishte një motiv për propagandën e SHBA-së. Ajo ka shkruar katër libra, ku dy ditarët u kthyen në bestseller. Por ajo iu mund ti largohej hijes së babait.
Ajo është shprehur se u largua nga Bashkimi Sovjetik pasi atje nuk kishte mundësi për tu realizuar. Gjithashtu një tjetër motivim ishte trajtimi jo i mirë ndaj burrit të saj të fundit, Brijesh Singh.
Ajo shkoi në Indi në vitin 1966 për të hedhur hirin e Singh dhe prej andej refuzoi kthimin në Bashkimin sovjetik dhe hyri në ambasadën e SHBA-së ku kërkoi azil politik.
Vajza e Stalinit dogji pasaportën, denoncoi komunizmin dhe babain e saj, të cilin e quajti “një monstër moralist dhe fetar”. Përveçse denoncoi regjimin e Stalinit, ajo fajësoi liderët e tjerë për dërgimin e miliona punëtorëve në kampe.

Sulmi te “Kurban”, Rama: Intelekualët, spiunë e puthadorë

2011-11-29T07:00:00.001-05:00

Kreu i PS akuzon intelektualët e “Iniciativa për Tiranën”. Përgjigjen Ciko, Luarasi, Çashku, Kasoruho e Kule.

“Iniciativa për Tiranën”, Rama: Janë puthadorë oborresh.
“Zhani Ciko denoncon opozitën siç dëshmoi në gjyqin kundër tenorit Lukë Kaçaj në 1973”

Në librin e fundit “Kurban”, Edi Rama nuk ka lënë jashtë komentit të tij edhe “Iniciativën për Tiranën”, një grupim intelektualësh të njohur të kryeqytetit, të cilët gjatë fushatës zgjedhore të 8 majit për pushtetin vendor tentuan të ndërtonin një debat mes dy kandidatëve, Lulzim Basha dhe Edi Rama. Kreu socialist, ish-kryetari i Bashkisë së Tiranës, nuk iu përgjigj kësaj ftese, ndërsa Lulzim Basha mori pjesë në të gjitha takimet e hapura publike që “Iniciativa” organizoi për çështjet që kishin të bënin me qytetin dhe të ardhmen e tij. Rama, jo vetëm e injoroi këtë grupim intelektualësh, por i etiketoi pjesëmarrësit e kësaj iniciative si “sazexhinj” dhe “ahengxhinj” të pushtetit, ndërsa Basha paraqiti në të gjitha takimet vizionin e tij dhe projektin për Tiranën.
Sikur sistemi ku jetojmë sot të përfshinte edhe mundësinë e burgosjes apo të pushkatimit të opozitarëve, ky soj provincial “intelektualësh” që me përmbajtjen e fjalës intelektual s’kanë asnjë lidhje, do të bënin pa ndrojtje e as përtesë të njëjtën gjë që kanë bërë, do të dilnin në gjyq për të thënë ato që do t’u kërkonte pushteti kundër opozitës, njësoj siç firmosin sot ato që ua shkruajnë zyrat e propagandës së pushtetit, për të krijuar perceptimin se opozita që proteston kundër qeverisë ka dalë nga binarët e interesave kombëtarë apo qytetarë e prandaj ka edhe ajkën e shoqërisë kundër saj. Në fakt, kjo s’është ajka, po hirra e shoqërisë, hirra e regjimit të vjetër që mblidhet në tepsinë e çdo pushteti dhe sa më jodemokratik pushteti, aq më të zellshëm këta spiunë e denonciatorë dje shpirtshitur prej frikës gëluese në bark, ndërsa sot ku e ku me turp, sepse ku e ku më kollaj të thuash jo, të vetëpërdorur thjesht për një karrige, një shpërblim, një honorar, një nderim a qoftë edhe një buzëqeshje nga tutori i mëkateve të tyre të vjetra e i dobësive të tyre të pashërueshme. Kur sheh ekspozetët e gjyqit të Maks Velos a të bartësve të tjerë të shfaqjeve të huaja që u përplasën dje me unitetin e çeliktë e uniformitetin prej graniti të Partisë së Punës dhe gjen emra që sot i paraqiten publikut si zëra e figura të shquara të kulturës kombëtare apo të shoqërisë demokratike, të cilët riciklojnë veten mu si mbeturinat urbane në landfild-in e shërbesave proqeveritare, të ngrihen zorrët në fyt e të vjen një ndot i pangushëllueshem, karagjozë me pagesë që s’kanë asnjë brerje ndërgjegjeje, teksa turpin e hanë me bukën e pushtetit duke fërkuar plëndësin e nginjun.
S’më ngushëllon hiç, as ç’ka po them, nga shumë fjalët që meriton soji i tyre, i llojit mos e prek se qelbet, po akoma më jongushëlluese më duket heshtja e vazhdueshme karshi kësaj skote hyzmeqarësh të oborrit të pushtetit, që bubërrojnë në prehjen e batakut të patrazuar të mediokritetit të tyre pompoz, duke u shfaqur në ekrane, gazeta e skena publike si bartës të angazhuar të fateve të kulturës e të shoqërisë dhe duke shëtitur me buzëqeshje në dorë e gotë në buzë nëpër çdo turmë të përzgjedhur qokash e zijafetesh zyrtare. Kur i sheh, të duket sikur asgjë s’ka ndryshuar qysh prej viteve të para të shtetit shqiptar, ashtu siç i kemi njohur prej leximeve nëpër kujtimet e hidhura të mendjeve të mençura të këtij kombi a në përshkrimet e goditura të penave të talentuara që e kanë prekur batakun e konformizmit turkoshak të të ashtuquajturave elita intelektuale shqiptare, ndërkohë që intelektualët e mirëfilltë, ata të vyerit që s’i kanë munguar asnjëherë kësaj toke, kanë vuajtur, si rregull, të gjithë po njësoj pasojat e të njëjtit zell shtetshërbyesish të zgjyrosur, spiunë, denonciatorë, puthadorë oborresh si nën mbretëri e diktaturë, si në demokraci. Mes shpurës së “intelektualëve” të oborrit ka shumë shembuj çmeritës të atij, që Hannah Arendt e quan banaliteti i së keqes, dihen, njihen tanimë, çka i bën të parespektueshëm edhe si njerëz e jo më si intelektualë. Nuk është çfarë kanë thënë të shtrënguar prej frikës e kërcënimeve në kohën e barbarisë proletare, kur jo gjithkush mund të ishte heroik në kurajë e qëndresë siç qenë ata që edhe më pas, në kushtet e lirisë, vazhduan të flasin publikisht çka u thotë koka e tyre, Simon Jubani, Zef Pllumi, Spartak Ngjela, Daut Gumeni, Fatos Lubonja, Kurt Kola apo ndonjë tjetër, po pikërisht kërrusja deri në tokë e kurrizit për t’u kthyer në piedestal ku vë këmbët pushteti i radhës edhe pas shembjes së diktaturës komuniste, e sa më i pafytyrë në vrazhdësinë e vet pushteti, aq më përunjësisht i kërrusur kurrizi.
Kjo lloj shërbese e ulët kundër interesave të shoqërisë e në antitezë me çdo vlerë demokratike, e ngjashme në shekullin XXI me punën e skllevërve që mbanin krahësh sundimtarët e skllavopronarët e kohëve të vjetra, i bën akoma më të fajshme se ç’ishin edhe spiunimet e denoncimet e djeshme të shërbëtorëve të sotëm të sundimtarit Sali, them Sali sepse në kohën e qeverive socialiste këta servilë të lindur s’i trembte askush tjetër veç hijes së tyre. Fjala vjen, dëshmia tronditëse në gjyqin komunist e drejtorit aktual të Teatrit të Operës e Baletit, Zhani Ciko, për burgosjen politike të tenorit të madh Llukë Kaçaj në vitin 1973, ku Zhani mbrojti partinë nga armiku Gjergj Fishta, për të cilin i gjori Llukë i kishte thënë se e konsideronte poet të madh kombëtar, tingëllon edhe më e shëmtuar sot që Zhani shërbesat proqeveritare i bën sa herë i kërkohen, duke denoncuar opozitën publikisht si destruktive, kur protestat e saj tronditin oborrin e pushtetit, duke mbajtur fjalime para premierave të Operës për rolin e pazëvendësueshëm të Kryeministrit e familjes së tij, apo madje të vetë spikeres Jozefinë në rimëkëmbjen e muzikës skenike shqiptare, apo duke u rreshtuar për të kënduar ariet e vrazhda të pushtetit në korin e mbështetësve të fushatës së një kandidati qeveritar për Bashkinë e kryeqytetit, pak muaj pas vrasjes së katër njerëzve të pafajshëm në bulevardin e Tiranës nga pushkët e shtetit që këtë kandidat e kishte ministër të Brendshëm. EDI RAMA

Ciko: Libri, një farsë që po përgënjeshtrohet

Grupimi i intelektualëve “Iniciativa për Tiranën”, gjatë një takimi në ditët e fushatës elektorale për kreun e Bashkisë së Kryeqytetit

Intelektualët e cilësojnë fyes librin e kryesocialistit Edi Rama
Reagon drejtori i TKOB: Ky zotëri, ose të flasë me dokumente , ose të mos përgojojë njerëzit kot më kot.
Nuk e kanë blerë librin “Kurban” të kryetarit të PS-së, Edi Rama dhe, me aq sa deklarojnë për gazetën “Panorama”, as nuk kanë ndër mend ta lexojnë. Bëhet fjalë për intelektualët e grupimit “Iniciativa për Tiranën”, që pavarësisht bindjeve politike, u mblodhën në maj të këtij viti nga kandidati demokrat për Bashkinë e Tiranës, Lulzim Basha, aktualisht kryetar, në mënyrë që të jepnin mendimin e tyre për zhvillimin e kryeqytetit. Këto personalitete Rama i ka shënuar me thonjëza “grusht intelektualësh” dhe janë fyer direkt apo indirekt në libër, ku ndër të tjera, i thekson si “hyzmeqarë të pushtetit, hirrë e regjimit të vjetër, puthadorë oborresh, spiunë, denonciatorë, shpirtshitur etj.”. Më i “prekuri” ndër ta dhe me emër konkret ka qenë Zhani Ciko, ku në faqen 315 të librit Rama e paraqet atë me të gjitha “cilësitë” që përmendëm më lart dhe ca të tjera shtesë. Për të gjitha këto, Ciko është i informuar nga miqtë, e megjithatë vetë nuk e ka blerë librin. Sepse për të, i gjithë botimi për të cilin kreu socialist pretendon se gjithçka e shkruar aty është e vërtetë, në fakt është një farsë. “Nuk e kam lexuar librin, por me ato që kam dëgjuar dhe po më lexoni ju, rreshtat ku flitet për personin tim, nga fundi gjer në krye, janë një shpifje e Edi Ramës, për mua dhe jo vetëm. Çdo ditë po i dalin persona të cilët ai i ka përmendur në libër dhe po ia hedhin poshtë ato që ka shkruar. Pra, libri i tij po përgënjeshtrohet”, thotë Ciko për gazetën “Panorama”. Sipas tij, Edi Rama nuk ka nxjerrë në qarkullim një libër, por fantazi të tij. “Ky zotëri, ose të flasë me dokumente, me faksimile, ose të mos përgojojë njerëzit kot më kot, siç ka bërë deri më tani. Për sa u përket prononcimeve të mia si qytetar dhe njeri i artit në kuadrin e iniciativës për Tiranën, apo ndonjë rast tjetër, ato kanë qenë korrekte, vetëm për problemet që më shqetësojnë, pa u përpjekur të fyej ndonjërin që nuk e ka quajtur të vlefshëm dëgjimin e mendimit tim të pavarur dhe për ato probleme ku më jep të drejtën e prononcimit stazhi im i gjatë në punë, vullneti dhe ndershmëria qytetare”, thekson Ciko. “Grushti i intelektualëve”, të cilëve u referohet Rama, janë 31 personalitete, ku ndër ta po kujtojmë panelin e emrave të njohur, si: Aleks Luarasi, profesor; Adrian Civici, ekonomist, financier dhe pedagog në UET; Zhani Ciko, drejtor i TKOB; Valentina Kuka, pedagoge në UT; Halim Kosova, mjek i njohur; Jera Kruja, mjeke neurologe; Neritan Ceka, arkeolog; Nevila Nika, historiane; Bujar Kapexhiu, pedagog në UET; Artan Lame, inxhinier; Dhori Kule, rektori i UT; Zef Preçi, ekonomist; Kujtim Çashku, pedagog; Besnik Aliaj, inxhinier etj.
Zhani Ciko: Shpifje fund e krye
“Çdo ditë po i dalin persona të cilët ai i ka përmendur në libër dhe po ia hedhin poshtë ato që ka shkruar. Pra, libri i tij po përgënjeshtrohet, është totalisht një farsë. Edi Rama nuk ka nxjerrë në qarkullim një libër, por fantazi të tij. Ky zotëri, ose të flasë me dokumente, me faksimile, ose të mos përgojojë njerëzit kot më kot, siç ka bërë deri më tani. Nuk e kam lexuar librin, por me ato që kam dëgjuar dhe po më lexoni ju, rreshtat ku flitet për personin tim, nga fundi gjer në krye janë një shpifje e Edi Ramës”.
Kujtim Çashku: Nuk i bëj publicitet Ramës
“Ju më pyesni nëse e kam lexuar librin, unë po të përgjigjem ndershmërisht që nuk e kam lexuar dhe nuk do ta lexoj. Kam arsyet e mia për këtë. Sa i përket reagimit tim lidhur me atë çfarë kam marrë vesh indirekt se çfarë është shkruar, nuk dëshiroj të komentoj për asnjë fjali. E para, sepse nuk mund të replikoj për diçka që nuk e kam lexuar vetë.
Dhe e dyta, sepse nuk jam unë njeriu që duhet t’i bëjë publicitet Edi Ramës. Nëse do të kem diçka konkrete, do të përdor replikën e gjatë në gazetën tuaj, por nuk besoj se kjo do të ndodhë. Jua thashë, nuk bëj reklamë unë”.
Aleks Luarasi: Nuk e lexoj Edi Ramën
“Unë nuk jam për pjesën që të zhvillojmë polemika politike me një libër, pasi nuk jam përfshirë asnjëherë në të tilla raste dhe nuk kam ndërmend ta filloj tani. Sa i përket prezencës sime në tryezën me intelektualë ‘Iniciativa për Tiranën’, nuk jam penduar pse kam marrë pjesë. Unë dhashë kontributin tim për zhvillimin e Tiranës, pa asnjë lloj ndikimi politik, dhe u qëndroj të gjitha atyre që kam shprehur në tryezë. Nuk e di se çfarë ka shkruar konkretisht Edi Rama në librin e tij ‘Kurban’ dhe, drejt të them, nuk kam ndër mend që të mësoj më gjatë, apo ta lexoj. Pavarësisht që qenkam bërë pjesë e librit, direkt apo indirekt, vërtet që nuk e di, unë nuk kam ndër mend të bëj replika”.
Amik Kasoruho: “Edi Rama të kërkojë falje publike”
“Nuk e kam lexuar librin e Edi Ramës dhe nuk kam ndër mend ta lexoj. Para disa kohësh e kam sfiduar publikisht për këtë gjë dhe i qëndroj kësaj sfide: ‘Edi Rama, unë ju sfidoj në emër të vuajtjes së qindra njerëzve gjatë diktaturës! Publicistikën tuaj të viteve ‘90 e lexoj ndryshe sot… Ju nuk keni më lidhje me mendimin që kisha dikur për një djalë me emrin Edi Rama, në fillim të viteve ’90, kur merrte përkrahu Kasëm Trebeshinën dhe e nxirrte në tribunat, në ditët e përpjekjeve kundër diktaturës, në emër të lirisë dhe të të drejtave të njeriut’. Po ashtu, jam ende në pritje që Edi Rama të kërkojë falje publike për atë se çfarë shkaktoi me sjelljen dhe udhëheqjen e tij në demonstratën e 21 janarit”.
Dhori Kule: “S’i shpenzoj paratë kot me librin e Ramës”

“Pas kaq muajsh nga “Iniciativa për Tiranën”, më vjen shumë mirë që kam qenë pjesë e asaj tryeze intelektualësh për t’i shërbyer kryeqytetit dhe dhashë mendimin tim se si e dëshiroj atë. Unë nuk kam qenë ndonjëherë shërbëtor i pushtetit, por kam qenë dhe do të jem gjithmonë shërbëtor i Tiranës, ashtu siç isha në atë tryezë. Sa i përket botimit të Edi Ramës, unë nuk kam kohë të pavlerë që të blej libra kot, që përmbajnë defekte psikologjike në gjykimin e personave dhe jo vëzhgime reale. Isha në Panairin e Tiranës dhe mora libra që më shërbejnë për punën e sigurisht që bleva dhe nobelistë, por nuk mund të fusja në bibliotekën time librin e Edi Ramës. Si ekonomist, nuk harxhoj as kohën e as paratë kot”.

Djali i Hrushovit: Të fshehtat e vizitës së babait, Enveri donte pushtetin

2011-11-29T06:56:00.001-05:00

“Babai kërkonte që Blloku Lindor të operonte si një treg i përbashkët ekonomik”
Prej 19 vitesh, ai jeton në Amerikë, ku jep leksione në universitetin “Brown”, si dhe në Kolegjin Ushtarak të Akademisë Navale në New Port. Në Amerikën “imperialiste”, armiken e kahershme të ish-Bashkimit Sovjetik. Sergei Hrushov, i biri i udhëheqësit sovjetik Nikita Hrushov, ka dhënë për herë të parë një intervistë për shqiptarët. Dy të diela rresht, në emisionin “Exclusive” në Top Chennel është transmetuar kjo intervistë që ai ka dhënë për Auron Taren. Hrushov flet për të atin, reformat e tij, por edhe për Shqipërinë, vizitën e të atit, marrëdhëniet me Enver Hoxhën dhe më pas prishjen e marrëdhënieve. Më poshtë, pjesa ku Krushov përqendrohet te marrëdhëniet shqiptaro-ruse.
A mund të na tregoni më shumë mbi fjalimin sekret të Kongresit XX në 25 Shkurt të 1956? Të gjithë e njohim tashmë këtë fjalim, që u mbajt sekret për një kohë. A mund të na thoni diçka më shumë mbi këtë histori, nëse mbani mend se çfarë ndodhi më pas?
Unë nuk dija asgjë mbi tmerret e Stalinit. Isha rritur si gjithë të tjerët me propagandën e tij dhe, kur dëgjova mbi fjalimin në Kongres, isha i shokuar si të gjithë.
Pra, ju nuk kishit dëgjuar asgjë në shtëpinë tuaj mbi krimet e tij?
Jo, ne kurrë nuk kishim dëgjuar ndonjë gjë të tillë. Duhet të dini se përgatitjet për këtë fjalim, ku krimet e Stalinit u ekspozuan për herë të parë, kanë qenë shumë të komplikuara. Babai im mendonte se ishte e pamundur që këto gjëra të mbaheshin të fshehta dhe të mos i tregoheshin popullit sovjetik. “Nuk mund të vazhdohej duke i mbajtur njerëzit në errësirë”, thoshte ai. Duhej t’u tregohej e vërteta. Por duhet të them se ai kishte një kundërshtim të ashpër nga stalinistët, si: Molotovi, Kaganovichi apo Voroshilovi. Në fund ata ranë dakord që ta lejonin Hrushovin për ta mbajtur

Sergej Krushov me të atin

fjalimin, por me një kusht, që ky fjalim të ishte sekret. Hrushovi nuk donte që ky fjalim të mbahej sekret, por e pranoi këtë pakt, duke thënë se ky fjalim do të ishte vetëm për Komitetin Qendror dhe Kongresin. Pastaj, pas Kongresit në një mbledhje tjetër, ai u tha atyre: Po si mund ta mbajmë ne këtë fjalim të fshehur nga anëtarët e partisë sonë? Kështu ai insistoi që ky fjalim t’u lexohej 6 milionë anëtarëve të partisë dhe, kur kundërshtarët pranuan, ai vazhdoi duke thënë: A mundet që ta mbajmë këtë fjalim të fshehur nga rinia jone? Komsomoli? Rinia do të na zëvendësojë një ditë. Kështu që ky fjalim u lexua edhe për 18 milionë komsomolas. Në fund fare, ai tha: “A e shikoni që kjo mënyrë e të vepruarit tonë është problematike? Duket sikur ne nuk e besojmë qytetarin tonë sovjetik”. Kështu që ky fjalim iu lexua të gjithë atyre që dëshironin ta dëgjonin. Në atë kohë, ky dokument nëpërmjet Shërbimeve Sekretë u ra në dorë amerikanëve. CIA dhe Allen Dulles vendosën që ta publikonin këtë fjalim në “New York Times”. Interesant është fakti që në atë kohë dukej sikur Allen Dulles, shefi i CIA-s dhe Hrushovi kishin të njëjtin qëllim. T’ia zbulonin krimet e Stalinit botës mbarë. Ky fjalim nuk ishte sekret, të gjithë e dinin, e kishin lexuar, por ekzistonte një problem i madh, pasi konservatoret nuk donin ta besonin që Stalini i parë si një perëndi, tani akuzohej si kriminel. Për shumë njerëz ishte mjaft e vështirë që ta besonin këtë gjë. Ata më shumë ishin të gatshëm të besonin se ky fjalim nuk ishte i vërtetë. Për këta njerëz ishte sikur të shkonin në kishë dhe aty t’u thuhej se Zoti nuk ekziston, zoti yt, imi apo Allahu nuk ka rëndësi. Çfarë ndodhi me Hrushovin në këtë kohë? Nga njëra anë konservatorët e sulmonin për këtë fjalim, nga ana tjetër liberalët i thoshin se kjo nuk ishte e mjaftueshme dhe ai nuk duhej të ndalonte këtu. Duhet më shumë e më shumë thoshin ata. Më kujtohet se atë kohë e pyeta babain se përse nuk ndëshkoheshin këta njerëz që kishin kryer këto krime. Ai më thoshte se njerëzit e përfshirë në to ishin me mijëra dhe, nëse do të donim t’i ndëshkonim, më shumë gjak do të derdhej, prandaj më mirë ishte që t’i ekspozonim këto krime dhe të tregonim të vërtetën. Nuk di të them nëse historia do ta gjykojë nëse ai kishte të drejtë apo gabim, këtë çështje e kam shkruar edhe në librin tim. Ndoshta nga pikëpamja historike mund të mos thuhej asgjë, ashtu siç bënë kinezet me Mao ce Dunin. Mao ce Duni ishte një kriminel më i tmerrshëm se Stalini, por Kina ende e ka portretin e Maos në sheshin “Tianmen”. Portreti i tij është në monedhat e vendit. Por atje nuk e diskutojnë Maon si e diskutojnë në Rusi Stalinin. Rusët edhe sot e kësaj dite debatojnë mbi Stalinin. Stalini është i mirë, Hrushovi i keq. Ka ende grupe pro staliniste, të cilat kërkojnë rikthimin e Stalinit si figurë e madhe në Rusi, ata kërkojnë rikthimin e diktaturës. Ekspozimi i krimeve të Stalinit ka qenë një prej pikave më kontraversive në historinë e Bashkimit Sovjetik, siç mund ta dini. Ky debat krijoi edhe thyerjen më të madhe në botën komuniste në atë kohë, pasi kishte mjaft udhëheqës stalinistë që kërkonin të qëndronin në pushtet, pikërisht duke mbrojtur figurën e Stalinit
Kur ishit në Universitet, a dinit gjë mbi Shqipërinë, apo kishit të njohur shqiptarë në shkollë?
Në atë kohë nuk kam takuar asnjë shqiptar. Në Universitet nuk kishim ende studentë të huaj. Në Universitet kam hyrë më 1952-shin. Megjithatë, unë dija shumë për Shqipërinë. Si një djalosh i ri, kisha dëshirë të shikoja hartën se ku ishte përhapur influenca komuniste në botë dhe Shqipëria ishte pjesë e aleatëve tanë, kështu që kam lexuar mbi të pa dyshim.
A kishit dëgjuar në shtëpinë tuaj ndonjë detaj nga babai juaj, nëse ankohej apo fliste për problemet që i kishte hapur lideri shqiptar, Enver Hoxha, në atë kohë?
Në fakt, në fillim të marrëdhënieve me të, babai nuk ankohej për Hoxhën. Unë e mbaj mend mirë kur ata të dy u takuan në Krimé, kam edhe foto nga ai takim. Por papritmas nisën të gjitha këto probleme, duke filluar që nga Mao ce Duni. Kur Mao ce Duni mësoi mbi reformat e babait, ai e kuptoi se në partinë e tij mund të dilnin Hrushovë të rinj. Për këtë arsye, Mao ishte në dilemë se çfarë duhej të bënte pasi, nëse do të mbështeste Hrushovin, atëherë atë do ta zëvendësonin. Tamam ajo që ndodhi me partitë e tjera komuniste, si me Cervenkon në partinë bullgare apo edhe në Hungari me gjithë kryengritjen që u bë atje, po kështu edhe në Poloni, megjithëse disa prej liderëve të vjetër vdiqën. Vetëm dy parti rebele u përpoqën që ta mbanin këtë lloj lidershipi, kinezët dhe shqiptarët. Ju mund ta dini që në Shqipëri pati një lëvizje shumë të fortë liberalizimi pro Hrushovit me Liri Belishovën, anëtare e Byrosë Politike apo edhe me të tjerë.
Mund t’ju them se ajo është ende gjallë dhe do t’i vinte shumë mirë të dëgjonte fjalët tuaja.
Vërtet? Gjithmonë kam menduar për të nëse ishte gjallë apo jo. Enver Hoxha këta njerëz i dërgoi në burg, i persekutoi dhe pastaj u hodh te kinezët. Ata i thanë se ne do të jemi në anën e Stalinit. Sigurisht, të mbështesje Stalinin, duhej të mbështesje tiraninë mbi popullin tënd dhe kjo dihet tani, popullit të tyre ata i sollën shumë vuajtje.
Enver Hoxha shkruan në “Kujtimet” e veta; nuk e di nëse keni dijeni mbi librin e tij “Hrushovianët”, ku interpreton këndvështrimet në lidhje me periudhën e Hrushovit.
Jo, nuk kam dijeni, por ma merr mendja se çfarë mund të shkruajë ai për Hrushovin.
Hoxha shkruan se disa prej liderëve pro stalinistë në këtë kohë vdiqën, duke nënkuptuar se edhe mund të jenë eliminuar. Po kështu ai shkruan se Konferenca e Tiranës, një konferencë shumë e rëndësishme, ku për herë të parë pushteti i tij u vu në diskutim, u orkestrua nga Hrushovi dhe njerëzit e tij. Çfarë mendimi keni ju?
Fatkeqësisht nuk di gjë mbi Konferencën e Tiranës, por mund të them që nuk ka pasur asnjë direktivë për të eliminuar liderët politikë të kohës. Lideri polak Berut pas Kongresit XX ka vdekur nga gripi, lideri i Çekosllovakisë po kështu vdiq në këtë periudhë. Disa u zëvendësuan, disa ikën dhe disa u përpoqën që të mbijetonin, siç ndodhi edhe me udhëheqjen çeke. Të tjerë u përpoqën të luanin lojën që ishte inspiruar në Bashkimin Sovjetik, pasi e kuptuan se lëvizja liberale e frymëzuar dhe mbështetur nga Moska e liberalët, që kërkonin të sillnin reforma demokratike si në Shqipëri apo vende të tjera do të triumfonte.
Ndryshimi po ndodhte në Bashkimin Sovjetik dhe duhet të ndodhte edhe në vendet e tjera. P.sh., nëse Hrushovi nuk do të ishte rrëzuar nga pushteti apo të ishte zëvendësuar nga mbështetësit e tij, atëherë nuk do të kishte pushtim të Çekosllovakisë, pasi Dubceku ndoqi të njëjtat reforma ekonomike dhe politike të Hrushovit.
Në “Kujtimet” e babait tuaj flitet edhe për politikën e Stalinit ndaj vendeve ballkanike. A mundet të na thoni ndonjë gjë më shumë se çfarë mendonte babai juaj për këto vende?
Unë di jo më shumë se të tjerët në këtë pikë. Di që Stalini kishte plane të ndryshme mbi politikën e tij dhe kërkonte t’i manipulonte vendet e Ballkanit në një Federatë Ballkanike e udhëhequr nga Dimitrovi i Bullgarisë. Di po kështu që ai donte që Shqipëria të bëhej pjesë e Federatës Jugosllave. Kur Tito tregoi se donte të ishte i pavarur, ai e ndryshoi totalisht politikën e tij dhe vendosi që Shqipëria duhej të mbetej një vend besnik stalinist, nga ku mund të luftohej Jugosllavia. Me sa di unë, babai nuk kishte plane të tilla, ai mendonte se Bashkimi Sovjetik nuk duhet të manipulonte këto vende. Ato ishin vende të pavarura me qeveritë e tyre dhe është e rëndësishme të kuptonin se nuk duhej të mbijetonin nga bajonetat sovjetike. Mbështetja nga bajonetat e huaja nuk është një ide e mirë për një shtet të pavarur. Mbijetesa e këtyre shteteve, përfshirë edhe Shqipërinë, duhej të vinte në mënyrë organike nga zhvillimi i tyre, nga mbështetja e popullit të tyre dhe jo se mbështeteshin nga sovjetikët.
Enver Hoxha në librin e tij me kujtime thotë se Hrushovi nuk donte pavarësinë e Shqipërisë, pasi i kishte këshilluar shqiptarët që të mbillnin agrume në vend të bukës. Por “Kujtimet” e Hrushovit mbi Shqipërinë kanë logjikë në ato që ai thotë. P.sh., në këto kujtime lexon se Hrushovi mendonte që Shqipëria duhej të kishte ushtrinë e saj të pavarur kombëtare dhe për këtë arsye u dha shqiptarëve edhe nëndetëset e famshme që më vonë u kthyen në një pikë konflikti…
Nuk e di se çfarë këshillash i tha babai Enver Hoxhës, se çfarë duhej të mbillte ai në tokën shqiptare, por më duhet të them se jam dakord me ato që cituat ju, pasi ai mendonte në këtë mënyrë, pasi kërkonte që Blloku Lindor të operonte si një treg i përbashkët ekonomik. Jam dakord, p.sh. që ndoshta ideja më e mirë ekonomike për Shqipërinë është të mbjellë portokaj dhe jo rrush, ashtu siç bën Florida, e cila mbjell dhe shet portokaj dhe jo grurë për të gjithë Amerikën. Me siguri që me këtë logjikë Hrushovi ka rekomanduar që Shqipëria, si vendi i vetëm në Lindje që mund të mbillte portokaj, t’ia shiste ato Bllokut Lindor dhe të merrte në shkëmbim patate apo grurë. Mendoj që kjo është një logjikë e shëndoshë ekonomike në këto lloj bashkëpunimesh. Babai thoshte se një sistem ekonomik dhe politik, i cili përmirëson jetën e qytetarëve të vet, është më i fortë se shpenzimet për ushtrinë, pasi këto shpenzime na dobësojnë, duke harxhuar burime të shumta ekonomike. Këtë gjë i ka thënë Valter Kulbrikut të Gjermanisë, pasi u ngrit Muri i Berlinit. Të njëjtën gjë u tha edhe shqiptarëve: “Nëse ju do të tregoni fqinjëve tuaj si Greqia apo Italia që ekonomia jonë socialiste e decentralizuar është e suksesshme, atëherë do të jeni një shembull i shkëlqyer. Këtë e ka përsëritur disa herë që, nëse do t’i tregojmë arritjet tona ekonomike Indisë apo Egjiptit për shembull, nuk ka nevojë të dërgojmë libra propagande për të treguar se ne jemi më të mirët, por shembulli juaj do të flasë vetë.
Një pikë tjetër shumë e rëndësishme e politikave të Hrushovit ishte mbrojtja e vendit. Ai mendonte se ne nuk duhej të mbanim baza ushtarake në tokë të huaj. “Në kundërshtim me politikën imperialiste amerikane, ne duhet të tregojmë se jemi të ndryshëm nga imperialistët”, thoshte ai. Ai i largoi trupat sovjetike nga Finlanda, po kështu ai u ofroi vendeve të Bllokut Lindor që të largonin trupat sovjetikë nga territori i tyre, si p.sh. Rumania Hungaria dhe Polonia. Gomulka në Poloni u përgjigj se ai nuk donte që sovjetikët të largoheshin, ndoshta edhe për arsye ekonomike, pasi duhet ta dini se sovjetikët paguanin shumë për bazat ushtarake. Më kujtohet që, kur u fol për problemet në Shqipëri, di që ai u tha shqiptarëve: “Jo, nuk duhet të dërgojmë trupat tanë atje, por do t’ju ndihmojmë për të krijuar një ushtri tuajën.
Dëshiroj t’ju lexoj një frazë nga kujtimet e shkruara nga babai juaj për Enver Hoxhën. “Një njeri me sjellje të vrazhdë dhe karakter brutal. Kur i thua diçka që nuk i pëlqen, ai ndryshon fytyrat”. Mjaft interesant ky vëzhgim i Hrushovit, pasi në pikturat apo shkrimet e krijuara në Shqipëri, që portretizojnë Enver Hoxhën në debat me Hrushovin, duket qartë se ato tregojnë se ishte Hrushovi ai që ndryshonte fytyrën sa herë që fliste Hoxha. A ju kujtohen ato kohë kur Shqipëria po shkëputej nga Bashkimi Sovjetik?
Më kujtohet shumë mirë. Për babain tim ishte shumë e dhimbshme, pasi ai me të vërtetë mendonte se po përpiqej për më të mirën e shqiptarëve. Të vazhdoje në rrugën e Stalinit, do të thoshte që të shkoje kundër interesave të popullit tënd. Më kujtohet që në atë kohë ai u përpoq ta bindë Mao ce Dunin që ta ndiqte atë. Në bisedën e famshme pranë pishinës, kur Mao u përpoq t’i thoshte babait që nuk duhet të kishte frikë nga amerikanët, nuk duhet të kishte frikë nga bomba atomike, pasi ata së bashku do luftonin si në vitet ‘20 apo ‘30. Edhe sikur të vriteshin miliona njerëz, përsëri ata do ta fitonin luftën. Babai i shqetësuar për këtë këndvështrim të situatës i tha se një shoqëri e civilizuar nuk mund të lejojë që njerëzit e vet të masakrohen. Për të ishte shumë e dhimbshme që Hoxha dhe lidershipi shqiptar iu bashkuan kinezëve, pasi kjo do të sillte një problem të madh ekonomik dhe politik për popullin shqiptar. Ai e dinte se Kina kishte probleme të mëdha ekonomike, ndërkohë Bashkimi Sovjetik po njihte rritje.
A e mbani mend vizitën e babait tuaj në Shqipëri? Ka qenë vizita më e rëndësishme e një lideri të këtyre përmasave në Shqipëri.
Po e mbaj mend shumë mirë. Është e vërtetë që ai ndenji mjaft gjatë atje, por mendoj se ai ishte shume kurioz për këtë vend. Dëshironte ta njihte më shumë Shqipërinë, të mësonte për kulturën, jetën e njerëzve. Po kështu ai udhëtoi në Shqipëri edhe për arsye praktike. Për të krijuar bllokun e përbashkët ekonomik, ai udhëtoi në të gjitha vendet komuniste për t’i kuptuar këto vende. Në fakt, ai qëndronte nga dy javë në këto vende, por jo vetëm në to. Dy javë qëndroi edhe ne Amerikë apo Francë, Indonezi etj.
A mbani mend ndonjë detaj kur ai u kthye nga Shqipëria?
Po sigurisht, p.sh. i kishte pëlqyer klima e ngrohtë, po kështu pritja e mrekullueshme e njerëzve. Ishte shumë pozitiv për Shqipërinë. Detaje nga udhëtimi nuk na tha ose mund të mos më kujtohen mua pas gjithë kësaj kohe që ka kaluar.
Një pikë tjetër që dëshiroj t’ju pyes, është nëse e keni lexuar apo nëse e njihni shkrimtarin e njohur shqiptar Kadare, i edukuar në institutin “Gorki”. Romani i tij i njohur “Dimri i vetmisë së madhe” flet pikërisht për ndarjen e madhe midis Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik dhe një prej personazheve është edhe babai juaj. Në një farë mënyre, të kuptueshme sigurisht, ai fajëson palën sovjetike dhe babain tuaj për ndarjen me Shqipërinë. Çfarë do t’i thoshit mbi këtë temë sipas këndvështrimit tuaj, nëse do ta takonit këtë shkrimtar?
Do të dëshiroja t’i thosha atij se nuk ishte Enver Hoxha që mbajti anën e shqiptarëve, por ishte Hrushovi ai që dëshironte t’i shpëtonte shqiptarët nga diktatura e Enver Hoxhës. Enver Hoxha donte të mbante në këmbë regjimin e tij personal, ndërsa babai im dëshironte një jetë më të mirë për të gjithë kampin komunist, sigurisht përfshirë edhe shqiptarët. Për mua ishte një tragjedi ajo që i ndodhi Shqipërisë, largimi nga politikat që kërkonte të sillte Hrushovi në kampin sovjetik. Duhet të kuptoni se pas vdekjes së Stalinit vendet e kampit sovjetik jetuan një jetë deri diku normale, me gjithë problemet e shumta që ato kishin. Ndërsa Shqipëria u kthye në një vend të izoluar nga bota dhe iu rikthye normalitetit vetëm në shekullin XXI. Me Enver Hoxhën Shqipëria humbi një gjysmë shekulli.
Në atë kohë, ndoshta shumë shqiptarë pyesnin se përse babai juaj u largua nga skena politike pa asnjë përpjekje për ta mbajtur pushtetin e tij edhe me forcë…
Shikoni, Hrushovi kërkonte ta ndryshonte rrënjësisht shoqërinë sovjetike. Ai e ndryshoi shoqërinë sovjetike. Kur u largua nga pushteti, thoshte: “Nëse kam arritur vetëm një gjë gjatë kohës sime që shoqëria jonë të largonte njeriun e parë, d.m.th atë vetë, nga pushteti, vetëm me vota, pa derdhur gjak, atëherë jeta ime dhe përpjekjet e mia paskan vlejtur”. Kështu ishte shpjegimi i tij për atë që ndodhi. Pasi i luftoi stalinistët dhe i largoi ata nga pushteti, ai solli në pushtet njerëz që mbështesin politikat e tij. Këtu ai e kishte gabim, pasi me largimin e tij ata i ndryshuan këto politika. Megjithatë, ai thoshte: “Unë nuk dua t’i luftoj ata, ata janë më të rinj, unë jam 70 vjeç dhe e ardhmja është e tyre, në fakt në 1964-n ai kishte thënë shpesh që në kongresin e ardhshëm, pasi të fillonte implementimi i reformave të tij, do të jepte dorëheqjen nga posti. “Përse të luftoj me ta, kur unë pas një viti do të jap dorëheqjen?”, thoshte ai. Nëse ai do të rezistonte dhe krijonte probleme, duhet ta kuptoni që këto probleme do të përfshinin shoqërinë sovjetike dhe ai nuk e donte këtë gjë. Unë e kam pyetur shpesh babain për këtë pikë dhe ai më thoshte pikërisht këto fjalë. Është një shpjegim shumë i thjeshtë. “Si mund të luftoj unë kundër mendimeve të mia? Unë nuk jam diktator si Stalini, i cili i eliminoi të gjithë ata që mund ta zëvendësonin. Unë dua të prezantoj një epokë të re në politikën sovjetike, largimin nga pushteti në mënyrë paqësore. Nëse unë dua ta bëj këtë, atëherë duhet të jem unë i parë që e pranoj këtë logjikë”, më thoshte ai.
A ishte i lumtur ai në jetën e tij, tashmë në pension, larg angazhimeve politike, apo i mungonte jeta aktive?
Jo, në fakt vuajti shumë nga kufizimet që iu vunë, megjithëse nuk kishte persekutim si në kohën e Stalinit. Largimi i tij nga politika, për të ishte si një tren me shpejtësi të madhe, i cili ndalon papritmas. Ai po prezantonte reformat e tij, kur e rrëzuan. Por vuajtja më e madhe e tij ishte, kur njerëzit, të cilët ai shpresonte të kryenin reformat e tij, filluan rikthimin mbrapsht në ekonominë e centralizuar, e cila sigurisht do të sillte kolapsin e Bashkimit Sovjetik dhe sistemit socialist. Ata ndaluan idenë e tij për zgjedhje të lira, si dhe të gjitha reformat e tjera. Ishte shume e dhimbshme për të, kur i shikonte këto gjëra. Ju punoni shumë për të arritur diçka dhe fëmijët tuaj vijnë dhe i hedhin të gjitha në plehra. Kthimi në sistemin e vjetër për të ishte rruga që do ta çonte vendin në shkatërrim dhe historia e provoi që ai kishte të drejtë në këtë gjykim.
Siç mund ta dini, ka një debat në qarqet politike perëndimore mbi rrëzimin e komunizmit. Për ju a ishte ky rrëzim një plan i përgatitur përpara nga shërbimet sovjetike, me idenë e largimit nga pushteti ideologjik pro marrjes në kontroll të ekonomisë nga elita e mëparshme?
Shikoni, në Perëndim ka ende mënyra interesante për të bërë lojë fjalësh. P.sh ne akoma e quajmë Kinën komuniste, megjithëse ajo është një sukses në ekonominë e tregut. Komunizmi ra për një arsye të thjeshtë, ideja thelbësore se njerëzit duhet të jenë të barabartë. Kjo është e pamundur, pasi vetë natyra është e bazuar tek konkurrenca dhe ajo i ka bërë njerëzit jo të barabartë. Pra, ideja komuniste shkon kundër natyrës dhe kjo nuk është vetëm te njerëzimi, por edhe

Auron Tare dhe Sergej Hrushov

tek kafshët apo bimët. Pra, komunizmi ka qenë i destinuar të dështonte që në fillim. Duhet ta dini se komunisti i parë ka qenë Jezu Krishti, i cili kërkonte që ta ndante pasurinë te të gjithë njerëzit, prandaj edhe e kryqëzuan. Pastaj kemi Tomas Moore-in në kohën e Elizabetës së Parë në Britaninë e Madhe dhe pastaj Kompanelën. Të gjithë këta u përpoqën të krijonin teorinë komuniste, por që përfunduan në një shtet policor, pasi për ta zbatuar këtë teori për barazinë e njerëzve duhet të përdoresh forcën. Komunizmi ka dështuar në Bashkimin Sovjetik që në 1921-shin, duke sjellë dështime të mëdha në ekonomi. Lenini tha se duhet të implementonin politika të reja ekonomike që lejonin konkurrencën, por këto nuk u lejuan nga Stalini. Pas Leninit në Bashkimin Sovjetik kishte kapitalizëm shtetëror. Siç e shikoni, ne këtu po flasim mbi komunizmin jo si një ideologji, por po flasim më shumë për efektet e ekonomisë shtetërore. Ekonomia shtetërore e centralizuar nuk mund të jetë efektive në konkurrencë me ekonominë e decentralizuar. Ekonomia e centralizuar mund të ketë sukses, vetëm nëse ka një objekt në planet e saja, si “Fito Luftën apo bëj industrializimin”. Kur Hrushovi e kuptoi këtë si ide primare për reforma, në 1957-n ai tha se kjo shoqëri duhet të decentralizohet sa më shpejt, për këtë arsye u dha më shumë fuqi provincave. Ishin 100 këshilla ekonomike në Bashkimin Sovjetik. Kështu që vendimet ua kaloi sekretarëve të këtyre këshillave, ashtu siç bëri Ten Siao Pini më vonë. Imagjinoni nëse këto reforma në shoqërinë sovjetike do të kishin filluar në 1965-n, ndoshta sot Bashkimi Sovjetik do të ishte ekonomia më e suksesshme dhe më e fortë e botës. Të mos harrojmë se CIA e parashikoi këtë gjë dhe ia prezantoi presidentit Ajsenhauer, duke i thënë se në fund të shekullit XX Bashkimi Sovjetik do ta trefishonte ekonominë në raport me Amerikën. Imagjinoni nëse kjo do të ndodhte. Sot nuk do të kishim Poloninë që aplikon për të hyrë në Bashkimin Europian, por Francën dhe Gjermaninë që do të kërkonin të hynin në KNER. Nuk po bëj shaka, është serioze. Komunizmi ishte utopi, është utopi dhe do të jetë utopi.
Duke ju falënderuar për këtë bisedë, do të kishit një mesazh të fundit për shqiptarët?
Të dashur miq shqiptarë, ju uroj fat dhe të gjitha të mirat. Dua t’ju them se babai im dëshironte më të mirën për ju dhe donte që vendi juaj të ishte një fanar ndriçues. Merreni fatin tuaj në duart tuaja dhe mos i lejoni politikanët t’ju drejtojnë sipas interesave të tyre. E ardhmja duhet të jetë në duart tuaja.
AURON TARE

Vdes Svetllana, 85 vjeçe, vajza e vetme e Stalinit

2011-11-29T06:51:00.001-05:00

Vdes vajza e vetme e diktatorit sovjetik, Jozef Stalin. Zyrtarët e shtetit federal Viskonsin, thanë se Lana Peters, ka vdekur nga kanceri në moshën 85 vjeçare.
E lindur si Svetllana Stalina, ajo kishte ikur në Shtetet e Bashkuara në vitin 1967, gjatë Luftës së Ftohtë, dhe e kishte denoncuar babanë e saj dhe pushtetin komunist në ish Bashkimin Sovjetik.
Ajo kishte shkruar memoare për jetën e saj, që ishin shitur shumë në Shtetet e Bashkuara dhe raportohej se ishte bërë e pasur.
Pas vdekjes së babait të saj në vitin 1953, i cili tri dekada e kishte sunduar Bashkimin Sovjetik, me ç’rast ishte fajësuar për vdekjen e miliona njerëzve, ajo e kishte marrë emrin e nënës së saj, Allilujeva. Në vitin 1970 ajo ishte martuar me amerikanin Uilijem Peters.
E ndjera ishte e martuar së paku katër herë dhe i kishte tre fëmijë. Në vitin 1984, Lana Peters ishte kthyer në Bashkimin Sovjetik, por pas qëndrimit njëvjeçar ishte kthyer në Shtetet e Bashkuara.

Sali Mani, ishte miku më i mirë i familjes tonë.(VIDEO..kënga..)

2011-11-28T09:47:00.001-05:00

Rush DRAGU
PERSHENDETE DHE SYTKI NDRECAJ NENPREFEKT I MALESISE MADHE
Kolë Nikprelaj (në foto bashkëngjitë),sapo ka përfunduar një këngë kushtuar mikut të familjes së tij,artistit të merituar Sali Mani,të cilen për herë të parë e publikon AlbDreams Studio, në vazhdim një bisede e shkurtër më këngetarin Kolë Nikprelaj.
Pse pikrisht kjo këngë për Artistin e Merituar Sali Mani ?
Kolë Nikprelaj: Faleminderit për pyetjen dhe punën që bëni në te mirë të emigracionit shqiptar ketu në Michigan e ma teper. Kënga i kushtohet mikut tim dhe të familjes tonë pikrisht tash në pervjetorin e ndarjës nga ne , e njeriut që gjithë jetën ja ka kushtua kënges dhe atdheut të tij ku e rriti dhe ai i kushtoj gjithe talentin e vet prej artisti brilant.
Me cilët keni bashkpunuar për të realizuar ketë këngë ?
Kolë Nikprelaj: Teksti nga Kadri Fikaj,muzika nga une dhe është realizuar në Kosove e në YouTube e ka ndertuar Dj-MicD.
A mund të na thuash se kure e ke takuar për herë të parë Sali Manin ?
Kolë Nikprelaj: Në fund të viteve 1970-të,viti i saktë tash nuk më kujtohet,ka qënë një turne i një grupi artistik nga Shkodra në Mal të Zi në përbërje të të cilit ishtë dhe i madhi Sali Mani. Aty për herë të parë e pashë dhe i dhashë doren.Ishte magjike për mua dhe të gjithë shqiptaret të ndiqnim grupin e ardhë nga Shqiperia e për mua ishte favor takimi me njerin nga njerzit që të gjithë ja kishin degjuar këngen por nuk kishin pasë fatin ta takojnë dhe ta shohin në skenë.
Pastaj a patët lidhje me këngëtarin,kuptohet pa u hapë kufitë e për pa rënë kufiri në mes shqiptarve?
Kolë Nikprelaj: Po,patjeter lidhjet nuk i ndërpremë. Në fillim të viteve 90-të, Sali Mani së bashku me bashkëshorten dhe vajzen ishte për një muaj në Mal të Zi dhe ai qendroj në shtepinë tonë nga ajo kohe miqesia në mes nesh u rrit dhe forcua më shumë. Në atë kohë Artisti Sali Mani inçizojë në studion e Nikollë Nikprelaj një nga albumet e famëshme të tij.
Sali Mani,për arsye të forta familjare emigroj në SHBA,ku ishit edhe ju. A e ruajtet miqesinë që patet krijuar në atdhe?
Kolë Nikprelaj: Patjeter, e ruajtëm dhe e forcuem ma teper. Të kishe një shok e mik si Sali Mani ishte vertete favor e atë e patëm si familje.
A keni pasë bashkëpunime krijuese me Artistin Sali Mani ?
Kole Nikprelaj: Po,kënget e albumit tonë të fundit (unë dhe bashkëshortja ime Hana Nikprelaj) perveç dy që kane mikun tonë tjeter poetin Gjovalin Lumaj,të tjerat janë krijime të mikut tonë Sali Mani.Ja kemi borxh gjithë jetën.
Ka shumë ëndërra që ka lënë përgjysem Sali Mani, ndonjë që lidhen me ju ?
Kolë Nikprelaj: Po,patjeter që na kanë mbetë gjëra përgjysëm. Një këngë që ishte duke bërë gati për djalin tonë. Po ashtu edhe një këngë që deshëm të bënim së bashku. Kem pasë mënduar për një turne se bashku me Hanën dhe Saliun në Kosovë por semundja e rëndoj gjëndjen e tij shëndetësore e keshtu që mbetem pa e realizuar një turne të tille,ai është një penge i jetes tonë.
Si i keni përjetuar ditët e fundit të jetës se Sali Manit ?
Kolë Nikprelaj: Me shume dhimbje.Unë dhe Hana kem qëndruar afer deri në castet e fundit të jetës. Po se bashku me bashkëshorten kem kënë në grupin e organizimit të cermonisë mortore të mikut tonë dhe kem marrë pjesë në vorrimin e tij në Malësi të Madhe aty ku e ka pasë lënë amanet.
Ishit në Malësi për cermoninë e lamtumirës ?
Kolë Nikprelaj : Po së bashku me Hanën,bile bashkshortja ime pati edhe një “incident të vogel” në fshatin e lindjes së Sali Manit.

A mund të na e thoni,për kureshtje të lexuesit ?
Kolë Nikprelaj: Po,por nuk dua të më keqkuptoj njeri. Fshati ku do të varrosej Sali Mani e kishin zakon që të mos merrnin pjesë femrat në varrimin e burrave. Keshtu që i takonte Hanës që të mos ishte në atë vorrim. Kishte udhetuar nga SHBA dhe s’do ta linin të merrte pjese.
Eh,si u bë pastaj ?
Kolë Nikprelaj: Hana nguli kambë dhe tha, se si mund ta imagjinoni që të mos më leni ti hedhe një grusht dhe mikut tonë,artistit që kishte kapercyer çdo tabu zakonor të prapambetur ? Ata ,organizatoret dhe drejtuesit fetar e morën në konsideratë dhe e lejuan Hanën në cermoni te vorrezat e fshatit.
Ju,si miq të Sali Manit,në ketë përvjetor a keni mënduar për ndonjë aktivitet?
Kolë Nikprelaj: Po,së pari është gati CD më këngët e fundit që i ka lënë pa publikuar,artisti vetë. Së shpejti dhe libri voluminoz me krijimet më të mira të tij,shumica nga to të pa lexuara e degjuara më parë.Mëndojmë të ngrejmë nje grup më emrin “Sali Mani” dhe të bëjmë disa turne në Evrope duke kenduar të gjitha këngët e kënduara nga Artisti Mani.Po,ashtu i kem propozuar dhe komandes se UÇK në Gjakove për ti dhënë titullin “Qytetar Nderi i Kosoves” Sali Manit,të cilin e kanë mirëpritë.
Ne ju falenderojmë për biseden dhe shpresojmë që ato që na thatë për të jetësuar Sali Manin do të kenë dritë së shpejti për shqiptaret dhe miqte e Sali Manit.
Kolë Nikprelaj: Faleminderit juve.
Fund vjeshte 2011
SYTKI NDRECAJ NENPREFEKT I MALESISE MADHE
Per mua si kusheri por edhe ne cilesine e N/Prefektit te Malesise se Madhe eshte privilegj e ne te njejten kohe edhe shume emocionuese te pershendes te gjithe ju te dashur miq, shoke, koleg te te ndjerit Sali Mani nje kengetar qe me shume se fjalen, letren e penen kishte vepren te cilen gjithe jeten ia kushtoi atdheut e kombit shqiptar per te cilen zemra i ka rrahur vecse bashkimit, paqes, harmonise dhe idealeve me te shenjta te shqiptarise. Ai ne gjithe karrieren e tij artistike pati vecse lartesine e nje kantautori qe nuk deshironte te dukej mburravec por me zerin e fjalen e hedhur ne telat e ciftelise dhe me veshjen karakteristike te nje malesori krijoi autoritetin e padiskutueshem te etnokultures shqiptare e ne vecanti ate malesore.
Por gjithsesi duhet pranuar se kete parsonalitet artistik, kulturor e etnografik nuk mund ta bente pa patur “shinat ku do shtroheshin trasete” e ne rastin konkret pa patur nje popull te mrekullueshen shqiptar, pa patur nje Malesi krenare, pa patur nje Kosove heroike, pa patur nje Iliriade patriote, pa patur nje Cameri kreshnike. Ishin pikerisht keto rrethana e cilesi ku gjeti edhe frymezimin per te sjellur ato kenge qe pa asnje medyshje tashme jane bere hymne per te gjitha trevat shqiptare e per gjithe shqiptaret kudo jetojne e punojne.
Ashtu sic lenia e gjithe asaj vepre ne te kenduar e te shkruar ne cd, kaseta, dvd, libra etj., apo gjithe ate lidhje te ngushte miqesore, shoqerore, familjare etj. detyrimisht qe te sjell frymezime ndaj dua te pergezoj mikun e ngushte te Sali Manit e njekohesisht e njekohesisht edhe i imi kengetarin e mirenjohur Kol Nikprelaj qe ia kushtoj kete kenge magjike Sali Manit, per te cilet si i aferm i Sali Manit deshiroj tu uroj ciftit Kol e Hane Nikprelaj jete sa me te gjate, lumturi te perhershme ne familjen e tyre dhe suksese te vazhdueshme ne rrugen e bukur te kenges qe me zerin e tyre melodioz na sjellin vecse kenaqesi. Perjete mirenjohje, respekt e dashuri nga ana jone.
Por me kete rast nuk mund te le pa permendur e uruar edhe Ju z. Rush Dragu qe me portalin Albdreams.net po i jepni kenaqesine e duhur gjithe shqiptareve e ne vecanti malesoreve per te shpreh lirshem e plot emocione fjalen e lire. Perjete mirenjohje.
Njekohesisht dua te pershendes ( por pa permendur emra pasi ato jane te shumte e mund te harroi pa dashje ndonjerin ) te gjitha ata shoke, miq, koleg te Sali Manit te cilet i qendruan afer deri ne momentet e vdekjes e si malesore e shqiptare te mire nuk mbeten me kaq por moren persiper edhe rolin e familjariteteve duke i bere kusheririt tone e Artistit te Merituar Sali Mani gjitha nderet qe i takojne si ne Amerike ashtu edhe ne vendin e tij te lindjes ne Malesi te Madhe. Perjete mirenjohje, respekt e dashuri nga ana jone.
Nuk mund te le pa uruar e pershendetur ( meqenese jam ne kete linje ) edhe kengetaret e mirenjohur si Nikoll Nikprelaj, Nik Carku, Fran Kodra e Ndue Shytani, Jonuz Delaj etj. qe kane bere me te miren e mundshme te tyre qe fjalet e shpirtit ti hellin ne telat e cistelise e duke kenduar kenget kushtuar Artistit te Merituar Sali Mani. Per jete mirenjohje, respekt e dashuri nga ana e jone.
Rrespekt, mirenjohje e dashuri te pakufishme u dergoj edhe ju te gjithe malesoreve e shqiptareve kudo qe jeni qe mbani kurdohere te paharruar emrin e vepren e Sali Manit ( (Artist i Merituar). Pasi duke u bazuar te kujtimet Tuaja, te fjalet Tuaja, te shkrimet Tuaja, te kenget Tuaja u hodhen bazat e marrjes ne shqyrtim te propozimit qe Sali Manit ti jepet titulli ” Qytetar Nderi ” i Bashkise Koplik. E per kete vleresoj edhe Keshillin e drejtuesit e Bashkise Koplik per vendimin unanim te marre per kete rast.
Faleminderit te gjitheve.
Me respekt Sytki Ndrecaj (kusheri i Sali Manit)
N/Prefekt i Malesise se Madhe.

SILIKON-Rama i gjegjet Lubonjës-

2011-11-27T21:54:00.001-05:00

Miku im i shtrenjtë e i vjetër, i vyer, shoku im i arteve, ideve, bindjeve, etjes për pushtet:
Po të shkruaj së fundmi një përgjigje për shkrimin tënd e po e nis mu aty, aty tek më dhemb më shumë edhe sot e gjithë ditën, tek pasazhi i faqes 7 të letrës tënde gjithaq të vyer: “Memuaristika si Operacion plastik”. Aty tek shkruaje për miqësinë tonë “se është abuzuar shumë këto vite me të...” një miqësi e dashur që e humba kur zbrita në arenën politike...një histori kjo jo aq e lehtë për t‘u shpjeguar sa ç’mund të bëjë Fatosi...”
Pa shiko Fatos sa bukur: “është abuzuar shumë këto vite”. Nuk mund të mos e ndjesh sa i vërtetë je…, se e ke të dalë nga subkoshi atë që thua, e sado që të përpiqesh të më urresh a përçmosh në letra të tua, e ke të ngjizur fort e thellë brenda teje këtë miqësi. Ti e kupton se sa e rëndësishme është kjo miqësi edhe për ty, e jo vetëm për ty, por për ne, për ty e për mua, për publikun që na sheh e dëgjon gjithherë, për popullin, për miqtë tanë të dikurshëm, për inteligjencien, për vetë memuaristikën e së ardhmes. Por për të gjithë pra. Ti jo rastësisht nuk shkruan “ke abuzuar me miqësinë Edi”. Ti shkruan “është abuzuar”, pavetore universale që ua lë fajin të tjerëve e që ti e nënkupton tashmë, ashtu si edhe unë miku yt i vjetër, atë, atë që miqësia jonë nuk na takon vetëm neve. Ajo u takon të sotshmes e të ardhmes, përjetësisë, lavdisë së këtij qerthulli, kësaj hapësire, kësaj llum-kënete siç thua ti duke huazuar Heideger-in.
Në të vërtetë ishte e do të mbetet, miqësi e dashur Fatos. Ishte nga ato miqësi që, pse të mos e themi, u çimentua jo vetëm atëherë kur ne filluam të kontestojmë veprën e baballarëve(meqë ra fjala, unë kurrë nuk e kam kontestuar vërtet Kristaqin, ndonëse e di se në 4 mandatet e deputetit, në kryesimin e komisionit të arteve, në kulturë-parti, ishte ai violina e parë e kastigimit të bindjeve a mosbindjeve të artistëve të qëmotit, ishte ai që vendoste a paravendoste fituesit e konkurseve, e ishte po ai që merrte në Institutin e Artë të të Lartëve gjithë farën e faunën e hiçëve që e qanin artin konformist, por që mbi të gjitha e qanin servilizmin për Kristaqin. Ishte ai që skulpturat i ngjizte me pallto a kapota, duke e lënë të fshehur formën a trajtën aq të lakmuar të trupit, ishte ai që më ngjizi me bindjet tona, sa herë që netëve të përçartura endesha në vetminë e trishtë …Ishte ai që më rekrutoi edhe mua pedagog… por nuk është vendi këtu për këto…Unë nuk e kam shitur kurrë!).
E vërteta është se çimenton, betonin, dashurinë e miqësisë sonë ti i ndjeve më tepër se kurrë, atëherë, në 1997, kur ne të dy e miq të tjerë menduam se e flakëm tej atë që aq shpejt na i rrëmbeu pushtetin mu përpara turinjve, në kapërcyell të 1990-ës, ai që më rrahu paq e që sot e gjithë ditën vazhdon të më bëjë nervoz si askush tjetër. Ishte koha kur në viset rrotull Kafe “Fidel” së bashku me Ardianin (edhe atë e bëre hasha), të lançuam ty si president të ardhëm. Edhe atëherë isha, siç e thua me të drejtë, manipulator-simulator i madh. (Këto epitete, t’i ka thënë për mua, së pari Todi, babai yt i ndjerë, mos kujto se nuk e mbaj mend). Por atëherë, ky manipulim-simulimi im të pëlqente. E si të mos...Asokohe ne me Ardianë, e ngjizëm allo soj legjendën:
“Ç’është more ky me kapotë të zezë” Evropa shkruajnë e thonë, “ ç’është ky more me biçikletë të vjetër, që endet nëpër Tiranë…në vetminë e vet të trishtë e gjindjen rrotull kastigon…disident i madh, F.Lubonjë a Havel a Mandelë shqiptar, a ç’është? Ç’është…a nuk është… ky ai..i duhuri, i denji, ai që kërkoni… presidenti juaj i madh?”. E hodhëm këtë tezë në publik asokohe e desh të bëmë president, mu atë që doje me ashk të ishe…por sekush na pështyu në çorbë, ti e di tashmë se kush,… e di…E ëndrra humbi…Por mos më thuaj se nuk të pëlqeu… …”
Atëherë e gëlltite grepin tamam, mos e moho… Por ta prishën…Mos më thuaj se ta kam bërë unë e mos ma tund ashtu atë kokë të fortë gjithnjë të përflakur inatesh..”Lakminë për pushtet nuk ta yshta unë…e gjeta aty brenda teje miku im i shtrenjtë e i plazmuar”…
Ti mund të më thuash miku im i vyer, se kjo nuk është t’i vish rrotull pushtetit. Ndonëse siç e thua po vetë, kjo nuk ka asgjë të keqe për rodin njerëzor. Dhe të drejtë ke. Përmbledhtaz do të të thoja se të gjithë i vinim rrotull atij të shkreti. Unë e Ardiani ca më parë, që atëherë kur vajtëm në Qytetin Studenti e Ardiani nxori kuletën e zbrazur e ua tundi studentëve. “Ja ku e kini…për lëvizjen antikomuniste i jap të gjitha, paranë e fundit, librezën e kursimeve, të gjitha, të gjitha, edhe rrobat e trupit i keni të falura për lëvizjen (nuk është se ishte ndonjë gjetje kushedi, por gjithsesi manipulim-simulim ishte. Edhe etërit, ashtu e bënë atëherë, i falën lëvizjes gjithçka, prona e para. Ata që kishin ndoca para, por edhe ata që nuk kishin. Ashtu e morën në dorë. Enveri i pari, ashtu e kursente lekun e ia jepte pastaj partisë. I dhimbej të hante qoftë edhe një pastë, siç thotë xha Pilua, por diabeti iu shpif që iu shpif).
Por Ardiani e provoi një farë pushteti. E vumë edhe drejtor të Televizionit. Por si ti, ashtu edhe ai nuk patët as durimin, as aftësinë, e as komunikimin me masën, që ta ndiqnit çështjen e pushtetit deri në fund. (“Ishte çështja kush do ta merrte pushtetin” shkruan shoku Enver për vitin 1944. “E morëm ne”. Në rastin tonë, në 1990, na i morën ata).
Por as atë që ti ma quan manipulim-simulim nuk e patët dhunti sa duhej. Unë, siç më shkruan, e paskërkam. Andaj fitova. Partinë. Andaj do e marr dhe Shqipërinë, shpejt. E ju andaj humbët e tani më bëheni dhe ziliqarë, ti më shumë, por edhe ai. Se edhe Ardianin e hëngri nakari ca kohë më shumë se ç’falet, por që kur i fala ato Pony-t që di ti, (e miklova de, do të thoshe ti prapë), ktheu fletën dhe e kuptoi se më mirë është ta ketë mirë me mua se s’i dihet…për një të ardhme. Si Kadarenjtë edhe ai. Të ngjashmit bashkohen, siç thua ti, se nuk i dihet. Fantazma e përgjakur dhe e rreckosur e etërve të vrarë e të burgosur na shfaqet të gjithëve. Andaj dua vendin e njëshit unë. Nuk e ha atë tek të rri i dytë. Mos u çudit aspak e mos të të gënjejë mendja për demokraci të kulluar. Për atë puthu me Milon, edhe Paskalin, në daç. Këtu vath në vesh t’i kam edhe ty e nuk t’i harroj. (Bëj shaka, e kupton ti. Se ty të kam të veçantë e nuk të bëj gjë. Pa do të të bëj edhe dhurata, nga ato të Enverit, të premtoj). Megjithëse njerëzit nuk ndryshojnë, dëgjo mua ti. Vetëm zakonet modifikohen disi, format. Viktimat mbeten po ato. Po nuk hëngre, të hanë. Ja Andreoti, Shiraku, Berluskoni e të tjerë..Edhe në pleqëri nuk i lënë t’u prehen kockat rehat. I zvarrisin gjyqeve.
Më thua se “projektoj vetveten tek ti”, tek të them në “Kurban” se “shfaqesh i frustruar e hedh shkelma kundër politikanëve”. Nuk është se kam gënjyer. Sheh veten Fatos, të larguar tashmë nga ai pushtet e nuk i duron dot ata që ia dolën. Pastaj sipas kësaj ndërton personazhin e ri. Se nuk rri pa bërë grim e pa vënë silikon edhe ti. Personazh je, kinse person. Por pakëz më ndryshe. Do të arrish ndryshe, atë që nuk e arrite dot si unë, atë që kapet veç me luftë pa rregulla e para, këmbëngulje e miq mashtrues a trafikantë të njohur siç thua ti. (Kruaju po deshe me ata e përmendua emrat. Nuk e ke kurajën, se edhe Nikollë Lesi në emision të trembi pale dhe e qepe atë të shkretën që nuk të pushon kurrë. Edhe Kokëdhimës i druhesh teksa i thua se të vret me banditët e vet. Je si të thuaç Fatos, frikacak nga pikëpamja intelektuale). Se pushtet pa këta nuk ka, por ti nuk di t’ua hash zemrën me të mirë e me hatër e ndaj je e do të mbetesh larg pushtetit.
Në të vërtetë ti ke një lloj tjetër profili. Ti je counterpart i gjithçkaje. Ti mezi pret të gabojnë, politikanët, pushtetet. Më kujtohet që si fillim, kur rishtaz hipin në karrige, u jep pak shpresë të vakët, medemek për hir të së ardhmes e të dëshirës tënde për të mirën e kombit. U thua se prêt prej tyre ndryshim. Por më pas aty nga dita e dytë a e tretë zhvesh këllëçin e  i godet pa mëshirë”.
”Po pse këtë prisnim prej jush more të korruptuar?”. E keqja është ushqimi yt miku im. Ti nuk mund të ushqehesh a të hash bukë askund tjetër e as ndryshe. Ky është personazhi yt. Ti me këtë bëhesh interesant e të ftojnë në ato media shkërdhata të bëhesh edhe ti pjesë e asaj “videokracisë” që aq përbuzshëm e trajton dhe e akuzon në anti-Kurbanin tënd. Pa le po më akuzon mua së pari edhe për shkaktar, për autorësi a atësi të medias së shitur, si pjellë e imja duke shkelur kësisoj për analogji a djallëzisht siç e di ti në plagë të vjetra (mu ashtu njëlloj, a si në kor me demokratët që përdhunisht atësi të pavërteta gjithnjë më kanë atribuuar).  Dhe ndërkohë në emisione të atyre autorëve uzurpatorë, të atyre vetveteve të fryra shkon e më del në vijim të mbajtjes lart të lavdisë tënde antigjithëpartiake e mbarëkritike. Edhe Fevzo ndaj të do e të fton: t’i mbash gjallë sherrin e nervat në programet e tij ku ajme, siç e thua a mendon vetë, ftohen kaq shumë, mediokër, manipulatorë a uzurpatorë llumkulturë të hapësirave mediatike e tash së fundmi edhe të atyre letrare.
Eh , e di ç’ëndërron…Sikur të mbeteshe vetëm ti…Ndofta edhe unë…Se askush s’ka mbetur i famshëm si kritik i cilësdo lloj shënjestre miku im. Lavditë, sado false, sidomos në këtë vend u takojnë ndërtues-shkatërruesve…E unë do të pranoja të isha edhe shënjestra jote, edhe bamirësi yt, edhe shigjetari yt… zemër…në fund të fundit këtë nuk ma mohon dot…E kam thënë hershëm në Refleksione, kam medituar gjatë e kam konkluduar qëkurthi e gjithherë kështu:  “A është vërtet më mirë të jesh shigjetar e të shënjosh e ngulësh hunj a ndofta më mirë të mbyllësh sytë e ëndërrosh duke parë qiejt e duke pritur a shijuar shigjetën që të hyn thellë në mish e ta bën mishin kokërr…’(E.Rama Veprat “Refleksione” a “Volume të para”)
Po kush është “personi” yt (maska jote në të vërtetë…)…Mos vallë ai që flaku tej dikë që nuk iu nda në të mirë e të keq për dekada, thjesht sepse i bëhej seks e donte çupë të re në shtrat, miku im?A mos vallë ndershmëria vetë është personi yt? Come on! Ti je i imi shpirt! Ti je i yni…Ti je një pjesë e baltës, kënetës, videokracisë, shkërdhatokracisë që thua vetë, veç me një grim paksa ndryshe, me një plastikë vërtet të veçantë, me një silikon injektuar sipas metodave nga më të fundit (se i ndjek ti të rejat e fundit, e di unë). Silikon nga ai ngjizur në majë të sisëve e jo me të prerë në rrëzë, aq fin sa të mos e marrësh vesh kurrë e të mos dallosh asesi origjinalin nga sajesa.
(Besomë, se ashtu siç e thua ti në fund të letrës tënde drejtuar Kadarenjve e mua) që edhe unë ashtu si ty nuk është se e konsideroj veten më të mirë se ty, së paku në aspektin e hipokrizisë. Por më së paku e di që ka mjaft nga ata që vërtet e hanë rrenën time… por që e gëlltisin ku e ku më shumë e që çke me të atë tënden, pikërisht për shkak të këtij operacioni plastik sindozot)
Ti je imi Tosi… Jo se dua të të çjerr maskën miku im: ti ke qenë e do mbetesh miku im i vyer, (ti Doktor Faust i vockël i Edit ti,…që ta hëngsha zemrën ta hëngsha… Atë zemër që e di së në një mënyrë a në një tjetër do të ta ha…).
Besomë, dashurimiqësia ime e hershme, se nuk pastrohet balta duke u hedhur atë të tjerëve a duke jua vënë atë në dukje atyre që e kanë në surrat a kudo e duke u thënë mua nuk ma fshihni dot. Kjo tashmë dihet. E unë e di ca më mirë se jam marrë me baltë shumë më tepër se ti edhe si manipulator-simulator, por edhe si ndërtues mirëfilli. Kam ndërtuar gjithë Tiranën e re de, atë të betontën, jo, jo atë të komandantit. Kam bojatisur atë të vjetrën, atë të Komandantit. Ndoshta pastrimi nga balta bëhet duke thënë ndonjëherë, ashtu më të rrallë, qoftë edhe për stil, ashtu siç nuk ta do zemra ty: “ Në fakt, me dhimbje vëllezër me dhimbje,…por këtë palo …d.m.th, këtë punë nuk e kanë bërë keq…” , se ashtu edhe të besojnë më shumë kur të shash pastaj sa e si di ti vetë.…Por bah, mos e zër në gojë. Ti nuk sheh kurrë të mirë miku im. E si mund ta bësh ti këtë kritizeri im i shtrenjtë pragamatist, profesionisti i mohimit, që veç me këtë do të humbisje njëherazi, joshjen, hiret, magjinë, sharmin e gjithë kundërshtuesit me të cilin ke ngritur mirëqenien tënde të vonë. Kjo vjen në kundërshtim edhe me atë vanitetin tënd që si tek çdokush përkëdhelet edhe tek ty, vanitetin e të superiorit moral që nuk është me askënd e që është kundër cilitdo e pret e vret me shpatë çdo korrupsion a mik shkërdhatë.
Ndonëse siç e thua edhe vetë, atë vanitetin e parë, atë të të madhit fare, atë të vërtetin, isha unë që ta përkëdhela e eksitova më shumë se kushdo. Ta yshta si s’ka më mirë: desh të bëra president.
Për hir të së vërtetës miku im edhe kështu veç duke sharë e duke mos bërë kurrfarë gjëje, nuk shtyhet. Nuk ke bërë qoftë edhe një poçe të vogël shurre me duart e tua në këtë jetë, por veç ke hedhur poçe, shurrë e gurë mbi këdo e cilindo.
Ti eremit të ishe e veprën tënde të na i dërgoje nga së largu, më shumë do të të nderonim. Por s’ke shkuar më larg se Petrela jote e fildishtë. Në atë eremitizmin e arratisjen tënde të vogël nga kjo shoqëri kënetore që të qelb e kutërbon me erë të saj, herë-herë na shfryn edhe fllade ca më të largëta, të pastra Italie. Por prapëseprapë kësaj kënetës sonë ia kërkon e ia  merr të mirat, gjithherë që godet, se shpërblim për të merr si kërkush në këtë botë për sharje e fyerje tmerr.
Unë së paku jam më i hapur siç thonë transparentët. Tek pastrova, meqë ra fjala, skarpatet e Lanës e bar mbolla në to, më erdhën ca nga ata vartësit e mi të Bashkisë e më thanë se bari i bukur ishte, po kishte mushkonja e qelbej erë moçal Lana. “Të qelbet, “ u thashë : të qelbet, të thithë aroma populli”. Pse nuk e dija unë që këneta që përmend zotrote ishte kudo përreth…Ua bëra mu ashtu si atyre vartësve në makinën time tek i mora një herë për një rrugë-shërbim të gjatë. U lëshova ca gazra  nga ato të miat që edhe vorba me fasule të hash ti e të tjerë nuk i prodhoni dot e kur e pashë që nuk duronin dot më aty brenda e diç donin të bënin thashë: “ Se mos hapë njeri penxheret e makinës”.  Ishte një eksperiment në miniaturë nga ato që i di ti, i kanë bërë të  tjerë më parë. Hitleri prodhoi dhomat me gaz, kurse Enveri izoloi gjithë popullin në këtë kënetë e i mbyti. Nuk la njeri të dilte. Ja këtë nuk dini ta bëni ju, ti e Ardiani. Se veç që jini zemërpulë, por nuk u punon as fantazia. Me popullin duhet tertip e fantazi. Ashtu i do drutë ai…
Po si nuk më vlerësove qoftë edhe një herë të vetme more Fatos? Vetëm sharje e blasfemira kam tash një dekadë që dëgjoj. Po përse kështu o mik? Se ti e di fort mirë që edhe pushtetet më të liga a diktatorët më mizorë në vende të tjera, na kanë lënë vepra të arrira që hera-herës i citon edhe ti në shkrime të tua. I kanë bërë për lavdi të tyre a për të mirë publike, për të kënaqur egon a ç’mund të thotë një folës më i zoti, këtë nuk e themi dot saktë,..gjithsesi i kanë bërë. Por ty nuk të tha një herë goja” Të lumtë”. Egoja jote e superiorit moral, nuk të lë kurrë të shohësh qoftë edhe një dritëz. E pra, në atë emision të uruar televiziv, të vetmin ku u përballëm vite më parë, të thashë, që të dy si kritizerë kishim qenë gjatë në të njëjtën anë të llogores. Por që tani unë, Edi po e provoja edhe tjetrën anë, atë të ndërtuesit a shkatërruesit, kurse ti mbete që mbete tek kritika që gjithsesi është më e lehtë. Dhe vijove t’i bësh hasha të gjitha.  Këtë më bën edhe në letrën e fundit tek flet e riflet për beton e çimento, ruspa, pluhur, gaz e mushkëri kanceroze të shkatërruara prej meje. Harron se nuk ka pasur e nuk do ketë në këtë botë lider të madh që nuk provoi shkatërrimin, që nga Neroni e deri tek Enveri, e që siç edhe e kam thënë “ nuk ka bir kurve të më akuzojë se nuk e gjelbërova me kumbulla të kuqe një rrugë të tërë..”
Më flet për plastikë e silikon. Edhe ti, edhe ti superiori im i dashur moral që kinse harron se je pre e dobësive njerëzore të panumërta e që është aq zor të bësh shenjtin a Krishtin, a madje as edhe Nënë Terezën për të cilën bashkohem me objeksionet e tua në Tv Klan(e sheh që konvergojmë miku im, sërish e sërish konvergojmë…). Se edhe adulterin e njeh mirë, e tradhtitë që të pëlqejnë i ke kryer me ashk. Ke adulterë për së pari, përsëdytazi e në vijim. Por edhe pushtetin ma ke dashur, (ta ka dashur prapanica), e më ke kërkuar si Nanua majën e tij. Pa edhe frikacak më je e frikë nga implikimet a më saktë nga të gjithë llojet e angazhimeve më ke… Se jo vetëm nuk e quaje gjë për veten pozicionin e Drejtorit të Përgjithshëm të RTV(Ardiani e pranoi), por më së shumti e hoqe qafe se trembeshe, prapë trembeshe.
Je edhe ti një maskara i vogël miku im, por ke një atou më shumë, ke vuajtur ca dhe këtu nuk ta dal dot. Kjo i bën mjaft miq nga tanët indulgjentë mos të të ngasin. Por të lutem mos e shfrytëzo për të fyer të tjerë pa fund se si çdo shfrytëzim është dobësi e dobësitë goditen…
Dhe në fund, në tetë radhë të pasme të letrës tënde morale, kërkon a kujton se po bën atë që ke bërë qindra herë në Tv e gazeta.: larjen e ndërgjegjes nga roli a “personazhi” i ” superiorit a superheroit moral”. (E di që nuk je i tillë, por edhe nuk do që të ta thonë të tjerët, … e i parapret e ua zë gojën si në emisione edhe këtu…). Por ky është siç ta thashë operacioni yt plastik, ca më i rafinuar…zë fill nga thithat. Gjithsesi silikon mbetet…Nuk më mbetet veç të them për ty miku im në këtë e atë jetë: “ “Tani Fatosi maskara është, si shumë të tjerë…por unë këtu nuk u mora me të, me personin a personazhin Fatos, as se nuk e kam më mik e as se dua të nxjerr veten të larë a superior karshi tij a i njollosur njëlloj me të në këtë baltovinën tonë morale. Unë thjesht doja të merresha me një nga fenomenet më të rralla të kësaj shoqërie, sado specifik, fenomenin Lubonja, kinse, duke ndjekur shembullin e tij, shembullin tënd Fatos… për të gjetur zgjidhje, zgjidhje…si të dalim nga kjo baltovinë de…
I yti për jetë e mot- Edi-Kryetar i PS

Emigrantët që kthehen në Shqipëri, si e përfitojnë shërbimin shëndetësor

2011-11-26T07:51:00.001-05:00

Proçedura që duhet të ndjekë një shtetas shqiptar i kthyer (emigrant) për t’u përfshirë në Skemën e Sigurimeve të Kujdesit Shëndetësor, është një ndër kërkesat që ka mbërritur pranë redaksisë së NOA duke kërkuar ndihmë për informacion konkret.

Ne u interesuam në Ministrinë e Shëndetësisë e cila ofron informacion të plotë mbi mundësinë e përfitimit të shërbimit shëndetësor për shtetasit shqiptare të kthyer pra për emigrantët që kthehen në vendlindje.
Çdo emigrant në momentin që kthehet në Shqipëri, duhet të plotësojë kriteret e përcaktuara në Ligjin Nr. 7870, datë 13. 10. 1994, “Për sigurimet shëndetësore në Republikën e Shqipërisë”, i ndryshuar.

Hapi i I-rë:
1. Personi duhet të zgjedhë mjekun e familjes.
2. Mjeku i familjes i hap personit kartelën personale dhe bën regjistrimin e tij në regjistrin themeltar të banorëve që mbulon me shërbim shëndetësor ky mjek.
Hapi II-të:
Personi saktëson statusin e tij sipas ligjit të sigurimeve shëndetësore.
Dokumentet që duhet të paraqiten nga personi në mënyrë të tillë që të përcaktojnë kategorinë sipas ligjit janë:
1. Libreza - i siguruar aktiv kur është i punësuar,
2. Vërtetimi nga Zyra e Punës - kur është i regjistruar si punëkërkues,
3. Vërtetimi i asistencës kur është në asistencë,
4. Vërtetimi i ndihmës ekonomike,
5. Libreza e pensionit kur ka dalë në pension,
6. Vërtetimi përkatës nga Komisioni Epror Mjekësor (KEMP) kur ka ndonjë sëmundje invaliduese,
7. Çertifikata për fëmijët e moshës 0-16 vjeç, etj. (sipas ligjit fëmijët 0-16 janë të siguruar sepse përfshihen në kategoritë pasive që shteti paguan)
Për të gjithë personat të cilët nuk e gjejnë veten në kategoritë e mësipërme, Instituti i Sigurimeve të Kujdesit Shëndetësor (ISKSH) ofron sigurimin vullnetar, mbështetur në Ligjin Nr. 7870, datë 13. 10. 1994, “Për sigurimet shëndetësore në Republikën e Shqipërisë”.

Sigurimi vullnetar:

Personi që sigurohet vullnetarisht ndjek këtë rrugë:
1. Drejtohet në zyrat rajonale të ISKSH me një dokument identiteti,
2. Nënshkruan një akt-marrëveshje me autoritetet rajonale të ISKSH për sigurimin vullnetar,
3. Kryen pagesën për sigurimin shëndetësor në masën 3. 4% të pagës minimale për efekt siguracioni të përcaktuar me VKM. Shuma e pagesës që duhet të paguajë në momentin fillestar përfshin periudhën 1 vit përpara datës që po bën siguracionin dhe është e vlefshme edhe për 3 muajt pasardhës. Pas kësaj procedure, përfshihet menjëherë në skemë.

Hapi III-të:

Dokumentacioni që duhet të disponojë personi i siguruar për t’u pajisur me librezën e shëndetit
• Kartë identiteti ose pasaportë,
• Dokumentin që vërteton statusin e pacientit,
• Vërtetim nga mjeku i familjes ku është regjistruar me numër kartele.

Ku ndodhen sportelet rajonale për pajisjen me librezë të shëndetit?

Sportelet e shpërndarjes së librezave të shëndetit funksionojnë pranë:
• Drejtorive Rajonale të Sigurimeve të Kujdesit Shëndetësor (DRSKSH) në qendër qarku,
• Agjencive përkatëse në rrethe,
• Pikave të pajisjes me libreza pranë qendrave shëndetësore në disa qytete të mëdha.

Sistemi i referimit

Zbatimi i sistemit të referimit bazohet në 4 parime kryesore:

1. Shërbimi i mjekut të familjes përbën portën e sistemit shëndetësor.
2. Shërbimet shëndetësore nuk janë falas, dikush duhet të paguajë.
3. Solidariteti përmes kontributeve të sigurimeve shëndetësore mbron individët dhe familjet nga shpenzimet rrënuese për shkak të sëmundjes.
4. Shteti merr përsipër të paguajë për shërbime bazë me impakt të rëndësishëm në shëndetin publik (vaksinimi, planifikimi familjar, kujdesi para dhe paslindjes, kujdesi për foshnjën, informimi/edukimi, depistimi, etj. ) si dhe kujdesin shëndetësor për kategori të veçanta të përmendura më lart.

Zbatimi i sistemit të referimit nga niveli më i ulët në nivelin me të lartë lehtëson marrjen e shërbimit bazë dhe atë të kualifikuar në mënyrë të barabartë në institucionet e duhura dhe në kohën e duhur.
Zbatimi i sistemit të referimit shmang marrëdhënien financiare të drejtpërdrejtë midis qytetarit dhe mjekut (mitmarrjen).

Të gjithë pacientët e referuar kalojnë nga mjeku i familjes – specialist në poliklinikë – spital i rrethit – spital rajonal – spital universitar duke pasur në mënyrë të detyrueshme rekomandimin e mjekut, librezën e shëndetit dhe një dokument identifikimi.

Pacientët që nuk kanë këto dokumente, paguajnë tarifën e parashikuar për aktin mjekësor që do të kryejnë.

Për informacion më të detajuar apo për ndonjë paqartësi që mund të keni, ju mund të drejtoheni pranë Drejtorive të Shëndetit Publik (DSHP) të rrethit ku jeni sistemuar ose të kontaktoni në tel +355 4 236 49 08.

Stres i madh, truri shkon në “Standby”

2011-11-26T07:47:00.001-05:00

Gjermani, NOA/R.Bulku - Kur përballemi me një stres veçanërisht të fortë, si ai i shkaktuar nga vizioni i një filmi të dhunshëm, truri ynë bëhet pjesë e një faze që mund ta quajmë “standby”.

Diçka e tillë çon në rritje të konsiderueshme reagimin tonë dhe në të njëjtën kohë krijohet një mbrojte e shpejtë dhe e lehtësuar, raporton agjencia e lajmeve NOA.al duke cituar studimin e "Science".

Ndryshimet neuro-kimike që ndodhin në këto situata janë fotografuar për herë të parë në një njeri dhe kjo mbi bazën e një studimi të koordinuar nga Universiteti i Nimega, i cili më pas është publikuar në "Science".

Pjesëmarrës në këtë studim kanë qenë 80 vullnetarë.

r.b/NOA

“Tonight” IlvaTare – Shqiptaret nën Mal të Zi(VIDEO…)

2011-11-25T09:44:00.001-05:00

Tefta Radi: Migjeni gjeniu i të gjitha kohrave

2011-11-20T15:24:00.001-05:00

Intervistoi: Besnik RAMA
Millosh Gjergj Nikolla (Migjeni) është shkrimtari i madh i letërsisë moderne shqiptare. Ai ishte dhe do të jetë në zemrat e çdo letrari dhe çdo njeriu, që nga letërsia di të marrë të bukurën dhe të magjishmen. Me 13 tetor të këtij viti ishte edhe 100- vjetori i lindjes së këtij shpirt-artisti të jashtëzakonshëm. Për nder të poetit dhe prozatorit shqiptar do të organizohet edhe me datë 20 nëntor të këtij viti në Mynih të Gjermanisë një mbrëmje kulturore kushtuar letërsisë brilante të tij. Me këtë rast do të promovohet edhe filmi dokumentar «Migjeni Ky Uragan» realizuar nga gazetarja e mirënjohur e ekranit shqiptar, Tefta Radi. Në këtë intervistë ekskluzive për gazetën Nacional Albania me znj. Radi presim të njohim paraprakisht diçka nga ky dokumentar, por edhe opinionin e saj në lidhje me figurën e ndritur të Migjenit.

Çfarë përfaqëson tek ju letërsia moderne e Migjenit?
Millosh Gjergj Nikolla (Migjeni) është shkrimtari që unë e adhuroj. Për mua ai mbetet themeluesi i letërsisë moderne shqiptare, gjeniu i të gjitha kohrave. Migjeni është shkrimtari që hyri në historinë e letrave shqipe si një qënie e madhe sociale. Sa herë lexoj pjesë nga krijimtaria e tij, në poezi apo në prozë, ndjej forcën e fjalës që përcjell pena «migjeniane», mesazhin e fuqishëm që mbetet në më të shumtën e krijimtarisë së tij, mjaft aktuale.
Nga kujtimet e shkollës çfarë mbani mend nga diskutimet apo edhe recitimet e poezive të këtij shkrimtari?
Si e tillë vepra artistike e Millosh Gjergj Nikollës, jo rastësisht është zgjedhur si pjesë e interpretimeve ne konkurse nga studentët pretendues për të studjuar në universitetin e arteve. «Poema e mjerimit» nga “ Vargjet e lira”, «Bukuria që vret», «Luli i vocërr», «Legjenda e misrit», «Kangët e rinisë», e shumë të tjera, mbeten në kujtesën e çdo nxënësi, e në veçanti kur e kanë fatin të kenë edhe një mësues të zotë të letërsisë që është në gjendje edhe ta interpretojë sa do pak, krijimtarinë e Migjenit. Kështu ka mbetur edhe në kujtesën time që nga shkolla 8-vjeçare, se ai cikël shkollor ishte në kohën time, ku kisha mësues letërsie z. Petrit Kusi, mësuesi që na e bënte aq të dashur këtë lënde. Më pas, në të mesmen, në gjimnazin “Sami Frashëri” nga i mrekullueshmi Rinush Idrizi.
Ishte Migjeni ateist apo...
Është çështja më e diskutuar edhe sot. Duket se Migjeni ka qenë i dyzuar në qëndrimin ndaj fesë. Ai e braktisi zhgunin priftëror, Oksfordin për klerik, pasi shpirti i tij prej artisti, qënia e tij shkrimtar, kërkonte më shumë liri, e cila i mungonte. Tek poezia “Blasfemi”, ai na shfaqet si ateist, por në të vërtetë në poezi të tjera të tij, si tek poezia “Lutje”, ku ai i drejtohet perëndisë për një simfoni plot dashuri, duket se Migjeni është jo kundër Perëndisë, se sa kundër autoritarizmit të fesë, keqpërdorimit të saj nga disa njerëz. Për të përcaktuar më qartë qëndrimin e Migjenit ndaj fesë, lipset të gjendet një autobiografi e shkrimtarit si dhe mbrojtja e temës së diplomës në Manastir, titulluar “Dy natyrat e krishtit”, që sipas studiuesit Skënder Luarasi duhet të jenë në arkivat qëndrore të Shkupit.
Si e shikoni kohën përballë Migjenit, që nga koha e krijimtarisë së tij deri në ditët e sotme.
Migjeni është poeti që kapërceu dhe do të kapërcejë çdo epokë. Po të kemi këtu parasysh shoqërinë shqiptare të viteve ’30, mjerimin dhe skamjen e kohës, ai mbetet shkrimtari i dhimbjes dhe protestës, i pakënaqësisë së realitetit mjeran, i fshikullimit të hipokrizisë që sundonte në politikën dhe shoqërinë shqiptare të atyre viteve. Njëherazi ai ishte edhe poeti i besimit të krijimit të një bote të re. Triumfin e idealit për një jetë më të mirë, Migjeni e lidh me rininë, si pjesa më e shëndetshme e një shoqërie. Sipas studiuesit Mojkom Zeqo, Migjeni ishte shkrimtari që shkroi nga e ardhmja dhe jo nga e shkuara. Migjeni ishte një shkëmb, i cili qysh herët u ngul në panteonin e letrave shqipe falë vizioneve dhe koncepteve moderne, falë shpirtit të tij të trazuar, ku s’mund ta përcaktosh lehtë se ku mbaronte dhimbja, trishtimi dhe delikatesa, e niste zemërimi, protesta dhe furtuna Migjeniane, shkruan Lazer Radi në librin e tij “Një verë me Migjenin”.
Çfarë pritet të sjell dokumentari «Migjeni Ky Uragan»?
Dokumentari «Migjeni Ky Uragan» mbështetet mbi dëshmi autentike, në rrëfimet e personave që kanë patur kontakte me shkrimtarin e madh, të cilët unë i konsideroj dhe si dëshmitarët e fundit të viteve ’30. Po ashtu me ish nxënës të Migjenit, që numërojnë mbi ’90 vite mbi supe. Por edhe personazhe të tjerë si dhe në dëshmitë e trashëgimtarëve të familjes Nikolla, mbesës Angjelina Ceka dhe nipit Gjergj Pero. Mjaft fakte interesante sjellin edhe studiuesit Mojkom Zeqo e Adriatik Kallulli. Një vend të rëndësishëm zënë edhe interpretimet e aktorëve shkodranë Enver Hyseni, Merita Smaja e Paskualina Gruda.
Na tregoni diçka nga puna për përgatitjen e këtij dokumentari për nder të shkrimtarit.
Patjetër, me kënaqësi. Për këtë dokumentar kam shfrytëzuar krahas filmimeve të shumta, materiale të Bibliotekës Kombëtare, Muzeut Historik të Shkodrës, Arkivit Qëndror të Filmit Shqiptar si dhe nga arkivi i familjes Nikolla, nga rrjedhte edhe shkrimtari i madh. Gjithashtu, më është dashur të punoj për muaj të tërë për të sjellur në ekranin e vogël jetën e shkrimtarit të madh që jetoi pak, vetëm 27 vite, por la pas thesare krijuese që tingëllojnë në çdo kohë.
Sot, sa e duam realisht Migjenin dhe kush janë pikërisht ato që e përqafojnë më tepër letërsinë e tij?
Krijimtaria artistike e Migjenit, sot po lexohet më tepër se kurrë. Kjo është dëshmi e qartë për forcën e mesazheve dhe filozofinë që përcjell vepra e këtij artisti të jashtëzakonshëm. Edhe pse ka kaluar një shekull nga lindja e tij, të tjerë do të pasojnë dhe vepra do të vazhdojë të lexohet duke lartësuar figurën e shkrimtarit gjeni që nuk bëri kompromis me të keqen, por pati guximin dhe kurajon qytetare për ta goditur atë pa mëshirë në kërkim të qytetërimit, të një jete më të mirë e të një shoqërie progresiste.
Shkodra e Migjenit, Migjeni i Shkodrës por edhe i gjithë shqiptarëve! Sa i dha autori shoqërisë sonë shqiptare e veçmas qytetit të tij Shkodrës, e sa kjo e fundit po jep për nderimin e figurës së lavdishme të tij?
Migjeni u përket të gjithë shqiptarëve. Shoqëria shqiptare duhet ti jetë mirënjohëse atij përgjithçka ai bëri për ta ngritur atë nga përgjumja drejt dritës dhe një jetë më të mirë. Në veçanti Shkodra, e cila siç shprehet studiuesi Mojkom Zeqo, duhet të shkruaj me germa bronxi në urën mbi lumin Bunë, thënien migjeniane për qytetin e tij të lindjes: Shkodra, Shkodra dashnorja e shekujve…
E fundit, çfarë mesazhi presim nga ky dokumentar për figurën e këtij shkrimtari të madh të letrave shqipe.
Mesazhi që përpiqem të sjell përmes këtij dokumentari është: të hedhim dritë dhe të vlerësojmë punën e bërë nga personalitete të fushave të ndryshme që i kanë dhënë mjaft shoqërisë dhe historisë së kombit tonë, kombit shqiptar.

Një qiell pa re, por në Fier ka “furtunë kuqeblu”

2011-11-20T15:06:00.001-05:00

Apolonia vetëm 60 minuta ka mundur t’i rezistojë “fortunes” shkodrane. Nëse në fillimin e pjesës së dytë, Ribaj, Pasha dhe Agastra do të kishin qenë më të qetë përpara portës mike, ndoshta rezultati i ndeshjes do të ishte tjetër, por Vllaznia, falë edhe kualiteteve që kishte në përbërje, ka arritur të dalë triumfuese. Një dhuratë kjo edhe për teknikun Vata, që arrin fitoren e parë në transfertë dhe me tre pikët e marra në Fier, pa dyshim që e ka ngritur moralin e skuadrës.
Shkodranët kanë shënuar të parët në minutën e 22-të, por eurogoli i Gërxhos, jo vetëm ka barazuar shifrat, por edhe ka sjellë shumë besim tek tifozeria vendase, e cila ka vazhduar ta mbështesë skuadrën pas shënimit të këtij goli, duke shpresuar në përmbysjen e madhe. Dhe vendasit në fushë u janë “përgjigjur” përmes disa rastesh të mira për shënim. Por vetëm kaq, sepse rrjeta e Vujadinoviçit nuk është prekur. Dhe kur nuk shënon, e pëson. Shkodranët i kanë besuar më ashumë kundërsulmit dhe Smajli, Sukaj e Vajushi kanë krijuar e thelluar diferencën e golave për skuadrën e tyre. Përfundimisht 1-4 për skuadrën kuqeblu, e cila në fund të ndeshjes përshëndetet dhe nga një grup i vogël besnikësh të ardhur nga qyteti verior e që kanë bërë tifo sikur të ishin në shtëpinë e tyre.
Pas ndeshjes
Dhimitër Papuçiu (zv/trajner i Apolonisë): “Kemi humbur, por, nëse do të ishim treguar më të kujdesshëm, mund ta kishim mbyllur ndeshjen me fillimin e pjesës së dytë, ku kemi shpërdoruara disa raste të pastra shënimi. Pika më e dobët jonë mbetet sulmi që nuk ka funksionuar sërish siç duhet. Duke mos i shfrytëzuar mundësitë tona, i dhamë mundësi kundërshtarit që ka luajtur mjaft mirë kundërsulmin dhe na ka ndëshkuar jo pak në këtë takim”.
Rudi Vata (trajner i Vllaznisë): “Ka qenë një fitore e merituar për skuadrën tonë dhe unë jam i kënaqur nga loja që ka zhvilluar ekipi. Them se kemi pasur edhe pak fat, pasi Apolonia ka luajtur jo keq dhe shpesh na rrezikoi. Në pjesën e parë ka qenë përgjithësisht një lojë e barabartë, ndërsa në pjesën e dytë, kualitetet e skuadrës sime kanë bërë diferencën, çka solli dhe fitoren. Tashmë na duhet të mendojmë për ndeshjet e ardhshme, ku do të kërkojmë në çdo takim maksimumin, pasi vetëm kështu mund të ecim me sukses drejt realizimit të objektivave tona”.
! Gërxho bën një gol dhe një… “gol”
Gjatë ekzekutimit të një goditjeje të lirë nga futbollisti Gërxho, topi ka përfunduar në një nga dritaret e Akademisë së Futbollit “Apolonia”, që është pozicionuar si godinë fare afër fundores së fushës, në anën jugore të saj. Topi ka bërë “gol”, domethënë ka ka thyer një xham. Burime të besueshme thanë se “krimi” do të ndëshkohet me gjobë e kapiteni duhet të zhdëmtojë xhamin e thyer.

Unë gazetarja e “Zërit të Rinisë”, që bëra burg për poezitë

2011-11-20T14:53:00.001-05:00

Dukej si një histori filmi. Nga ato të vjetrit që, sot, të shumtën e herëve, preferojmë të mos i shohim. Jo pse kurioziteti mund të jetë në shëtitje, por sepse shija që të mbetet nuk është e përtypshme. Sado bujare ta kesh të ardhmen, nuk vlen për të harruar. Zhaneta Ogranaj, poetja disidente, jeton sot në një dhomë të sajuar prej asaj vetë, në një nga godinat e ish-Shkollës së Partisë. Dera, e shenjosur me dëmtime të vjetra e të ripërsëritura, qëndronte thuajse e hapur. Hynin e dilnin fëmijët e ‘dhomave’ të tjera për t’i sjellë ujë, a ç’t'i nevojitej, për shkak të mungesës së tualetit dhe çezmës në dhomë (nuk qenka aq për të qeshur pyetësori i censusit). Krevati-divan ishte i rrethuar me bidonë të mbushur me ujë, ndërsa në një tjetër kënd, furnela, pak kripë, vaj, dhe një qese përgjysmë me makarona. Te koka e krevatit, kishte gjënë më të shtrenjtë, çantën me dokumentet e së shkuarës, akuzat, dënimet e arratisjet. Fletoret e poezive të saj, poezitë e miqve dhe ato pak fotografi që kishte mundur të bënte këto 20 vitet e fundit. Këto ishin bashkëjetueset e Zhanetës, bashkë me torbat me kujtime që hapësira e dhomës sigurisht që nuk mund t’i mjaftonte për t’i futur. Historia e saj nis që në vitet e fakultetit që nuk mundi ta mbarojë. Është një nga më të çuditshmet e të pabesueshmet që të qëllon të dëgjosh. Orët e gjata të bisedës me të nuk shërbejnë për ta perceptuar, duhet t’i rikthehesh sërish për të tentuar një përgjigje. Jo se mund ta marrësh, por të paktën të vlen për të renditur ngjarjet pa gjykuar palët. Ashtu bëni edhe ju! Sado absurde t’ju duket, lexojeni historinë dhe interpretimin bëjani vetë. Këto janë ngjarjet dhe përjetimet e saj.
Na e tregoni historinë nga fillimi, do të jetë më e thjeshtë për t’u kuptuar…
Për shkak se im atë ka qenë njeri me pozitë, ka ndihmuar luftën ekonomikisht, me ardhjen time në Tiranë, munda të punësohem në punë të mira, më ndihmuan në këtë drejtim. Kam punuar si nëpunëse në Komitetin Ekzekutiv të Tiranës e më pas, në moshën 24 vjeç, nisa të punoja në Bibliotekën Kombëtare në sektorin e klasifikimit.
Deri këtu gjithçka mirë. Ku kanë nisur peripecitë?
Paralelisht, isha edhe korrespondente e gazetës “Zëri i Rinisë”, kisha lidhje me shtypin e shkruar edhe poezinë. Këto kanë qenë shkaku i problemeve. Temat dhe mënyra si i trajtoja ato shkrime si dhe poezitë.
Pse, ç’trajtonit në to?
Konkretisht, pata bërë një shkrim ku trajtoja problemin e strehimit, si dhe të vlerës reale të klasës punëtore që merrnin para vetëm për ekzistencë. Strehimi më përkiste edhe personalisht, por ma zgjidhën shumë shpejt. Kjo ishte hera e parë kur më thirri Abdyl Këllezi për të më kërkuar shpjegime. Unë vijova edhe më tej, duke i treguar se ç’kuptoja me ekzistencë sipas pyetjes që më bëri, duke i thënë se për shembull mund të kishin njerëzit makina, të kishin më shumë të ardhura, të ishin të lirë. Se kur ndërtoheshin pallatet e reja, duhet t’i merrnin të pastrehët e jo të zhvendoseshin për më mirë disa të strehuar. Më ka thirrur disa herë edhe Fadil Paçrami për këtë gjë e, me humanizmin e tij, më ka ofruar edhe shtëpi. Me dhënien e shtëpisë, pas kësaj bisede më ngritën edhe rrogën me 2 mijë lekë. Pas kësaj situate që ishte çudi të mbyllej kaq mirë, u dha urdhër që të më bëhej gjyq. E nëse bëhej gjyqi, të shkundin mirë. U hap dosja ime dhe u pa që im atë kishte qenë në burg, kjo është armë në dorën e tyre. Morën vendim që të mos ikja nga biblioteka, ama të rikthehesha në kushtet e mëparshme.
Deri këtu ngjarja vazhdon të jetë në favorin tuaj.
Nuk shpëtoje lehtë asokohe, qoftë edhe vetëm për atë shkrim. Historia ende nuk ka filluar. Pas gjyqit nisën presionet që bënte shoqëria brenda dhe jashtë. Poezitë që kisha krijuar për Enver Hoxhën, kishin bërë punën e tyre. Ndjekja ishte një gjë që nuk mund ta duroja, kështu që kërkova largimin nga biblioteka. Më thirrën sërish për punën e poezive. Këtë herë Tefik Çaushi më tha “Shoku yt është Enveri, që i shkruan poezi ti, duke iu drejtuar ashtu?”.
Po në fakt ju ku e gjenit guximin të shkruanit kundër tij, kush ishit ju për të ndryshuar botën?
Tani i gjykoj gjërat ndryshe, edhe më vonë i kam gjykuar ndryshe. Atëherë mendoja vërtet se do ndryshoja vendin apo së paku do isha ndikim për përmirësimin e kushteve të jetesës. Ishte e gjitha mungesë njohurish, mungesë përvoje me jetën. Kam pasur mbibesim në vete. Kur shkruaja, nuk mendoja t’i bija njërit apo tjetrit, ishin shkrime që shkruheshin me dëshirën se do të më mirëkuptonin dhe disa dukuri mund të zhdukeshin.
U larguat nga biblioteka?
Po u largova dhe shkova në Korçë, te të afërmit. Një dajë e kisha në Amerikë, xhaxhai gjithashtu kishte qenë atje si emigrant ekonomik. Mendova të shkoja në Korçë për të biseduar me të e për të parë mundësinë se si mund të ikja vetë. Bisedova me xhaxhain dhe ia shpreha këtë dëshirë. Të vetmet fjalë që më tha, ishin “Bëre gabim që ma the mua këtë”. Tani i vlerësoj fjalët e tij, madje nuk duhet t’ia thosha as atij e as vetes këtë gjë. Në Korçë vura re që isha gjithnjë nën vëzhgim, për çfarëdo lëvizjeje që bëja. Dëshirën për t’u larguar ia thashë edhe një mikeshe, e cila nuk e mbajti vetëm për vete. Të gjitha këto bënë që të shihesha ndryshe e që të më shtohej ndërkaq urrejtja. Mendoja vetëm si mund të ikja. U riktheva në Tiranë. Sinjalizimet kishin mbërritur si nga xhaxhai, si nga shoqja, kështu që sapo u ktheva, më vijnë e më marrin në shtëpi. U arrestova. Më priste jashtë një veturë e prokurorisë bashkë me hetuesit, të cilët më çuan në burgun e vjetër.
Kjo ishte e drejta e kohës, po shkonit kundër rrymës. Ç’ndodhi pas arrestimit?
Më kërkuan shpjegime për gjithçka kish ndodhur deri atëkohë. Kishte ardhur një lord anglez asokohe, të cilit i kishin rënë në dorë poezitë e mia dhe kërkonte të më gjente. Kërkesën e tij ata e interpretuan sikur isha e infiltruar.
Ju jeni akuzuar vazhdimisht, edhe më vonë për këtë gjë…
Po, por prova nuk kishin, kështu që akuza u rrëzua. Mora vetëm dënimin për “agjitacion e propagandë” dhe “tentativë arratisjeje”. Më dënuan me 10 vjet, prej nga bëra 4 vite e një muaj.
Keni qenë vetëm 28 vjeç pas daljes, kishit të gjithë kohën për të rikuperuar gjërat…
E thënë duket e thjeshtë. Pas daljes si e rehabilituar, tentova të punësohesha, por mos harroni që lufta e klasave vazhdonte. Punë s’më jepnin, ndërkohë që unë vazhdoja me letrat e telegramet e mia drejtuar ministrive, derisa më sistemuan si punëtore magazine. Një vit më vonë u martova.
Pra, po dilte dielli?
Jo, po ikte njëherë e mirë. Martesa ka qenë burgu im më i rrezikshëm, sepse ndërsa unë e ndihmoja njeriun me të cilin rrija, vetë fundosesha. E në këtë pikë nuk gjykoj sistemin, por marrëdhënien që krijova. Im shoq ishte nga kosovarët e Fierit të internuar në Shtyllas. Isha futur në një familje që s’duhet të përkrahja. Në këtë kohë, situata e brendshme e rënduar po pasqyrohej edhe te poezitë. Por problemet ishin humane, jopolitike, pavarësisht se si u interpretuan. Megjithatë, gjendja në to ishte e errët. I pata dorëzuar ato poezi që nuk u botuan e as u gjendën më kurrë. Pale në ç’arkiv përfunduan.
Sërish rrezik në horizont?
Bëra një fletërrufe po atë kohë për pakënaqësitë në punë. Na merrnin dhe na largonin, sepse s’kishte bazë materiale pa na paguar pa dyshim. Pas fletërrufesë më arrestojnë për herë të dytë. Ka qenë viti ’80-të dhe kisha dy fëmijë, një djalë e një vajzë. Kur kanë ardhur më kanë marrë djalin. Ka qenë 6 vjeç e më rrinte nga pas, kërkonte të vinte me mua. Burgu i dytë më ka dëmtuar shumë në drejtim të fëmijëve, sepse im shoq më pas i brumosi me urrejtje ndaj meje.
Por jo vetëm për këtë arsye burgu i dytë ka qenë më i rëndë… probleme të tjera u shfaqën apo jo?
E keni fjalën për ekspertizën mjekësore. Po, më çuan në spitalin e burgut pa shfaqur asnjë ankesë. E kisha nga im shoq këtë nder. Pasi kërkova që fëmijët t’i merrte shteti, të mos rrinin me të, ishte ankuar në Komitetin Qendror se isha e sëmurë mendore. Më çuan më pas te 7-ta. Doktorët më pyesnin se nga e kisha frymëzimin e poezive e të tjera si këto. Më dërguan më pas në Elbasan, më vunë në kurë, edhe pse vazhdimisht doktorit i thosha se nuk kisha gjë. Kam ndenjur 2 vjet në spital, duke kaluar peripeci që po jua kursej t’i dëgjoni. Në ’81-shin dola prej andej.
Në të gjitha këto, ju keni kontribuar edhe vetë, e keni dëmtuar padashur veten…
Po kush të ma thoshte këtë atëherë? Sepse tani them ç’më duhej mua me ato probleme, pse unë do t’i zgjidhja?! Por tani s’ka më vlerë. Ku shkuat pas daljes nga spitali, sepse marrëdhëniet me burrin i kishit prishur apo jo? Marrëdhëniet ishin më shumë se të këqija, por në shtëpi do shkoja gjithsesi. Fëmijët më ishin larguar. Për të më mbajtur larg tyre, im shoq vazhdonte të ankohej derisa ia arriti që të më shtronin sërish në spital në Vlorë e në Tiranë.
Si dolët nga kjo situatë?
Kush tha që dola? Historia nuk ka mbaruar. Nga sjelljet e djalit, të këqija sa s’ka, për ta ndihmuar bëra kërkesë të shkonte në shkollën e rehabilitimit. Me gjithë urrejtjen që tregoi, arriti ta mbarojë shkollën e të përmirësohet. U regjistrua më pas në shkollën “Skënderbej”, ku nuk trajtohej mirë, e dënonin pa arsye. Ndërkaq, as unë jashtë nuk isha më mirë. Shkoj e takoj një ditë dhe i paraqes sërish variantin për t’u arratisur. I thashë se do merresha vetë me vëzhgimin e situatës dhe, kur t’i çoj telegramin “mami është sëmurë”, të vijë të më takojë e të ikim. Ashtu bëra, shkova në fushën e Demostenit, pashë që mundësitë ishin dhe i bëj telegram djalit. Vajza nuk pranoi të vijë dhe vazhdoi të qëndrojë në shkollë, në konvikt. E lashë me mendimin që kur të mbërrija në Amerikë, ta merrja.
Ia dolët të arratiseni?
E nisëm udhëtimin duke ndenjur tri net e tri ditë në Qafë-Thanë, për të pritur momentin e përshtatshëm që të hynim. Pas tri netëve u bë një mjegull që na ndihmoi për të ecur më tej. Kufiri ishte me tela me gjemba, kështu që gërmuam nga poshtë me thika e gërshërë që kishim marrë. Hapëm gropën, aq sa të mund të hynim njëri pas tjetrit. Qëndruam në një gëmushë me mendimin për të ndenjur, por dëgjojmë rojet që thonë se kanë shkelur kufirin dhe u larguam menjëherë. Hymë në pyll, pa ditur se ku shkonim, derisa dolëm në rrugë. Atë kohë kam marrë djalin për dore dhe i kam thënë të mos e kthejë më kokën pas. Kaluam kufirin maqedonas dhe ecëm derisa mbërritëm në Strugë. Nuk zgjati shumë gëzimi, sepse aty na kapi policia për shkelje kufiri.
Ky është burgu i tretë?
Jo, atë as e quaj burg. Ku kisha parë unë burg me dyshek e çarçafë, shtriheshim përtokë mbi ndonjë rrobë. Për më tepër që nuk na mbajtën gjatë. Çështja u shqyrtua menjëherë dhe, pasi morën vesh situatën, na kërkuan që të rrinim aty, duke na ofruar edhe shtëpi e gjithçka. Vetëm se duhet të dilnim në televizion për ta bërë publike këtë gjë. Kërkonin të bënin propagandë për ikjen time. Nuk e pranova, sepse kisha frikë për vajzën që kisha lënë këtu. Për më tepër që isha nisur për Amerikë. Tingëllon pak e çuditshme gjithë kjo mirëpritje, ndërkohë që ju jeni akuzuar si bashkëpunëtore me Jugosllavinë. Kaq ka qenë marrëdhënia ime me ta. Nëse unë do kisha pranuar, do ishte ndryshe.
Ju lanë të iknit?
Po, të nesërmen na dërguan në Beograd dhe më kujtohet që ka qenë shumë e bukur përcjellja e shqiptarëve të Maqedonisë. Na përshëndesnin të gjithë. Kur jam kthyer, kam marrë vesh nga miq të mi në ATSH se këtej merrej vesh çdo lëvizje jona. Në Beograd na çuan në një pikë grumbullimi, ku kishte refugjatë nga e gjithë bota. Ishte e çuditshme që nga njëra anë shihnim tanke që do sulmonin Kosovën, ndërsa ne na prisnim me humanizëm. Po në fakt, ky ishte favor i OKB-së. Kemi ndenjur aty për dy stinë, ndërkohë që na vunë në kontakt me Ambasadën Amerikane dhe nisëm procedurat e dokumenteve për të ikur.
Ia dolët më në fund?
Jo. Asnjëherë nuk ia dola. Së pari sepse pata përjetime të ndryshme në kohën e intervistës. Në televizion po shihnim që situata në Shqipëri po ndryshonte, kishte rënë busti, drita kishte filluar të dukej, kështu që pata ndjesinë të përmbys të gjitha e të kthehem. Ndërkohë që po këtë kohë mësova se im bir, gjithnjë që pas shkollës së edukimit, kishte qenë nën vëzhgim dhe në bashkëpunim me Sigurimin e Shtetit. Prandaj edhe të gjitha lëvizjet tona ishin marrë vesh. Megjithatë, më paralajmëroi se po të kthehesha në Shqipëri, do më trajtonin edhe më keq se më parë. Megjithatë u ktheva. Djalit nuk i thashë, ika vetëm, në këmbë deri në Kosovë. Aty më ndihmon një shofer mauneje që më solli deri në Dibër të Madhe.
Ju kapën pa dyshim?
Sigurisht, sapo mbërrita në kufirin shqiptar më ndaluan e më thanë se kishin kohë që po më ndiqnin. Më akuzuan sërish si agjente dhe më futën në burg. Prej aty sërish në spitalin e burgut e në atë të Elbasanit. Kjo histori vazhdoi deri në vitin ’91.
Prej asokohe keni jetuar kështu, në këto kushte?
Po, kur dola, vajta për pak kohë te vajza, po pastaj më dhanë këtë dhomë këtu dhe ndenja vetëm, isha më mirë sesa të pengoja të tjerët.
Po me djalin ç’u bë?
Që prej Beogradit nuk e takova më. Vite më vonë e kam takuar me raste, por nuk kemi pasur marrëdhënie të mira. Me vajzën shihemi, atë isha duke pritur përpara se të vinit ju.
ANI JAUPAJ

Rice: George Bush donte ta njihte Kosovën qysh më 2007

2011-11-20T14:15:00.001-05:00

Presidenti amerikan George Walker Bush donte ta njihte pavarësinë e Kosovës qysh më 2007, mirëpo ai e shtyu këtë afat me kërkesë të aleatëve.Kështu thuhet në librin më të ri të ish sekretares amerikane të Shtetit Condoleezza Rice, me titull “Nuk ka nder më të madh,” të botuar ditë më pare në New York.
Ish kryediplomatja amerikane përshkruan në një pjesë të librit periudhën e negociatave për statusin e Kosovës, i cili thotë se çoi në një propozim të njohur si plani i Ahtisaarit që rekomandoi pavarësi për kosovarët.
Rice thotë se nga fundi i verës 2007 kosovarët po
shqetësoheshin gjithnjë e më shumë rreth statusit, ndërkohë që edhe Beogradi mund të synonte aneksimin pak nga pak të një të tretës së Kosovës atje ku jetonin serbët radikalë.
“Unë bëra trysni tek evropianët që të vepronin dhe qëllimi ynë ishte
ta njohim shtetin e ri bashkë me ta dhe me sa më shumë vende të tjera.Francezët dhe gjermanët zvarritnin punë duke shpresuar se Moska do të ndërronte mendjen. Kur në mes të qershorit Franca kërkoi edhe një muaj, presidenti (Bush) u zemërua pamasë. Presidenti e thirri (Vlladimir) Putinin dhe ai ju përgjigj njëjtë me atë që më kishte thënë edhe mua (Sergej) Lavrov. “Ne pranojmë çdo gjë që pranojnë serbët,” kishte thënë Putin.
Me tej Rice shpjegon se si në samitin e G 8-tës në Gjermani
presidenti Nicolas Sarkozy kishte kërkuar negociata edhe për 120 ditë.
“Pas samitit më 9 qershor Presidenti Bush në një konferencë për shtyp në Romë bëri thirrje për pavarësinë e Kosovës. Ai të nesërmen në Shqipëri përsëriti mbështetjen e tij për pavarësinë dhe planin Ahtisaari.”
“Vetëm edhe një muaj,” më tha presidenti shkruan Rice, dhe pastaj do
t’a njohim (Kosovën), qoftë edhe të vetëm nëse duhet ta bëjmë. Unë ju
kam premtuar dhe këtë duhet ta përmbushim.” Më vonë presidenti Bush
ishte pajtuar me shtyrjen edhe për 120 ditë me kushtin që kjo do të
ishte shtyrje e fundit.
“Më 18 shkurt 2008, ne zyrtarisht njohëm Kosovën ashtu siç bënë edhe
shumë shtete të tjera Evropiane,” shkruan ndër të tjera Condeleezza
Rice.

Ardit Gjebrea: Ju rrëfej detajet e ardhjes së Gymysh

2011-11-19T17:28:00.001-05:00

Të famshmet që kanë shkelur posaçërisht në Tiranë për të qenë partnere të Ardit Gjebresë për një natë të vetme në skenë, më së shumti kanë qenë italiane. Por kësaj here ajo do të jetë një turkeshë me nam. Ka bukuri tipike ballkanase dhe do të përshëndesë turqisht me “mehraba”! Tashmë limuzina është gati, një suitë hoteli po ashtu, për të pritur aktoren turke Songul Oden, e njohur si Gymysh, e cila mbërrin sot në Aereoportin e Rinasit. Ajo ende nuk e di sa fansa ka këtu, por pa dyshim që nuk do çuditet përderisa ka arritur të marrë vëmendjen po aq sa të një ylli Holliwood-i. Producenti i “Kënga Magjike”, Ardit Gjebrea, deri në momentet e fundit preferoi ta ruante enigmë, nëse ajo do të vinte apo nëse në vend të saj do të ishte thjesht sozia. Për gazetën “Panorama”, Gjebrea zbulon të gjitha detajet e mbërritjes së aktores në Shqipëri, për të qenë në krah të tij sot në mbrëmje, në finalen e “Kënga Magjike 2011”
Sot në mbrëmje është nata finale e festivalit “Kënga Magjike 2011”. Çfarë suprize mund të na zbulonit paraprakisht?
Është e çuditshme dhe e pabesueshme se si atmosfera është elektrizuar, pas natës së dytë të festivalit “Kënga Magjike”. Ndihet ankth shumë i madh tek këngëtarët që kanë votuar njëri-tjetrin, dhe presin të performojnë sot në mbrëmje, që është dhe nata finale. Të gjithë presin surprizat e show-t, që në radhë të parë janë këngët e përzgjedhura të kësaj nate. Por teksa e nisa që në fillim bisedën time që kur thashë “e pabesueshme”, e kisha fjalën tek interesimi i të gjithë telenovelistave (nëse mund t’i cilësojmë kështu) për ardhjen në Shqipëri të aktores turke Songyl Oden, e njohur si protagonistja e telenovelës “Gymysh”, që po transmetohet në “Tv Klan”.
Pra Gymysh do të vijë…?
Sigurisht që do vijë. Tashmë të gjitha negociatat me aktoren përfunduan. Edhe pse e kishim pak të vështirë të rakordoheshim, sepse ajo ishte tepër e zënë këto kohë.
Pse vendose të kishe për partnere këtë aktore që vjen nga Turqia, ju e keni ndjekur telenovelën?
Të them të vërtetën, unë nuk e shoh telenovelën “Gymysh”, sepse nuk kam kohë, por ngado që shkoja dëgjoja të flitej për të. “Gymysh” ka një audiencë të paparë, dhe përderisa e pashë që kjo aktore po kthehej në një fenomen jo vetëm për telespektatorët por edhe në televizionin “Klan”, mendova pse jo, pse të mos vijë, pse të mos e sjell në Tiranë? Përderisa edhe ne vetë shkallëve me shaka përshëndeteshim me fjalët “Yakshamlar!” e “Mehraba”, pse jo?
U fol se Songul vjen së bashku me partnerin e saj në film, Kývanç Tatlýtuð (Mehmetin), i cilësuar nga media ndërkombëtare si Brat Pitt i Turqisë. E vërtetë është?
Jo, jo ajo vjen vetëm. Mehmeti në këtë rast jam unë, kështu që ç’lidhje ka Mehmeti…?! (qesh)
Kureshtarë jemi të dimë se sa kushtoi ardhja e aktores turke më të famshme të momentit…
Unë nuk do doja të jepja shifra, pavarësisht se ajo nuk ka kushtuar pak. Por do thosha që nga të gjitha partneret e mia që kam sjellë në Tiranë, që nga Natalia Estrada, Brigitte Nielsen, Alba Parietti, e deri tek Ornella Mutti, Gymyshi më ka kushtuar më shtrenjtë nga të gjitha.
Çfarë tip partnereje do të jetë Gymysh? Deri në këto momente që po flasim e ke takuar personalisht aktoren?
Unë as e kam takuar, as kam folur në telefon me të dhe as kam kontaktuar në ndonjë mënyrë tjetër. Takimi ynë i parë do të jetë sot në drekë. Nuk po jap orën dhe vendin ku do takohemi, sepse e di që do të mund të ketë dyndje fansash. E them këtë, sepse ndodhi që në televizionin “Klan”, pasi doli në gazeta hamendësimi që do të vinte Gymyshi, shumë menduan se ajo do të vinte tek “E diela shqiptare”, dhe oborri i “TV Klan” u mbush me gati 500 gra, të cilat prisnin të bënin fotografi me Gymyshin. Unë kam mbetur i shtangur nga dëshira e madhe e tyre dhe ky përjetim i emocioneve të tyre për të bërë një fotofrafi me aktoren. Tani që ardhja e saj është një realitet, jam vërtet i lumtur.
Aktorja do të bëjë prova, sa është përgatitur për të qenë në krahun tuaj në këtë rast?
Në fakt, ne do të kemi një takim bashkë, do të drekojmë së bashku sot siç e thashë më sipër, dhe unë do ta sqaroj për gjithçka që do të ndodhë dhe nuk mendoj se do të ketë vështirësi për të. E them këtë, pasi unë kam tejkaluar vështirësitë me Brigitte Nielsen, që ka qenë partnerja më e papërmbajtshme që kam pasur ndonjëherë në jetë. Mendoj që Gymyshi, të paktën me aq sa më kanë treguar nga telenovelat, është vajzë e shtruar dhe e qetë. Edhe pse flet vetëm turqisht, për ne nuk përbën pengesë, pasi ne kemi aq shumë fjalë turqisht në përdorim, sa s’besoj se do të kemi problem. Madje, jam çuditur deri në pataksje, kur pashë që përkthyesja e turqishtes më kishte nxjerrë 16 faqe format A4 të fjalëve turqisht që janë edhe në shqip. Kështu që nuk mendoj se do ta kemi të vështirë komunikimim më Gymyshin.
Kjo do të thotë që në këtë lloj skenari ne do kemi më shumë fjalë turqisht?
Jo, ne do të kemi fjalë shqip, në këtë rast turqit do të flasin shqip. (qesh)
Po për veshjen çfarë është menduar, ajo vjen me stilin e saj e saj apo të imponuar nga ju?
Jo, do të vijë me veshjen e përgatitur nga vetë ajo. Gjatë bisedimeve ka marrë të gjitha informacionet se çfarë do të bëjë dhe kështu që e ka të qartë prezencën e saj në këtë natë spektakli.
Mendoni se ka ndikuar ardhja e Gymyshit në shitjen e biletave të natës finale?
Në shitjet e biletave të natës finale, ardhja e aktores nuk ka ndikuar absolutisht. Sepse biletat e natës finale janë mbaruar që ditën e martë, dhe për këtë motiv kam hequr të gjitha telefonat e nuk kam asnjë kontakt telefonik me botën. Kështu kam përjetuar pesë ditë shumë të bukura në qetësi të plotë, duke vazhduar me provat. Sigurisht, të gjitha mesazhet e rëndësishme i kam marrë nga asistenët e mi.
Partneret e huaja VIP janë më të gatshme për një prezantim “live” edhe pa prova?
Jo, ato që vijnë nga jashtë, kanë thënë pesë fjalë dhe kanë ikur. Ato po t’i vini re me kujdes nuk janë partnere, por prezencë skenike. Dhe kur kanë qenë Natalia Estrada, Brigitte Nielsen apo Alba Parietti, ato kanë dalë maksimumi gjithsej 10 herë në skenë. Të gjitha prezantueset shqiptare kanë qenë non stop në krahun tim, dhe kemi prezantuar bashkërisht festivalin. Në rastin e të huajave, jam munduar që mjeshtërisht bashkë me skenaristët Aldon Lipe apo Pandi Laçon (që kam pasur bashkëpunim) t’u përshtatemi partnereve që kanë ardhur nga jashtë duke sjellë prezencën e tyre në masën e duhur, por edhe të dëshirueshme për publikun.
Gymysh: Cila është 30-vjeçarja e ndrojtur që po çmend botën
Ajo i ka bërë për vete gjithë fansat e telenovelave për natyrën e saj, të një vajzë të urtë dhe që intrigon. Edhe pse një aktore e bërë e njohur në Turqi, fama e saj ka mbërritur deri në shtetet më të zhvilluara të Perëndimit, ndërsa e ka parë veten në qendër të vëmendjes edhe të mediave italiane. Protagonistja kryesore e premierës turke që po shfaqet në televizionin “Klan”, është dëshmitarja e një historie të vërtetë dashurie, që për momentin ka kapur shifra rekord shikueshmërie, jo vetëm brenda vendit të saj, por si një fenomen televiziv i vendeve arabe e të Ballkanit. Eshtë komentuar si femër me shumë ëndrra që jeton martesën me Mehmetin, një mashkull ky i dëshpëruar. Po cila është aktorja Songul Oden (Gymysh), e cila luan dramën e dashurisë me Kývanç Tatlýtuð – Mehmet, ndërsa episodi i fundit ka regjistruar vetëm në Arabinë Saudite, në “MBC channel”, 85 milionë shikues. 30-vjeçarja aktore luan në telenovela që nga viti 2001. E lindur në Diyarbakýr, deri në shpërnguljen e familjes më vonë në Ankara, ajo u shfaq në ekran për herë të parë në vitin 1999 në serialin televiziv ”Ferhunde Hanýmlar”, dhe 5 seriale të mëvonshme. Eshtë vlerësuar me shumë çmime, dhe u bë mjaft e kërkuar për botën arabe, ndërsa tani bën jetën e një stari me axhendë shumë të ngjeshur njësoj si yjet e Hollywood-it, ku nuk përjashtohen edhe aktivitetet e bamirësisë. Në intervista të ndryshme, ajo ka pohuar se televizioni ka një fuqi të jashtëzakonshhme për t’i dhënë famën një femre, gjë që i ka ndodhur dhe asaj vetë. Pyetjes se a e ka pasur të vështirë të bashkëjetojë me famën, ajo i është përgjigjur: ”Në fakt, unë e harroj statusin tim e “famshme”. Jam totalisht e turpshme, dhe hyj tek njerëzit që preferoj të qëndroj në backstage. Aktrimi është thjesht profesion dhe s’ka lidhje me jetën time të vërtetë. Dhe të jesh i famshëm, nuk do të thotë se je i lumtur”, pohon ajo. Në showbiz-in turk, janë ngritur pikëpyetje për një marrëdhenie dashurie në jetën reale me aktorin që luan Mehmetin. Ata janë parë gjithmonë e më shumë bashkë, duke u komentuar si çifti legjendar.
Klotilda Harka

Lubonja: Kadare e Rama, kujtimet si operacion plastik

2011-11-19T17:26:00.001-05:00

I ftuar në emisionin “Opinion” për të diskutuar mbi librat e fundit që po bëjnë bujë në Tiranë, citova edhe një herë Max Weber-in, sipas të cilit: “Në fushën e aktivitetit intelektual mund të thuhet se është ‘personalitet’ vetëm ai që i shërben thjesht dhe pastërtisht objektit të tij. Nuk mund të jetë ‘personalitet’ ai që, si një tregtar, nxjerr në skenë, së bashku me objektin të cilit duhet t’i dedikohet, edhe veten e tij”. E kam cituar për herë të parë në shkrimin “Mbi personin dhe personazhin Kadare” (Korrieri, 23 tetor 2006) ku, mes të tjerash, shkruaj se mund të vijë një moment në aktivitetin e një figure të njohur kur ai kthehet në personazh duke reshtur së qeni një person; kur, më shumë sesa ajo që bën, të vlejë ajo se kush e bën, kur vetvetja e tij bëhet objekt i aktivitetit të tij më shumë se vepra, madje në një shkallë të tillë saqë ai sillet sikur vetë ekzistenca e tij të jetë një kryevepër. Nuk bëj pjesë ndër ata optimistë që besojnë se idetë e tij mund të ndryshojnë shpejt e shpejt botën edhe kur ato janë të mbështetura nga filozofë e mendimtarëve të mëdhenj si Weberi. Përkundrazi, bëj pjesë ndër ata që, edhe për shkak të përvojës, përsërisin shpesh e më shpesh me ironi aktualitetin, që prej 10 mijë vjet para Krishtit, të thënies së famshme të Solomonit “Stultorum infinitus numerus est” (I pafund është numri i budallenjve), paçka se s’gjej, megjithatë, kuptim më të mirë jete sesa të provokoj në emër të së vërtetës besimin syverbër të “budallenjve” në zotat e rremë, me shpresën se e vërteta, si ato oazet që mbijetojnë në shkretëtirë, do të gjallojë ndonjë ditë edhe tek ata. Megjithatë, për të qenë i sinqertë, nuk mund të mos çmeritem duke konstatuar se, që nga viti 2006 e deri tani, pra në harkun kohor të vetëm 5-6 vjetëve, fenomeni i kthimit të personave në personazhe, në matrapazë e tregtarë të veprës së tyre, ka ecur si rëra në shkretëtirë me hapa të tillë galopantë, saqë po vazhdoi kështu edhe disa vjet, shkretëtira shpirtërore e shqiptarëve do të arrijë kulme të papara. Në emisionin për të cilin e kam fjalën, tre botues kishin dalë në skenë për të promovuar autorët e tyre, pasi kishin shpërndarë e botuar nëpër të gjitha gazetat pjesë të tëra nga librat që sapo kishin botuar, të cilat i gjeje madje edhe në dy-tri-katër gazeta njëherësh, shoqëruar me foto të stërmëdha të autorëve në faqe të parë – gjë kjo e paparë në ndonjë vend që ka respekt për librin dhe lexuesin. Drejtuesi i emisionit, Fevziu, ishte edhe ai një ndër autorët. Pashë pastaj Panairin e Librit të uzurpuar nga këta personazhe, ku radha të rinjsh prisnin të merrnin autografe për libra rreth cilësisë së të cilëve s’kishin asnjë ide, madje në mungesë totale të ndonjë kritike serioze për ta. Kjo pasi vlera e tyre nuk diskutohej; për këtë mjaftonte vetvetja e autorëve të dalë në skenë, pasi “videokracia”, sipas së cilës po dole në gazeta e televizion të shohin të gjithë dhe bëhesh popullor dhe kësisoj i suksesshëm; se “të jesh” do të thotë “të dukesh nëpër media”, ka arritur në mbretërinë tonë një grotesk të paparë.

***
Fenomeni i autorit që del përpara veprës ra më së shumti në sy në ata libra që përmbajnë memuaristikë, pasi, për nga vetë natyra e kësaj krijimtarie, janë ata ku autori merret me vetveten duke e bërë atë personazh. Dy librat që më tërhoqën më së shumti vëmendjen në këtë lëmë ishin ai i Helena Kadaresë (ku personazhi, në fakt, është Ismail Kadareja, që del se është bashkautor, pasi me një deklaratë të papërgënjeshtruar nga autorja dhe botuesi, deklaroi së fundi se i paskësh dhuruar së shoqes 70 faqe e se po ashtu është edhe censor i librit, pasi i ka prerë 100 faqe), si dhe libri i Edi Ramës, “Kurban”. Në këtë shkrim do të merrem me këta dy libra, por duke pasur parasysh se fenomeni për të cilin po shkruaj është shumë më i gjerë. Duket sikur janë të ndryshëm dy librat në fjalë, pasi të ndryshme janë periudhat për të cilat shkruhet e të ndryshëm brezat e autorëve, por, paradoksalisht, duke lexuar faqet e tyre kuptohet lehtë se që të dy janë të ngjashëm në thelb. Ngjashmëria më sipërfaqësore është se që të dy kërkojnë të na tregojnë versionin e tyre të kohëve të kaluara, në të cilat, në një mënyrë apo në një tjetër, të dy personat/ personazhe kanë qenë protagonistë e që shqiptarët i kujtojnë si kohë të këqija; ngjashmëria më e thellë qëndron në atë se metoda e mendimit dhe e të shkruarit – që është vetë njeriu – është huazuar nga ajo kulturë që tjetërkund e kam quajtur kulturë e “manipulim- simulimit”, që e kemi provuar në trajtën e vet më të shëmtuar në memuaristikën e Enver Hoxhës, i cili e shkruante historinë sipas midesë së vet, pasi raporti i këtij njeriu me të vërtetën ishte i tillë që mendonte se duke qenë i pushtetshëm, kishte pronë edhe mbi të vërtetën – çka ia bënte të ligjshëm jo vetëm përgojimin e kujtdo sipas qejfit, por deri edhe gënjeshtrën, edhe retushimin e ngjarjeve, deri të fotove të së kaluarës, duke fshirë krejtësisht nga skena personazhe e ngjarje e duke sajuar apo nxjerrë në pah të tjerë, sipas regjisë së egos dhe interesave të tij personale, por krejtësisht në dëm të së vërtetës. Mjafton të lexosh vetëm pak faqe për të kuptuar shfaqjen e kësaj kulture në dy librat në fjalë e pikërisht në raportin e keq të autorëve me të vërtetën. Duke lexuar këta dy libra më erdhi spontanisht të përdor metaforën: memuaristika si operacion plastik. Kjo, pasi kush i njeh ngjarjet dhe historitë e përshkruara, por edhe personat personalisht, nuk mund të mos zgurdullojë sytë duke parë se si janë fshirë nga tiparet e tyre rrudhat e jetës; shenjat e plagëve që kanë marrë, se si kanë fryrë me silikon buzët e kanë ngritur gjinjtë, kanë mbjellë flokë e më the të thashë, duke e bërë personazhin e dalë kësisoj tjetër gjë nga personi që kemi njohur. Por, pse të ndodhë kjo? është pyetja. Çdo të thotë për një person të shfaqet si një personazh që s’korrespondon me të? Sipas cilit model e plazmon ai personazhin vetvete? Kjo është një dramë më vete, në fakt. Kjo shpjegohet me atë që mund të quhet intencionaliteti i librit. Drama e librave të shkruar sipas kulturës së manipulim- simulimit është se ato nuk shkruhen duke pasur parasysh atë lexues që është, në thelb, lexuesi kryesor i një autori, vetvetja, sipas idesë se një libër i mirë është para së gjithash një bashkëbisedim i sinqertë me veten për ta njohur atë dhe botën më mirë. Kultura e manipulim-simulimit, që ne e kemi zhvilluar tejskajshëm në periudhën e realizmit socialist, nuk e njeh këtë lloj krijimtarie, ajo nuk synon njohjen e së vërtetës, përkundrazi, ajo sendërgjon vepra që shkruhen për një publik që synohet të gënjehet, manipulohet, të sundohet, të seduktohet nga autori në emër të rritjes së pushteti të tij apo të pushtetit që ai përfaqëson. Në dy librat në fjalë gjejmë me okë të vërteta të dhunuara nga vullneti për pushtet i personazheve që flasin për veten, nga narçizizmi i tyre, nga nevoja e tyre për të kontrolluar të kaluarën, historinë, për të krijuar një version dominant të kësaj historie që synon, me kalimin e kohës, të eliminojë çdo histori tjetër. Ajo që zhduket pas këtij operacioni plastik është ajo më e bukura gjë që mund të ishte: vetvetja e autorit, e vërteta e tij e, në një kuptim më të gjerë, njohja. Por kjo nuk ka shumë rëndësi në këtë lloj kulture. Rëndësi ka imazhi, madje, edhe kur flas për lexues, kam përshtypjen se për këta autorë nuk ka aq rëndësi lexuesi se sa spektatori jo aq ajo se çfarë kanë shkruar se sa buja televizive e promovimit, të ftuarit e rëndësishëm që do të marrin pjesë, numri i shitjeve, intervistat, zaptimi i faqeve të gazetave që ka të bëjë me ruajtjen në faqe të parë të imazhit, për të mos u zhdukur, për “të qenë”. Librat janë kësisoj një lloj “substitute” (zëvendësues) i personit të bërë personazh.
***
Le të hyjmë pak më konkretisht në dy librat në fjalë. Në rastin e Kadaresë, operacioni plastik me të cilin kemi të bëjmë synon kryesisht pastrimin e jetës dhe veprës së tij nga bashkëpunimi me regjimin e Enver Hoxhës, madje deri edhe paraqitjen e saj si jetë/vepër kundër atij regjimi. Është një operacion që nuk e ka për herë të parë që e kryen. Në fakt, operacioni plastik, si ruajtje imazhi, ka edhe një karakteristikë. Ai që i hyn atij pas një kohe ka nevojë për një operacion tjetër pasi moskompatibiliteti organik me silikonin vjen e bëhet i tillë saqë duhet një ndërhyrje e re. Kësaj here Kadareja ka përdorur të shoqen. Si edhe më parë, ai i drejtohet madje një publiku të huaj më së pari, por me shpresën se edhe versionet jo konform të vetat për të kaluarën e jetës dhe veprës së tij me kalimin e kohës, e me imponimin e versionit që pranon bota e huaj, do të zhduken. Në këtë kontekst, një “ndërhyrje” e re interesante që gjeta ishte ajo se, sipas zonjës Kadare, shkrimtari ynë i madh nuk i përket sojit të atyre autorëve që në rini kanë qenë besues të komunizmit, pastaj kanë filluar të ndërgjegjësohen e të krijojnë vepra me probleme disidente, dhe pastaj janë arratisur jashtë. (Të vjen ndërmend në këtë rast Çeslav Milosi). Jo, sipas Kadarejve, shkrimtari ka qenë i ndërgjegjshëm qysh në moshë shumë të re për regjimin. E provon këtë romani “Qyteti pa reklama”, sipas tyre i shkruar andej nga viti 1959, i cili, sipas autores, nëse nuk është “antikomunist”, është “akomunist”. Le ta pranojmë deri këtu këtë version, edhe pse nuk mund të mos kujtojmë se ky libër nuk është botuar asokohe, por, në vitet ‘90, e me këtë rast kemi të drejtë të dyshojmë për vërtetësinë e kësaj kur kemi parasysh se me një operacion të paparë plastik Kadareja na e shiti edhe poemën “Pashallarët e Kuq” si antikomuniste në këto vite. Por, problemi kryesor që nxjerr versioni i antikomunistit të hershëm është se autorit/es në këtë rast i duhet të shpjegojë pse ky antikomunist ka bërë në vazhdim vepra prokomuniste, madje një korpus të tërë ku hyjnë vëllimet me poezi e poema për ndërtimin e socializmit e për shekullin e komunizmit, sikurse edhe dy poemat e mëdha të vlerësuara me çmimet më të larta të Republikës: “Pse mendohen këta male” dhe “Shqiponjat fluturojnë lart”, por edhe vepra të tilla si “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” (i cili është krejtësisht në koherencë me mënyrën se si e trajtonte regjimi Luftën Nacional – Çlirimtare, por edhe priftërinjtë, edhe botën kapitaliste), romanet “Dasma” e “Kështjella” etj. Për t’ia arritur kësaj në operacionin e vet plastik, zonja Kadareja heq thuajse krejtësisht “dhjamërat” e vëllimeve me poezi, të cilat nuk përmenden fare në libër. Pastaj përdor edhe shumë silikon për të fryrë e transformuar vepra të tjera. Kështu, për shembull, i heq novelës “Përbindëshi” intencionin e asokohshëm duke “harruar” të thotë se Kali i Trojës ku qëndronin armiqtë e Tiranës, që kërkonin të hynin pabesisht brenda për të djegur qytetin, ishte metafora e përdorur për revizionizmin që e gjeje asokohe rëndom në propagandën kundër BS. Personalisht e kujtoj kështu novelën e lexuar në atë kohë, sepse jam i sigurt që autori i ka bërë edhe asaj operacion plastik, siç i ka bërë p.sh. versionit të asokohshëm të “Kështjellës”, simbol i rezistencës së Shqipërisë ndaj imperializmit dhe revizionizmit, që, në versionin e fundit, është ndryshuar në simbol të një kështjelle që mbron Krishterimin nga sulmi Islam. Shumica e shqiptarëve as i dinë këto, po ç’rëndësi ka kjo për kulturën e manipulimi-simulimit? Dikush mund të thotë se një ditë studiues seriozë do të merren me këtë dhe do të nxjerrin përfundimet e tyre, pasi veprat, ashtu si janë shkruar në atë kohë, shpesh edhe me shpjegimin që u bën autori, janë ende nëpër biblioteka. Por, siç e thashë, kultura e manipulimit nuk punon për njohjen, as për një grusht të diturish: ajo punon për “popullin”, imagjinatën e tij kolektive, pushtetin mbi të; ajo punon për mistifikimin dhe historia ka treguar se mitet, një herë që janë ndërtuar, zor se mund të rrëzohen nga fakte “dytësore”, “të parëndësishme”. Ajo që ka të re libri në fjalë në aspektin e mistifikimit është se tani duket se po bëhet përpjekja që krejt jeta e autorit/personit t’i përshtatet operacionit që u është bërë veprave. Më bëri shumë përshtypje fakti se në këtë operacion të fundit plastik Kadareja paraqitet sikur të ketë qenë ndonjë shkrimtar i formuar në kohën parakomuniste e që, deri tek “Dimri i madh”, paska shkruar vepra në mos “antikomuniste”, “akomuniste” – aq sa kjo paska rënë në sy duke e rrezikuar atë. Në këtë pikë të rrezikut, sipas autores, ky vendos të bëjë një “kompromis” me diktatorin (a thua se ishte i barabartë me të), duke vendosur të shkruajë një libër politik që do ta mbronte nga armiqtë e shumtë. Por, kujdes, edhe këtu kompromisi është i justifikuar. Vërtet po hyjnizon diktatorin, por ama Kadareja paraqitet sikur ka qenë dakord me prishjen pasi shpresonte se Shqipëria do të kthehej nga Perëndimi. Le t’i harrojmë librat e shumtë me poezi e prozë të viteve ‘50-‘60 që vetëm akomuniste nuk mund të quhen, përkundrazi, janë propagandë e gjallë. Le të harrojmë se antikomunisti në atë kohë kishte bërë kërkesën për t’u pranuar në Partinë Komuniste, pjesë e së cilës u bë duke marrë edhe urimin personal në shtëpinë e tij të Nexhmije Hoxhës. Por si mund të pranohet versioni se autori besonte se prishja me BS ishte pozitive kur dihej që në vitet ‘60 se prishja ishte bërë në emër të mbrojtjes së Stalinit kundër revizionizmit dhe se ishin revizionistët ata që akuzoheshin se kërkonin të afroheshin me Perëndimin? Jo vetëm, por libri është shkruar dhjetë vjet pas kësaj prishjeje, kur ishte bërë e qartë se Shqipëria jo që s’ishte kthyer nga Perëndimi, por kishte përqafuar eksperimentet e Revolucionit Kulturor kinez dhe ishte izoluar tragjikisht nga bota. Silikoni, megjithatë, mendohet se është aq i suksesshëm, sa mund t’i bëhet mishi dhe gjaku i vërtetë njeriut e t’i trajtojë kockat dhe mishin e tij të plakura si mbeturina që duhen nxjerrë jashtë. Për ta bërë sa më të vërtetë silikonin, zonja Kadare na tregon edhe disa anë të mbrapshta të autorit. Por edhe këtu operacioni bëhet me kujdes, sipas një shijeje të kulturës së “simulimit” që t’i përgjigjet gustove të publikut shqiptar që tërhiqet aq shumë nga njeriu i fortë, i gjithëpushtetshëm. Kadareja shfaqet edhe si personazh “i keq”, por i keq si perënditë, si Zeusi, p.sh., i cili ka edhe zemërimet e tij të padrejta. Kujtoni p.sh. trajtimin në libër të Qoses, të ish-presidentit Meidani apo të kritikut Agim Vinca: se si Zeusi hedh rrufetë e zemërimit mbi ta. Po ashtu, shëmbëllyeshëm me Zeusin, ai ka edhe impulset e tij seksuale, lë me barrë ndonjë tokësore andej-këtej, gjithmonë të bukur yll, por Zeusi mbetet Zeus. E vërteta që humbet në tërë këtë histori është raporti i shkrimtarit dhe i njeriut në përgjithësi me regjimin diktatorial. Duke na e paraqitur shkrimtarin si ata heronjtë pozitivë të soc-realizmit, dhe jo si bashkëpunëtor me hir ose me pahir të së keqes (në rastin në fjalë më shumë me hir sesa me pahir), humbet jo vetëm e vërteta e njohjes së asaj kohe për të cilën kemi aq shumë nevojë që të mos përsëritet, siç po na përsëritet, – dhe prandaj po na përsëritet, – por humbet drama e vërtetë njerëzore e intelektualit në diktaturë. Mirëpo zonja Kadare u cilësua “Autorja e vitit”. Dhe duhet ta duartrokasim, s’kemi ç’bëjmë. Vazhdojmë të jetojmë në mbretërinë e gënjeshtrës, që është ndërtuar me kontributin e rrallë të të shoqit. A nuk kaluam gjysmë shekulli nën mbretin e parë të saj? Jo më kot një lexues i shkruante te “Shekulli” Hans Joachim Lanksch-it që reagonte për disa gënjeshtra në libër lidhur me marrëdhëniet e Kadaresë me Camajn: “Zoti Lanksch, mos u bëni naiv! A mendoni se i bëhet vonë dikujt në Shqipëri për të vërtetën? Shqipëria është botë e çudirave dhe e vërteta është irrelevante dhe diçka me të cilën merren vetëm ‘marksistë- leninistët’. Ismail Kadare është Liza në Botën e Çudirave dhe ai nuk e ka për gjë ta përshtrijë kreativitetin letrar edhe në botën reale. Nga ana tjetër, publikut nuk i bëhet vonë se a gënjen Liza apo jo. A nuk e dini se Kadare është disidenti më i madh në Ballkan, Europë, botë dhe më gjerë? A nuk e dini se të gjithë librat e tij kanë qenë kundër diktaturës, por këtë kanë mundur ta kuptojnë vetëm të zgjuarit? Njësoj si rrobat e mbretit që kanë mundur t’i shohin vetëm të zgjuarit”.

Skënderbeu kishte një vajzë, quhej Vojsava?

2011-11-19T15:34:00.001-05:00

Ilirian Gjika

Të “ndrydhur” në problemet e realitetit shqiptar një pjesë e konsiderueshme e studiuesve dhe historianëve tanë presin që edhe për epokën e Skënderbeut, ashtu si edhe për periudha të tjera të historisë së Shqipërisë, të dhënat dhe faktet e reja të publikohen vetëm prej të huajve dhe botimeve të tyre. Një gjë e tillë po ndodh rëndom jo vetëm për dëshirën apo mungesën e seriozitetit të historianëve tanë, por për mundësitë e pakta që u krijohen shpeshherë atyre nga ana e shtetit, qoftë edhe nga institucionet e tjera kulturore.
Ndërkohë që të paktat zbulime që janë bërë kryesisht jashtë shtetit në arkivat, bibliotekat, apo në kisha dhe varrezat historike janë bërë nga studiues shqiptarë, të ndodhur në vendet përkatëse rastësisht si diplomatë, për arsye familjare, ose nga ndonjë iniciativë e “çartur” private e ndonjë hulumtuesi “aventurier”.
Pavarësisht se me sytë e kthyer nga “sofra” e miqve të huaj nga e cila mund të na vijë ndonjë “thërrime” apo “kafshatë”, historianët tanë duket se nuk janë më ata të parët. Duke qëndruar stoikë në tezat dhe qëndrimet e tyre duket se ata nuk po vazhdojnë të përpiqen që të shfrytëzojnë edhe këto mundësi që na vijnë nga perëndimi, për ta pasuruar sadopak mozaikun e paplotësuar të historisë sonë kombëtare.
Diçka e tillë po ndodh edhe këto ditë kur tashmë nuk janë fajtorë institucionet dhe media, por pikërisht studiuesit dhe historianët, të cilët ndoshta këtë periudhë vere ndodhen diku “me pushime”.
U bë afërsisht një muaj që Gazeta Shqiptare dhe suplementi i saj kulturor Milosao, i cili tashmë është shdërruar në një institucion të mirëfilltë të kulturës shqiptare, publikoi një dokument shumë të rëndësishëm për historinë e Kastriotëve siç është pema gjenealogjike e tyre. Po çfarë ndodhi vallë? Ajo që duhet të shkaktonte “tërmet” nuk u pa, thua se gjithë njerëzit e kësaj fushe kanë rënë në “letargji”. I çuditshëm është fakti që askush qoftë prej “patriarkëve” të historisë, qoftë të tjerë të një “kalibri” më të vogël, nuk bënë gjatë kësaj kohe as reagimin më të vogël, si në median e shkruar ashtu edhe atë elektronike. Mos vallë këtyre historianëve “të rëndë” nuk i interesojnë faktet e reja, apo mos ndoshta kanë dashur t’i zbulojnë vetë dhe ndjekim në heshtje dhe indiferentizëm këto zbulimet apo konstatime. Mos ndoshta duhet të presim ndonjë tjetër botim si ai i Skënderbeut të Shmidit që të rebelohemi dhe të organizojmë ndonjë “kryqëzatë” të re në media duke protestuar se, përse të tjerët na e shkruajnë historinë pa na pyetur më parë.
Megjithatë po përpiqem që ta sjell përsëri në vëmendje këtë “precedent” siç është dokumenti i publikuar në “Milosao”. Jo më shumë por një muaj më parë erdhi në vendin tonë përfaqësuesi i njërës prej dy degëve të familjes Kastrioti që jetojnë sot në Itali. I ftuar nga Instituti Kombëtar i Diasporës, pjesë e Ministrisë së Punëve të Jashtme, pasardhësi i Heroit tonë Kombëtar, z. Giorgio Maria Castriota Skanderbeg, zhvilloi një vizitë zyrtare në Shqipëri, ku vizitoi Tiranën, Krujën dhe Dibrën. Ndërkohë ajo që është e rëndësishme të theksohet është fakti se z. Giorgio, solli nga Italia dhe dorëzoi në Arkivin e Shtetit dhe Muzeun e Skënderbeut në Krujë një dokument të vitit 1910, i cili është i njohur zyrtarisht nga Arkivi Qendror i Shtetit Italian, Konsulta Heraldike (Consulta Araldika) dhe Qeveria Italiane dhe pasqyron trungun gjenealogjik të Kastriotëve.
***
Ky dokument nis që nga martesa e Gjon Kastriotit me Vojsavën dhe shkon deri tek lindja e Aleksandrit (Alessandros), njërit prej pjestarëve më të rinj të familjes Kastrioti, lindur në 6 shkurt të vitit 1992. Ai pati fatin që të mos “kyçej” në arkiv, por nëpërmjet “Milosaos” të bëhej publik për t’u ardhur në shërbim jo vetëm studiuesve të fushës, por edhe për t’u njohur nga masa e gjerë e lexuesve.
Nga vëzhgimi për aq mundësi sa na lejonte leximi dhe studimi i bërë nëpërmjet gazetës, nxjerrim si konkluzion se vlera e tij është e patjetërsueshme për Historinë Kombëtare në përgjithësi dhe për Historinë e Kastriotëve në veçanti. Por ajo që duhet theksuar është fakti se shumica e shqiptarëve e ka ditur deri tanimë se Skënderbeu ka pasur vetëm një fëmijë, Gjonin, i cili pas vdekjes së Heroit u largua me të ëmën, Donikën, në Itali. Sipas historisë sonë Gjoni si trashëgimtar i të atit dhe Donika e ëma si ragjente u larguan për në Itali, ku gjetën strehim tek mbreti i Napolit, Ferdinanti. Askund në librat tanë të historisë nuk thuhet se Donika u largua për në Itali me të dy fëmijët. Themi kështu, sepse dokumenti i mësipërm për herë të parë na pohon se Gjergj Kastrioti nga martesa e tij kishte edhe një vajzë, të cilës i kishte vendosur emrin e së ëmës, Vojsavës.
Por risitë që sjell ky dokument janë shumë të rëndësishme dhe mund të themi se ai patjetër do të sjellë ndryshime në rishkrimin e një pjese të historisë së Kastriotëve. Duke i renditur disa prej tyre mund të themi së pari se ai na jep si vit të lindjes së Skënderbeut vitin 1403, ndryshe nga teksti zyrtar i Historisë së Popullit Shqiptar, botim i vitit 2002, i cili në faqen 492 të tij, thekson në ligjëratë të drejtë se Gjergj Kastrioti ka lindur rreth vitit 1405. Kjo është një nga pikat më delikatë të kësaj historie. Pikërisht ditëlindja e Heroit, e cila është përcaktuar si e tillë me përafërsi prej Fan Nolit. Së dyti deri ditën e publikimit të gjenealogjisë ne kemi njohur dy tituj zyrtarë të Skënderbeut si: “Zot i Shqipërisë” dhe “Zot i Qytetit të Krujës”, ndërsa gjenealogjia në fjalë na tregon se ai kishte edhe titujt: “Zot i Monte San Anxhelos të San Xhovani Rotondos (Signore di Monte S. Angelo di S. Giovanni Rotondo), dy feudeve që Ferdinanti, mbreti i Napolit ja dhuroi pas ndihmës ushtarake, që Skënderbeu i dha atij gjatë fushatës së Italisë në fillim të viteve 1460-1461. Këtu jepet edhe viti i dhurimit të tyre në vitin 1464, gjë që tregon se që nga viti në fjalë e derisa vdiq në 17 janar 1468, Gjergj Kastrioti, mbajti edhe këta dy tituj të tjerë.
Që nga viti 1995 në shtypin e shkruar është folur gjerësisht për martesën e Skënderbeut, ku midis të tjerave është theksuar fakti se kurorëzimi i Skënderbeut me Donika Arianitin u bë në 23 prill 1451 në Manastirin e Ardenicës. Edhe në romanin e mirënjohur historik të autorit Sabri Godo, “Skëndërbeu” thuhet se: “Më 23 prill 1451, Skënderbeu bëhej dhëndër i Gjergj Arianitit. Ai u martua me Donikën që kishte aq sa edhe këto ditë prilli, 23, ndërsa vetë ishte 46 vjeç”.(S. Godo, Skënderbeu, 1988, fq. 171 ). Por ndryshe nga ky fakt, të cilin shkrimtari, si njohës i mirë i historisë e ka marrë nga burimet zyrtare, gjenealogjia e mësipërme e Kastriotëve na jep një fakt të ri, sipas së cilës shohim të shkruar se martesa midis tyre u bë pikërisht në 26 prill 1451 dhe jo më në 23 prill të po këtij viti.
Nga kjo martesë lindën sipas këtij dokumenti dy fëmijë. Gjoni i ri në vitin 1456 dhe Vojsava e re, data e lindjes të së cilës nuk jepet. Arsyet në këtë rast duhen hetuar më tej nga historianët. Pra, sot jemi në gjendje të themi se Gjergj Kastrioti e ruajti traditën jo vetëm të fisnikërisë feudale por edhe atë shqiptare të ripërtëritjes së emrave, duke u vendosur fëmijëve të tij emrat e prindërve si: Gjon dhe Vojsava. Por në këtë pikë dokumenti na jep edhe një të dhënë tjetër, që përket tashmë fushës së sociologjisë, e cila flet për dukurinë e endogamisë tek shqiptarët, siç është martesa brenda grupit, racës, fisit apo kategorisë shoqërore.
Në traditën shqiptare endogaminë e kemi ndeshur në disa krahina dhe qytete, ku familjet me origjinë nga radhët e fisnikërisë feudale osmane dhe disa familje të pasura, gjatë shekujve XVIII-XIX, për të mos lejuar humbjen e pronave apo përpjesëtimin e tyre, bënin lidhje martesore midis kushërinjve të rendit të afërt. Kështu gjenealogjia e Kastriotëve na tregon se dukuria në fjalë ekzistonte ndër shqiptarë qysh prej shekullit të XV-të dhe fakti që e dëshmon këtë gjë është martesa e Vojsavës së re, vajzës së Skëndërbeut me Stefan Cërnojeviçin (Stefano Balscia Czernojevic), princin e Malit të Zi, i cili ishte edhe kushëriri i parë i saj.
Sipas dokumentit, Stefan Cërnojeviçi, ishte njëri nga tre djemtë që motra e Skëndërbeut, Mara, kishte nga martesa e saj me Jovan Cërnojeviçin princin e Malit të Zi (Stefani, Gjergji dhe Jovani).
Ndërsa Historografia jonë e bazuar tek të dhënat e Kronikës së Gjon Muzakës si dhe dokumente të tjera, thekson se Mara u martua me Stefan Cernojeviçin dhe jo Jovanin, dëshmi e cila duhet patjetër të verifikohet në të ardhmen, sepse këtu mendoj se ka një mospërputhje, ashtu si në të tjera raste, si edhe në ato që përmendëm më lart.
Ndërkohë që disa vite më parë një projekt italo-shiptar i quajtur “Promoalba” botoi në Leçe të Italisë, librin historik “Periudha Pas Skënderbeut”, të autorit Giancarlo Vallone, Profesor në Universitetin e Salentos, në të cilin flitet për integrimin e shqiptarëve që emigruan në Itali në institucionet e Mbretërisë së Napolit. Aty, ndryshe nga Historia e Shqipërisë, e cila në formën e një kronike ushtarake na përshkruan përpjekjet e Gjon Kastriotit, Skënderbeut të ri dhe të princave të tjerë shqiptarë për të ringritur principatat e tyre, flitet për jetën e Gjonit, Donikës, familjeve fisnike shqiptare dhe pasardhësve të tyre në Itali. Midis të tjerave fakti më pikant është për rolin e rëndësishëm që do të luajë zonja Scanalibecha, siç quhej ndryshe Donika Kastrioti, në oborrin aragonez të Napolit.
Këtu na jepet edhe data 23 maj 1468 kur Donika mbërriti me familjen e saj në Itali, ndryshe nga teksti ynë që i mësohet nxënësve të klasës së XII-të në shkollat e mesme, i cili thekson se “Disa javë pas vdekjes së Skënderbeut e shoqja me Gjonin 13 vjeçar u vendos në Itali” (Historia 4, profili shoqëror, 2010, fq 71 ). Dmth sipas librit që ne i mësojmë nxënësve historinë në shkolla, i bie që Skënderbeu ka vdekur në 17 shkurt 1468 dhe disa javë më vonë, diku në mars Donika dhe Gjoni të kenë shkuar në Itali.
Mbi të gjitha G. Vallone na jep duke cituar edhe burimet nga i ka marrë këto fakte, të cilat janë dokumente napolitane dhe veneciane. Aty jepet edhe fakti tjetër që Donika shoqëroi në vtin 1501 për në Spanjë nënën mbretëreshë Xhovanën e III-të dhe se atëhere ajo ishte 73 vjeçe. Duke qenë e moshuar ajo nuk pati mundësi të kthehej në Napoli dhe vdiq diku midis marsit 1505 dhe shtatorit 1506. Këtë e dëshmon Xhovana e III-të në testamentin e saj, duke theksuar se Donika u varros në manastirin e Trinisë së Shenjtë në Valencia të Spanjës.
Për këtë problem ka qenë shtypi i shkruar, i cili ka dhënë edhe shkëndijat e para në shkrime të tilla si e “E panjohura e Donikës”, nga I. Gjika në 12 09 2008, ndërsa disa muaj më vonë pikërisht në 26 12 2008, Prof. Valter Shtylla në të njëjtën gazetë, ( Standart), publikoi shkrimin “Varret e Kastriotëve, Monumentet Flasin”, ku fliste midis të tjerave edhe për eksperiencën e tij të vitit 2001, gjatë së cilës kishte vizituar manastirin mbretëror të San Trinidad në Valencia, ku kishte parë dhe vëzhguar fakte me shumë vlera.
Dhe që atëhere përsëri heshtje rreth këtyre fakteve të reja për Historinë e Kastriotëve, saqë edhe publiku që po i lexon tani këto rreshta duket vërtet i habitur. Për këtë fakt, Historia e Popullit Shqiptar boton në faqen 474 të saj, vetëm një foto me shënimin, “Epigrafi i vitit 1503 i varrit të Alfons Kastriotit në manastirin Real San Trinidat të Valencias”, ndërsa në faqen tjetër shkruhen disa rreshta për Gjon Kastriotin e ri dhe jepet një listë e fëmijëve të tij si:” Gjon Kastrioti vdiq pas vitit 1502 dhe la këta fëmijë: Gjergjin (Skëndërbeun e ri), Kostandinin, peshkop i Izernias që vdiq në moshën 20 vjeçare, Ferranten që ka vdekur në 1561, Federikon që vdiq në moshën 15 vjeçare në Valencia të Spanjës dhe Marien, e cila ju përkushtua të atit”.
Vetëm kaq, duket edhe kjo e shkruar me shpejtësi dhe jashtë kontekstit. Ec e merre vesh pastaj se kush vdiq në Valencia, Alfonsi i epigrafit të varrit apo Federikoja 15 vjeçar.
Nuk është çudi që dikush i revoltuar të thotë siç ndodhi me një koleg disa ditë më parë që tha se, përse ky Giorgo i Kastriotëve e solli tani këtë dokument dhe jo në 1968, kur u publikuan shumica e punimeve për Historinë e Kastriotëve.
-Atëherë ai ishte 13 veç, ju drejtova, dhe komunizmi nuk i ftoi asnjëherë Kastriotët e Italisë, se ata ishin me “biografi të keqe”, pasi kishin pasur marrëdhënie me mbretin Zog dhe me Ernest Koliqin, i cili kishte bashkëpunuar me ta disa herë në Romë, për të përkujtuar Heroin.
-Por tashmë që Kastriotët i “hodhën zaret në fushë” çdo të bëjmë ne? - e pyeta më pas.
***
Mund të themi se studimi i dokumentit të mësipërm të gjenealogjisë së Kastriotëve duhet të sjellë patjetër diskutime, debate dhe kundërshti, rreth atyre fakteve që njeh deri më sot Historia e Shqipërisë dhe atyre që pasqyron gjenealogjia. Edhe ky shkrim mund të mos pritet mirë dhe të shihet me skepticizëm, por e rëndësishme për historinë tonë është pema gjenealogjike e Kastriotëve. Vlen të theksohet se studimi i saj, jo vetëm që do të na ndihmojë drejtpërdrejtë, por edhe do të nxisë debatin, i cili patjetër do të na çojë tek zbulimi i së vërtetës. Mendoj se ka ardhur momenti që të rishkruajmë historinë ashtu siç duhet, larg ndikimeve të periudhës së diktaturës dhe klaneve të disa historishkruesve, një pjesë prej të cilëve e kanë kthyer në monopol shkrimin e saj. Këtu për t’u kritikuar është edhe media, e cila nëpërmjet disa gazetarëve të veçantë dhe të painformuar, vazhdon tu japë rëndësi disave, pa e kuptuar mirëfilli se ata po bëhen pengesë për zhvillimin e kësaj shkence me tezat dhe argumentet e tyre konservatore dhe jashtë kontekstit të kohës.
Kur do të marrin këta zotërinj në konsidëratë dokumentet dhe publikimet e reja, apo do të vazhdojmë t’u mësojmë edhe brezave që do të vijnë një histori legjendare dhe mitike. Kjo histori e karakterit popullor që bart elementë të tillë nuk mund të konsiderohet një histori e mirëfilltë . Për ta ilustruar po citoj një pasazh nga teksti zyrtar ku midis të tjerave për Skënderbeun thuhet se: “Ai ishte shtatlartë, shpatullgjerë e shumë i fuqishëm. Luftonte mbi kalë e në këmbë dhe ishte mjeshtër i pashoq në përdorimin e shpatës e të armëve të tjera”. Pikërisht këto fjali të krijojnë përshtypjen se po lexon një roman kalorsiak dhe jo një botim të mirëfilltë historik. Do të bëjmë histori apo do të theksojmë njëlloj si në librat e shkollës fillore, se Skënderbeu luftonte edhe mbi kalë por edhe në këmbë! Dhe do të ndodhë siç mu drejtua im bir përpara disa ditësh, kur gjithë krenari më tha se: “E kuqja e flamurit është gjaku i Skënderbeut”. Kështu ja kish mësuar edukatorja në kopësht historinë dhe edukatorja e Keltit gjashtëvjeçar vërtet kishte të drejtë.
Së fundi dëshiroj të theksoj se burimet historike dhe dokumentet e ruajtura në bibliotekat dhe arkivat italiane kanë qenë shumë të rëndësishme për historinë e Shqipërisë të kësaj periudhe. Po kujtoj se kronika e Gjon Muzakës, një libër me vlerë që i ka shërbyer shumë historianëve u gjet nga historiani gjerman Karl Hopf në shtëpinë e sekretarit mbretëror Skipion Volpiçela, në vitin 1850 në Napoli. Po kështu albanologu rumun Nikola Jorga e gjeti Formulën e Pagëzimit, një nga dokumentet e para të shkrimit të gjuhës shqipe në bibliotekën Laurentiana të Firences në vitin 1915. Po kështu nga këto arkiva vitet e fundit janë zbuluar me dhjetëra dokumente, të cilat po na e tregojnë ndryshe historinë.
Atëherë të nderuar kolegë, mendoj ka ardhur koha të nisim punën morale dhe fisnike të shkrimit korrekt të historisë kombëtare. Po nuk e bëmë këtë tani brezat e ardhshëm nuk do të na falin dhe do të na shpotitin me ndonjë fejton therës, si ai që shkruante Lukiani, shkrimtari i shquar i antikitetit me titullin kuptimplotë: “Si shkruhet Historia”.

Faktet e reja nga pema gjenealogjike
e Kastriotëve.
1-Skënderbeu lindi në vitin 1403.
2-Nga martesa e tij me Donika Arianitin ai kishte dy fëmijë, Gjonin e ri dhe Vojsavën e re.
3-Skënderbeu mbante edhe një titull tjetër, Zot i Monte sant Anxhelos të San Xhovani Rotondos.
4-Motra e Skënderbeut, Mara, ishte martuar me Jovan Balsha Cernojeviçin, princin e Malit të Zi.
5-Skënderbeu u martua me Donikën në 26 prill 1451.
6-E bija e Skënderbeut u martua me Stefan Cernojeviçin, djalin e Marës, njëkohësisht kushëriri i rendit të parë të saj.

Fakte të tjera
për Kastriotët.
1-Skënderbeu u kurorëzua në martesë me Donika Arianitin në altarin e kishës së Shën Marisë të manastirit të Ardenicës, në 26 prill 1455. Këtë gjë e dëshmon Prof. italian Lorenconi, në librin e tij “L’impresione d’Albania”, botim i vitit 1940, në Romë dhe Firence. Lorenconi lexoi në bibliotekën e manastirit aktin e kurorëzimit të Skënderbeut në një nga kodikët e tij në vitin 1930.
Këtë fakt e përmend në kujtimet e tij edhe peshkopi i Kishës Ortodokse autoqefale të Shqipërisë, Irene Banushi, i cili vitet e fundit të jetës i kaloi në këtë manastir. Prelati i lartë tregon, se kur mbërriti në Ardenicë, e gjeti të gjallë nga murgjit dëshminë gojore që Skënderbeu dhe Donika ishin kurorëzuar aty.
2-Pas mbërritjes së saj në Itali në 23 maj të vitit 1468, Donika Kastrioti u vendos në feudet që mbreti i Napolit Ferdinanti ja kish dhuruar të shoqit, Skënderbeut. Duke filluar që nga 11 shtatori i vitit 1477 dhe deri në fund të jetës, Donika Kastrioti, do të shërbejë si pranë Mbretëreshës Xhovana e III-të, dhe vajzës së saj Xhovanën e IV-të, duke luajtur një rol me peshë në oborrin e Napolit. Në vitin 1501 në moshën 73 vjeçare ajo shoqëron Xhovanën e III-të, për në Spanjë. Pasi vdes diku në vitet 1505-1506, Donika, varroset në varrezat e manastirit mbretëror të Trinisë së Shenjtë në Valencia. Këto fakte i citon të nxjerra nga burime napolitane dhe veneciane, autori italian, Giancarlo Vallone, në librin e tij “Periudha Pas Skënderbeut”, botuar në vitin 2008 në Leçe, në gjuhën shqipe nga një projekt shqiptaro-italian.
Të tjera probleme
Që nga vitet 1970 në Historografinë Shqiptare ekzistojnë tre teza për origjinën e Skëndërbeut. Ajo e kërkon duke e vendosur atë në trekëndëshin Mat-Has-Dibër, duke harxhuar për këtë qëllim kohë, energji dhe mjete monetare për botimin e librave, artikujve dhe studimeve, me qëllim argumentimin e secilës prej tyre.
1-Teza se Kastriotët janë me origjinë nga Mati.
2-Teza se Kastriotët janë me origjinë nga Dibra.
3-Teza se Kastriotët janë me origjinë nga Hasi.
Kanë kaluar 37 vjet dhe problemi nuk është zgjidhur akoma. Secila palë qëndron në “llogoren” e vet dhe ne nuk dimë se kujt ti besojmë.
- “Janë bërë shumë gabime”, pohon njëri nga studiuesit me emër të kësaj epoke, përfaqësues i njërës prej tezave të mësipërme, por edhe ai nga dita në ditë pasuron me prova të reja argumentet e tij. Ç’të bëjmë, kur Skënderbeu sa ishte gjallë nuk e sqaroi vetë origjinën krahinore të familjes së tij, ashtu siç veproi për origjinën e tij etnike! Në letrën e tij dërguar princit të Tarantos, Xhovani Antonio Orsinit, në datë 31 tetor 1460, ai pohon origjinën e tij shqiptare, duke e zgjidhur problemin e kombësisë dhe pa u lënë mundësi edhe fqinjëve tanë “dashamirës” që të mos e tjetërsonin origjinën e tij, ashtu siç po veprojnë me Nënë Terëzën apo ndonjë tjetër figurë të shquar të historisë shqiptare.

Fjala fshikulluese e Fishtës...Perla fishtiane

2011-11-19T15:33:00.001-05:00

At Vitor Demaj

Si sot, 140 vjet ma parë lindi At Gjergj Fishta, Zefi i vogël, në Fishtë fshat i vogël i Zadrimës. Nuk asht nevoja me parqitë para lexuesit jetëshkrimin e tij, por duem me pa Fishtën si themelues e krijues të nji mendësie të re nder shqiptarë, si krijues e promovues vlerash sëbashku me bashkëvëllaznit e tij françeskanë. Sot jetojmë në vjetin 2011 e kur e hjedhim nji veshtrim të kaluemes tonë shohim se krijimtaria e Fishtës na paraqitet aktuale sot ma shumë se asnji herë tjeter, si në jetën shoqnore poashtu në jetën politike e shkencore. Prandej e kanë gabim ata që e konsiderojnë krijimtarine e Fishhtës dhe të Farnçeskanëve si ‘konservatore’, jo e përshtrime në të ardhmen, as për të ardhmen.
Prej do hukubetënve fqinjë e të disa fletoreve që botoheshin në Europë pa as nji kriter shkencorë, populli shqiptar kosiderohej si nji popull i egër, pa identiet e pa kulturë, me bishtë ndekambë qe jetonte nëpër pemë, pra nji kombë e vend për me u shkel prej gjithëkuj.
Fishta e bashkëvëllaznit e tij Françeskanë, tue pa këto akuza të pavend ndaj popullit shqiptarë, e për me thanë se në si kombë kemi kulturën tonë e mund tu rrijmë përkrah popujve të tjerë të qytetnuem të Europës u muren me mbledhjen e folkorit, poezinë e popullit, traditave popullore, prrallat kombëtare, me mbledhjen e kanunit, të fjalve të urta, gojëdhanve që ishin ruejt në popull, etj., për me pasqyrue shpritin, psiken e kulturën e popullit shqiptarë, me vetdijësue ndergjgjën kombëtare për histori e kulturë tipike arbnore.
Prandej mbledhja e poezisë popullore e tarditave popullore, kishte për qellim më ba të qartë përpara Europës se, populli shqiptarë njimend qendroi për 450 nën nji sundim barbar e antinjerzorë që nuk e la me përparue kurrsesi, por që nuk asht nji popull i prapambetun dhe se ka ruejt nën zgjedhen turke identitetin e shpirtin autokton të tij.
Françeskanët në krye Fishtën nuk u mueren vetëm me mbledhjen e folklorit dhe të zakoneve shqiptare, ata u mueren më gjuhësi, me letërsi, hapën shkolla, projektuen nji atlas gjuhësor, shkruem fjalore, novelistikë, histori, folozofi, sociologji, pedagogji, pikturë, etj. Hylli i Dritës pomendore e kësaj tradite asht shprehja ma e gjallë e veprimtarisë shkencare të Françeskajve shqiptarë.
Shqipnia asht nji vend i vogël e nuk çon peshë në historinë e mendimit europian, kjo ndoshta për fajin tone që nuk dimë me vleresue të mirat tona, e me kerkue të drejtat tona, e pra edhe në vitet 30 të shekullit të kaluem e njejta Shqipni ishte, por kjo gja nuk i pengoi françeskanët si At Gjergj Fishta, At Anton Harapi, At Gjon Shllaku, etj., ta donin atë nëpërmjet studime të mirëfillta filozofike, sociologjike e kulturologjike tue u ndej për krah mendimtarve ma në shej të mendimit botnorë.
Jo vetëm në krijimtarinë e tyne shkencorë ata kjenë të parët, por edhe në jetën fetare e shpirtonore, të udhëhequn e të frymzuem prej shpirtit universal të krishtënimit e të Shën Françeskut i qëndruen afër gjithkuj, të tanë atynë që patën nevojë për keshill e mborjtje. U mueren me të vorfni, ma të fundit të shoqnisë, atyne që kush i sheh rrugës shmang rrugën mos me i takue, tue u dhanë nji cop bukë, tue u gjetë nji strehë.
Fishta sëbashku me At Shtjefen Gjeçovin, At Pashko Bardhin, At Pal Dodën, Mons. Vinçenc Prennushin krijuen nji “shkollë” të modelit perendimor, formuen mendimtar françeskanë të mavonshëm e laik me kulturë të madhe.
Fjala e mendimi i Fishtës dhe i Françeskanëve nuk kje e shterbë, e pa vlerë, pafrytë, ata nuk e braktisën kurr Shqipninë, ata dhanë jetën për Shqipni.
Sot në ket kohë të veshtirë që gjindet Shqipnia kemi nevojë për mendimin e Fishtës, per krijimtarinë e tij, pse tue pa sjelljet e politikanve tonë kemi nevoj edhe nji herë për Gomarin e viskun e Babatasit:

“Prá nji herë e pikë mâ s’parit
Po i diftoj rodit t’Shqiptarit,
Se un ktû s’kndoj burrnín e t’Parit,
As trimnit e ndo’i luftarit,
Veç nji gaç, nji zog gomarit,
Që, qyqari, për send tjetër
- N’dashtë i rí t’jét, n’dashtë i vjetër -
S’duhet gjâ, veç se me bartë
E me ngranë, t’thuesh, si Shqiptarët...
M’thotë, por, mendja se ndokujë
Ká m’iu dukë, se un mifi n’ujë
Me këtë kangë, e se mâ gjasë
Sod për mue do t’kishte pasë,
Ndo’i send tjetër po t’kish’zgjedhë
Tortë me vjerrsha ktû me dredhë.
Po, por shka, se ata e dijn vetë,
Që ká cofë mikrobi i shkretë
I burrnís e i trimënís,
E që sod në Shqiptarí,
Besà ká nji t’madhe zí
Jo aq për bukë e miredí
Sá për burra - burra t’dheut,
Që për komb e nderë t’Atdheut
Me jetue t’dijn e me dekë.
Jo, po âsht kot, besà, me u rrekë
Se po gjen fatos ndër né,
Se po gjen burra n’këtë dhé -
Burra fjalet e atdhetarë:
Ktà veç, Zot! kjoshin për farë;
Se, për tjetër mbyti n’ujë
Gjâ - ha’ i keq - s’i duhen kujë.
E vërtetë që njadisá
Ndër né flasin fjalë të mdhá,
E na mbahen se ata kjén
Që shpëtue na kanë Atdhenë:
Sado që, kúr ishte puna
Me u shpëtue Shqipní kërcuna
E për tê n’luftë me qindrue,
Ata rrijshin tue guksue
Npër Stambollë e np’r Anadoll,
A se viellshin kund n’ndo’i stjoll
T’ndo’i hoteli npër Europë
Alkool’n, me t’cilin ngopë
E ki’n barkun si bagtija,
Dér sá n’gjak lahej Shqipnija”.

Duhet thanë se shkrimet publicistike të Fishtës janë kryesisht shkrime polemike në mbrotje të Shqipnisë përpara kombeve të tjera, si dhe në mbrojtje të popullit shqiptarë përball politikave të ndyeta, të mrapshta të politikanëve e zyrtarvë shqiptarë që abuzonin me të drejtat e popullit, tue e çue drejt nji mjerimi të skajshem. Shpirti i Fishtës bahej pezëm tue pa ket vepër të shemtueme të drejtuesve të shtetit shqiptarë. Penda e tij pervishet, bahet shpatë e mprehtë tue mos pas frikë, tue mos u ba bashkëpuntor me të keqen, por tue thanë gjithmonë të vertetën, të drejtën, tue mbrojtë popullin ndaj politikanëve të pabesë, të korrupsionit, të cilët u pasunuen në shpinë të atyen që u kishin besue votën e tyne për nji jetë ma të mirë. Kjo sjellje e Fishtës kishte ba që të kishtë armiq e kundershtar kodo që shkelte kamba e tij. Fishta asht e mbetet aktual sot e gjithë ditën, per ne, per politikanët tonë, për kulturën shqipatre, për diplomacinë europiane në Shqipni, ejt.
Mjafton vetëm me ndryshue datat e krijimtaria politike e Fishtes me sfumatura të ndyshme paraqet sëmundjen e poltikës sotme njizetë vjeçare të Shqipnisë. Populli duhet të zgjohet e të dij se kuj ja beson të drejtën me e udhëheq për nji jetë ma të mirë, por ndërkohë të gjithë ne jemi të thirrun të mos rrijm duerkryq pa ba gja, kur shohim se të drejtat tona po shkellen, institucione janë pre e politikës, pasunia e jonë po grabitet e fati i Shqipnisë ka ra në dorë të gabueme. Duhet të çohemi e atyne që u kemi dhanë votën e besue të drejtat tona, tu kërkojmë llogari se ku po e çojnë Shqipninë. Europa nuk na ka faj, faji asht i joni. Deri diku kanë të drejtë që politikanët tallen me ne, e nuk na kanë faj, faji asht i joni që shkojmë mbas ‘ngjyrave’ u mbushim sheshet, e jo mbas vlerave që krijojnë e formojnë Shqipninë europiane, Shqipninë e andrrës tonë.
Po paraqesin per lexuesin do pjesë të zgjedhuna prej Prozës së Fishtës, për me shijue fuqinë shprehëse të fjalës, e shpirtin e madh të nji françeskani, që të jetë për ne shtysë për “meditim” e “analizë” për jetën shoqnore e politike shqiptare të kohëve të sotme.
I. Mbas mendimit tonë, pra, elementi mâ i rrezikshem a, mâ mirë me thanë, rreziku mâ i madhi i Shqipnís janë vagabondat: njatà shqiptarë që, pa mûjtë me perftue kurrnji mendim të shndoshtë në mendje të vet, s’janë të zott me i rreshtue dý shkrola bashkë pa gabim; që per Atdhé filluen me u kapë së parit a m’atëherë kúr banë rrush e kumlla gjan e të parve të vet e mâ s’u mbet asnji dysh, sa me ble nji konop e me vjerrë vedin në tê; ose kúr ndonji qeverí e huej, neveritun prej sish, i xuer me shtjelm prej pune edhè i hodh si stervina të cofta në Shqipní. Njerz rrugaça, njerz shakllabana e të pa kurrfar njerzije e mirërritje, të pa kurrfarë msimi të vlefshem, që gjith jeten e vet s’kjenë të zott me shtrue kund ndoj plang, me ngulë kund ndoj truell, me ngrefë kund ndoj shpí, me kapë kund ndoj punë, me zanë kund ndoj mik, por gjithmonë me valixhe nen dorë, të harli-sum nga mendja, të perdhosun kah fjala, të çoroditun kah vepra; kû mbillen, s’korren; kû bijnë nuk çohen; veç nga, si mizat pa krye, skele në skele, fshat në fshat, qytet në qytet, gjithkund tue zanë ndoj ves të rí, gjithkund tue lán ndonji mârre të ré per Shqipní. E ktà të plogshtë, të dekun në shpírt, coftina të qel-bta, që s’janë të zott me xjerrë nji mizë prej qumshtit, pa nji ideal para sw sh, gjithkund duen me u perzíe, gjithkund duen me vû gojë e sidomos në politikë të Shqipnís. Jo, po, ktà parazi-ta, por sa ndîejshin se po lot kund ndoj punë per Shqipní, se po u çilet kund ndoj shteg per me u dalë me rrnue në shpín të tjeterkuj pa punë, si rriqni, as nji as dy s’ja bâjshin, por “pupa” në kambë, shpluhno petkat, lustro kundrat, shtërngo krava-tat e, valixhen nen dorë, kapelen tutël në krye, bjeri Europës kryq e terthuer, herë tue u shtî beglerë, herë kapitana, dikû profesora, dikû princa, tue shtue hyj në qafzë per majora, kolone-la, gjenerala, dér që, së mbrami, hasshin në ndonji krye-matare di-plomatit, që me ua pague rrugen per Shqipní. T’ardhmen në Shqipní, kapelen në valixhe, ksulen e thijtë në krye e vrap, si or-lat kû po ishte zhurma mâ e madhe, potera mâ e fortë; e aty, nji zhel kuq e zí majë nji huni, hypë në nji karrige kafeje, kce në nji tryezë mejhaneje, ngrefë mustakët kacadre perpjetë ose rrepë turíjsh si mij të perclluem, me do fjalë të shterzueme, të mârra, dokrra të papuna foli popullit: Hani! Bini! Kû jeni? Kû jeni, nipa të Skanderbegut? Me derdhë gjakun per Atdhe! S’na duhet gjâ feja. Na duhet qytetnija, policija, xhandarmërija. Ah! Ktà derra! Ktà domuza!... Veç me rrjepë popullin! Ká mbarue sod koha e tyne. Sod âsht dija, lirija, qytetnija. Grueja shqiptare sod do të dalë, do të shëtisë, do të duket, do të njifet, e jo me ndejë si të gjitha qyqet, mbrendë në shpí të vet. Grueja âsht lulja e jetës, âsht engjelli - meleku - i njerzís. Ah!... Po!... Rrno-fshin zojat shqiptare! Rrnoftë Shqipnija! Rrnofshin aleatët! Poshtë tradhtarët! E kso dokrrash të mârra, mos me i hanger as qentë. Por shka se, mbasì punët e Shqipnís atëherë si gati gjithmonë shkojshin tue marrë në thue, kshtû ktà fatosa-kukulla, të ndîemen që ndîejshin se per ta po niste me frw nji erë e ftohtë, vali-xhen në dorë, bishtin nder kambë e... tym dosë prapë në dhe të huej, si gjysagjeli, tue ua lanë të tjerve barrën që me i xjerrë gështejat prej prushit, edhè me gishta, po ta kishte lypë puna.
Qe, pra, se kush janë rreziku mâ i madhi i Shqipnís: vagabon-dat, sallahanat, rrugaçat. Por, me gjith kta, ktà njerz, ktà mik-robe të kombit, jo veç se po kan sw e faqe me lypë, por edhè po munden sod me shpresue se hynë nder zyra të Shtetit shqiptár e me marrë, madjè, rrogat ár. Po a pernjimend se, per me ushqye e me majë ktà njerz të poshtër, tregtari ynë do të thithë miazmat e dugâjave e të sokaqeve, bujku ynë do ta mbajë kryet në gërshanë gjatë shtigjeve të vshtira?... E po kû jemi na, o Zot? A pernjimend se edhè kuptimi i burrnís âsht harrue në ket dhé, që njerzve kaq të poshtëm po u delka me u ushqye me djersë - me gjak - të kombit shqiptár?...
Shqiptarë! A vagabondat jashta pune e jashta Shqipnje, ose ndryshe kemi sharrue me t’eger e me të butë.
II.Do kulima, ngrehaluca të kqi - djè dalë prej shpergâjsh; do pseudo-profesora e pseudo-doktora, analfabeta e semi-analfabeta, ngallitë neper “kursa të shpejtë” si kpurdhat në shí; do ftyrë-fodulla vagabondash, sallahanash e derbedera muhaxhirësh, nenshtetas adoptiv të Shqipnís - pak e aspak Shqiptarë - e llaca të zdraluem logjash masonike; kshû edhè njadisa nder atà teneqexhít, kallajxhít, hallvaxhít, nallbanat, kasapët, matrapazat, që sod me sod, me gjith ktà që po ká qesát punet, atà po kan fatin e bardhë me rrue petulla e pogaçë, na janë ngrefë per okcidentala të lmuem e të pipiriquem, e pa pasë kurrnji vehtí okcidentalizmit m’vedi, posë nji kravatet - si bisht micet të percullueme - që u vjen per rreth fytit, në vend t’atij konopit të karmanjolles, prej të cilit s’dihet si e shumta e tyne ká mûjtë me pshtue... na pshtw ejn n’e djathten e t’errmakten fjalë të mdhaja kulturet e perparimit, thue se vertè ktà kan prekë qiellen me dorë per kah msimi e dija. Ardhë prej shkretívet të zharrituna t’Azís, na fla-sin mbí lirí; dalë prej bordeleve mâ të poshterm t’Europës, na predikojnë moralin.

III. Nuk kam nieri, që me u perkujdesë per të shndoshun tem. Kshtû, kujtojmë na, edhè Shqipnija, po ta pvesë kush: pse s’perparon, do të thotë: Hominem non habeo - nuk kam nieri, që të m’prîjë kah e mbara e e mira e qytetnija e vertetë - per nieri na ktû kuptojm njatà njerz, që mbajn autoritetin në dorë e gjinden në krye të Shtetit, të cilt, posë burrnijet, nderet, be-set, atdhedashunijet, pa të cilat nuk do të kuptohej nji nen-shtetas shqiptár, kan edhè nji nderim të thellë per parime fe-tare, nji kuptim të drejtë ndaj moralin, nji kulturë të gjanë e nji kompetencë teknike, të papiksueshme: që Shqipnín e mbajn per Atdhé, e jo per kush e di se shka tjeter; që per Shqiptár nuk mbajn nji çdo nieri, veç pse i thonë emnit Hasan a Ysen, Pandeli a Prokop, Prend a Mark; që e kuptojnë mirë punën, se Shqiptari atjè e ká Shqipnín, kû ká qifllekun, se muhaxhirve u do qitë buka, por jo me i vû zotshpijet në Shqipní, se rrugaçat, va-gabondat, pseudo-profesorat e pseudo-doktorat duen çue me thye gúr nder rruga, se bozaxhijt duhen lanë me shitë bozë, por jo me i çue me msue Filozofí, se âsht mirë, që atà, që sundojnë, ekonomí-kisht e financjarisht të perparojnë krahas me popull e në pro-porcjon t’aftsís s’vet vehtjake, e jo, djè në kambë, e sod m’automo-bil; djè pantallonat me gjyslykë, e sod në”smoking”; djè buken thatë, e sod barkun lodër me “kuzuiqi”, “imam bajalldi”, “tullumba”, “gjel prej furri”, “tash-qebab” etj., si me thanë: djè rezil, e sod vezir: njerz që dijnë se tjeter âsht financë e tjeter ekonomí; tjeter orjental e tjeter okcidental; tjeter ksulë e tjeter krye; se vetëm nji “redingot”, nji kravatë, nji palë tureçka të repuna, me nji palë mustakë të ndukun qimesh, si dý sterpika mereqepit nen hundë, nuk duen me thanë dije, qytetní.

IV. Veç shka se, tue thanë që Shqipnija s’ká nieri, nuk thomë, se në Shqipní nuk ká njerz të zott, që me i dhanë të mbaren popul-lit. Ká, po, Shqipnija njerz të vlefshem per politikë e admini-stratë; veç se shumica e atyne âsht lanë krejt mbas dore, e atà pak vetë sish, që populli i vuni m’pushtet, kû prej mndorjeve e kû prej kontaktit me do elemente refraktare çdo perparimit e qytetnímit të vertetë, mjerisht s’kan mûjtë me zhdrivillue të gjith aktivitetin e energjín e vet per dobí të popullit. I takon popul-lit, prá, me çilë sw t, me ja vû gishtin krés e me mendue mirë, se kujë do me ja lshue autoritetin e fatin e vet në dorë; pse per ndryshe hupë Shqipnija.

V. Për me u mbajtë nji Shtet m’kambë e me perparue, mbas mendimit tonë, duhen trí sende: nji njiní mirë e perkueme; nji organizëm shtetnor i arsyeshem, e nji kulturë omogjene. Njinín e perbán socjabiliteti i elementave, prej të cilve mbrûhet kombi; organizmin shtetnor t’arsyeshem e trajtojnë ligjët e preme mbas nevojve reale të kombit, që do t’i mbajë, e jo mbas egoizmit të sunduesve e mbas ligjve të kombeve të hueja; kulturen omogjene e mkambë nji moral omogjen me parime themelore mbas cilave ndertohet Statuti e vendohen ligjët.

VI. Por edhè dija nuk do lanë mbas dore. Perlimi i nji deputeti a delegati âsht nji perlim i randë e lypë mendje të hollë, kulturë të haptë e nji praktikë jete e rrjedhë fjale të madhe fort. Deputetsija âsht, jo, nji shajak që mund ta masë kuti, mund ta presë gershana e dokujdo. Ndokush mundet me kenë i mirë per bakall, terzí, tallaganxhí, senksér, msues, kopist.

VII. Në sw t’Atdheut nuk âsht çashtja që n’Asemblé të shkojë njani e jo tjetri; por çashtja âsht që mos të shkojn intrigantat, vagabondat, rrugaçat - rriqnat e popullit. Brumi i kombit shqiptár, si thamë sypri, në dashtë muhamedan, në dashtë kristjan t’jét, âsht i shndoshtë, e si atà që mbahen me parti qeveritare, si atà që perkrahin Opoziten, në ket brumë munden me gjetë mjaft burra të ndershem e të zott e punës: ktà le t’i zgjedhin e ktà mbasandej, si të shkojn n’Asemblé, në dashtë të mbahen me Qeverí, në dashtë me Opozitë. Burrat e ndershem kan me pá vetë se kah âsht e drejta, e kan me diejt se kah me ja mbajtë, mjaft që mbrendë mos të ketë piça, rrugaça, sallahana e intriganta të pa turp e mârre. Sistemi politik e administrativ i sodshem do shgulë me gjith rrâjë, per në daçim që Shqipnija të jetojë e të perparojë.
VIII. Të gjith politika e permbrendshme e nji shteti, mbas mendimit tonë, permblidhet mbí kto dý pika themelore: njiní autoriteti e bashkim interesesh. Por, per me u mbajtë shteti m’kambë mâ i fuqishem e mâ i perkueshem, posë interesesh të perbashkta, hinë edhè dy faktorë tjerë: njinija e kombsís e njinija e kulturës, e kshtû të gjith ndryshimi, që mund të ketë vend ndermjet elementash të nji shteti, rrjedhë vetëm a prej ndryshimit të kombsís, a prej ndryshimit të kulturës; pse, pa njiní autoriteti e bashkim interesesh, nuk mund të kuptohet nji shtet civil, si mbahet me kenë ky shteti i jonë shqiptár.
Romë, tetor 2011

A ishte Pater Gjergj Fishta, fashist?!

2011-11-19T15:31:00.001-05:00

Nga Ben Andoni

Do të ishte botimi i fundit historik i pak ditëve më parë të historianit Prof. Arben Puto, që të ngjallte një furi të paparë tek njerëzit që merren me letrat shqipe. At Gjergj Fishta dhe Konica, mes të tjerëve, ishin në syrin e ciklopit. Për At Gjergj Fishtën, poetin kombëtar, aludimi ishte i thjeshtë: përshëndetja e fashizmit dhe marrja e beneficeve prej tyre në këmbim të heshtjes së tij ishte bërë me dashje. Patetikët nuk mund ti shpëtonte ky rast për tu hedhur: Si? Ati? Kurrën e kurrës. Si edhe herë tjetër, njerëzit u përpoqën të kthejnë sytë tek studiuesit. Për fat, njëri prej tyre, Tonin Çobani, me vitet e shumta të punës për të jo vetëm që përvijoi qëndrimin e dikurshëm, të mbajtur në një përmbledhje esesh të tij, por shkoi dhe më tepër: Duke argumentuar sepse i gjithë qëndrimi i tij duhej justifikuar. “Akademia Italiane nuk mund të ngatërrohet me fashizmin italian dhe strukturat e tij. Fishta ishte anëtar i Akademisë Italiane”, shkruan ai për Milosaon.
Për hir të së vërtetës, faktet janë kokëforte dhe para tyre argumentet gjithnjë e humbin betejën. “Gjergj Fishta vdiq në vitin 1940, kur vendi ishte në kulmin e zisë së robërisë, kurse ai vetë në majën e një lavdije, përndritja e së cilës ngjante ogurzesë në sfondin mortor fashist”, shkruan Ismail Kadare në një monografi për të. Më poshtë, shkrimtari nuk mund të mohojë zhgënjimin kur shprehet se varrimi i tij i organizuar me madhështi nga qeveria kuislinge shqiptare, nga kleri katolik vendas e nga Vatikani shtuar me pjesëmarrjen e jashtëzakonshme të mëkëmbësit të Italisë në Shqipëri Françesko Jakomoni, ishte njëkohësisht varrimi i një epoke në letërsinë shqipe.
Fjalë të rënda, por nga goja e Kadaresë, mbarin një ngjyresë e cila nuk mund të mohohet. Letrarët e asaj kohe, por më së shumti ata që erdhën më pas nuk mund tia falnin. Z. Çobani në përmbledhjen e tij me ese bën një përcaktim sërish në mbrojtje të figurës së tij. “Ky përjetim intensiv dhe polariteti i skajshëm i kulturave që përplaseshin në Shqipëri do të mbanin përherë ndezur te Gjergj Fishta një shpirt të trazuar, që do të realizohej me shpërthime spontane e shprehje të zgjedhura gjuhësore të veprës së tij letrare”. Është nga thëniet më përcaktuese për karakterin e tij.
Kalvari postmortor i Atit fillon aty nga viti 1949. Për gati një dekadë, ai kish humbur disi në përpjekjet e shqiptarëve për ti mbijetuar Luftës së Madhe dhe shëndrrimit të egër të komunistëve. Pak ditë para Krishtlindjeve 49, Enver Hoxha, në një fjalim të mbajtur para tiranasve e akuzoi publikisht. Dyzimi kishte marrë fund. Ai sishte më ai poeti kombëtar, por njeriu që përshëndeti Fashizmin. E gjithë ajo përpjekje titanike e burrit në lëmin e krijimit dhe i gjithë ai angazhim politik në favor të çështjes shqiptare ishte barazuar me zero. Letrarët e kohës mbyllën gojën. Klerikët u tkurrën: Kohë të këqia po mbërrinin. Evidenca të shumta flasin kundër Fishtës dhe mbështetjen e tij fashiste. Plaku, ndërkohë që i afrohej të 70-tave, një moshë që atëherë ishte shumë e thyer sipas një dëshmimi në hetuesi të një kleriku thuhej se :”Disa muaj para se Shqipnia të pushtohej nga Italia, në një bisedë miqësore që pata me pater Gjergj Fishtën, mësona nga ai se Italia së shpejti do të na çlironte nga regjimi shtypës i Ahmet Zogut”. Por një dëshmi tjetër, që edhe kjo vendoset në një libër të Rakip Beqajt, një misionari të Sigurimit, është edhe më e çuditshme. Ai i konfesion konsullit të përgjithshëm italian Koch në vitin 1933 në ligjëratë të drejtë: “E vetmja mundësi jetesë për Shqipërinë, sipas gjykimit të At Fishtës, që dukej se fliste në emër të urdhrit të tij është ajo që Shqipëria të vihet nën një mandat, të cilin Italia duhet ta marrë nga Lidhja e Kombeve”, përfundon relacionin.
Të jetë e vërtetë se kjo është bërë me gjithë zemër. Pietro Kuaroni, misionari që përgatiti pushtimin gati dhjetë vjet më parë, në kujtimet e tij e përshkruan gati me nota poetikë patër Fishtën: ”françeskanët ishin urdhër shqiptar mbi gjithë të tjerët, sepse ata ishin të shkëlqyer nga i pari tek i fundit, nga Ati i përgjithshëm për lavdinë e Urdhrit, patër Gjergj Fishta, poet e senator italian, që i rrotullonte ata sytë e mrekullueshëm të zinj, lëmonte mustaqet e tij prej musketieri dhe bënte të ndritnin dhëmbët e tij të bardhë”. Duhet të pranoj se kurrë, si në Shqipëri, unë nuk kam admiruar fuqinë transformuese të kishës katolike, thekson burri që i njohu si askush tjetër shqiptarët. Po vetë Fishta? E gjithë ajo që mungon në studimet tona, monografitë e vërteta të bashkëkohësve, tashmë na bëjnë një nga dëmet më të mëdha për patër Fishtën. Italianët e asaj kohe mëtojnë se filofashizmi i Fishtës, besohet është në dukje dhe shërbente sipas tyre që kisha katolike shqiptare të kishte të njëjtat privilegje si jo simotër italiane. A duket si justifikim? De Roca hedh një vështrim interesant duke e shpjeguar këtë: me një sens protagonizmi tashmë në fund të jetës që kur i shkruante françeskani Musolinit (Promemoria e Fishtës pa datë, por e shkurt apo marsit 1940 në ASMAE, Sottosegretariato Albania), shumica e popullsisë për fat të keq i u bindje “parimeve morale e shoqërore aziatike” dora fashiste i dukej poetit shpëtimtare për fatet e vendit të tij. Ndoshta jemi përpara një iluzioni pleqërie, sidomos, shton ai në fund. Tek “Miti antifishtjan”, studjuesi ndoshta më i apasionuar pas tij mbas viteve 90, Çobani kemi një dëshmi tjetër që lidhet me fjlët e fundit, që ai ia beson një italiani”Jo për tjetër, por sepse po lë armikun mbi truallin shqiptar më vjen keq që më duhet të vdes”...Këtë publicisti nuk e konfirmon dot dhe në vazhdën tonë patetike kjo duket e tepërt. Madje duket edhe disi e pavërtetë. Edhe pse “Hylli i Dritës”, që e drejton ai nuk botohet në kohën e pushtimit për të shmangur konjukturën, pak kohë më vonë mesazhi i tij drejtuar Vikor Emanuelit i hedh poshtë të gjitha...”...Të himt e Italis në luftë, të himt e ushtrisë gjermaane në Paris u dhanë shkeljmin demokracive, idetë e revolucionit francez u zhgulën, hinë në të kaluemen, hinë në shtillin e pamasë të historisë qi kjo”.... ”përkundër saj nji botë e re shifet kah ngrihet, që i sjell syt kah dy persona-zheni qi kan sod fatin e popujve në dorë:kah Musolini e Hitleri”, e citon Prof. Arben Puto. Por figura e patër Fishtës sështë kaq e lehtë për tu parë. Vetëm pak muaj para se të mbyllë sytë, më 26 shkurt 1940, patër Fishta mban një fjalim në Romë, ku mes të tjerave shpjegon se “Përgjatë rrjedhës së shekujve, të ndryshëm kanë qenë pushtuesit në Shqipëri, por asnjëri prej tyre nuk e nënshtroi dhe nuk e pushtoi dot shpirtin e shqiptarit”. Shpjegim interesant dhe me finesë në kushtet e pushtimit të vendit, ku shumë intelektualë e quajnë një lloj zgjidhje.
Megjithëkëtë, figura e Fishtës bëhet më e afërt me publikun me dritëhijet e tij ndërsa përpjekjet për ta afruar dhe larguar nga mjedisi i tij mbeten disi të kota. Me një mal zhgënjimesh nga bashkatdhetarët e tij, kolegët, fqinjët duken se të gjithë skenarët janë të mundshëm. Por ajo e një lloj komforti drejt pleqërisë duket më e besueshme. Plaku zgjodhi të ishte akademik, ta mbante mirë me fashistët ashtu si një poet shumë më i madh se ai, Ezra Paund (atëherë shumë më i ri në moshë dhe nga një vend armik me Italinë) bëri në të njëjtën kohë. Dhe, flamuri italian me sëpatat e Liktorit dukej “normal” mbi arkmortin e tij. Një gjë, që komunistët sdo tia falnin kurrë, ndërsa shumë nga kolegët do të fërkonin të kënaqur duart, sepse parandjenin që vetëm kështu do ti humbte emri, një kundërshtari që smund të luftohej direkt me armët e Zotit: ndershmërinë dhe vetveten. Në këtë hulli, do mjaftonte vetëm “Lahuta e Malcisë”, krahas veprave të tjera, që patër të mos humbiste...edhe pse në fund të jetës e mendoi si të mirëqenë fashizmin... Historiani italian Dela Roka do e trajtonte pa mëshirë legjendën e shqiptarëve duke e kthyer në një personazh real të historisë patetike shqiptare.

Nga Roberto Moroco dela Roka*

Pak javë pas agresionit italian eksponentët më të lartë të bashkësisë katolike shqiptare shprehnin zyrtarisht pëlqimin e tyre për regjimin e ri, duke e rreshtuar kështu gjykimin e tyre politik krahas atij të krerëve myslimanë dhe ortodoksë të vendit. Dhe më 4 maj Mëkëmbësia italiane mund të raportonte nga Tirana: ”...gjithë ipeshkvinjtë katolikë të Shqipërisë duke qenë të pranishëm përfaqësuesi i etërve françeskanë dhe rektori i kolegjit të Jezuitëve të Shkodrës, erdhën në selinë e Mëkëmbësisë për të shprehur ndjenjat e besnikërisë së tyre ndaj Mbretit Perandor dhe ndaj Duçes dhe për të më komunikuar kënaqësinë e tyre të plotë për gjendjen e re të krijuar në vend.
Arqipeshkvi Thaçi duke folur në emër të të gjithëve, deklaroi se kishte besim që, nën mbrojtjen e Italisë, Shqipëria më së fundi do ta ketë të garantuar zhvillimin e vet shoqëror, ekonomik dhe shpirtëror (Tele-ekspres për ambasadën italiane pranë Selisë së Shenjtë, 6 Maj 1939 në të cilën referohen njoftime të transmetuara nga Mëkëmbësia e Tiranës në “ASMAE, Serie Affari Politici 1931-145, Santa Sede b.43)”.
Akti i nënshtrimit në realitet nuk u krye me entuziasëm spontan, që ndoshta italianët e pritnin si një gjë të natyrshme pas veprës së mbrojtjes së interesave katolike në Shqipëri. Edhe konsullata italiane e Shkodrës e komentonte këtë akt duke nënvizuar se si ishte i kushtëzuar nga dhënia e sigurimeve paraprake “se lijet themelore nuk do të ndryshojnë pa pasur parasysh nevojat e kishës dhe pa dëgjuar mendimet e (ipeshkvijve)”.
Çianoja më 12 prill kishte ndjerë një mëri më të madhe nga ana e katolikëve dhe e klerit të tyre ndaj sulmit italian të së Premtes së Zezë. Atë ditë në Tiranë po diskutohej për formën që do të lidhte Shqipërinë me Italinë:”Por gjërat nuk po shkojnë si në vaj, siç dukej. Ka shumë kundërshtime ndaj bashkimit personal...e kuptojnë se dhënia e kurorës Viktor Emanuelit III do të thotë të shënosh fundin e pavarësisë shqiptare. Kam diskutuar gjatë me shumë nga krerët: më të ashpër janë shkodranët e nxitur nga kreri katolik, i cili megjithatë bindet lehtë porsa shpërndaj pakot me franga shqiptare, që i mora me vete për çdo rast...”(Ditari i Çianos).
Në mbrëmjen e po asaj date, Çianoja kishte pasur një bisedë të gjatë me delegatin apostolik Nigris, i cili nuk kishte ngurruar ti kërkonte disa garanci për të ardhmen e Shqipërisë: një respektim efektiv të autonomisë së shpallur të vendit; heqja dorë nga futja e fashizmit në Shqipëri, sepse do të kuptohej si një pushtim politik që i shtohej atij ushtarak; një kujdes të veçantë ndaj karrieristëve dhe afaristëve që sigurisht do të dilnin në numër të madh në gjendjen e re. Kur mori vesh për ardhjen e Çianos, që parashikohej më 12prill në aeroportin e Tiranës, Nigris: u kujdes që të mos ndodhej në qytet në atë ditë, me pretekstin e angazhimeve nëpër rrethe që nuk mund të shtyheshin dot, në mënyrë që të takonte ministrin italian vetëm në mbrëmje, privatisht, kështu që askush të mos dyshonte se edhe ai dhe Selia e Shenjtë distancoheshin nga agresioni italian. Nigrisi e kishte përjetuar 7 prillin si një ditë të mbrapshtë, jo vetëm për “sakrilegjin” e së Premtes së Zezë: agresioni italian vlerësohej prej tyre si një “krim” i vërtetë, përveçse si një gabim tragjik për vetë atdheun e tij, Italinë.
Disa françeskanë krijuan një “celulë antifashiste”-kështu e cilësuan pushtuesit, që u mposht falë arrestimeve, pezullimit të ndihmave ekonomike ndaj urdhrit fetar, transferimeve të detyrueshme. Ndonjë klerik iku në Jugosllavi. Për të mos komentuar agresionin “Hylli i Dritës” përkohësisht kishte ndërprerë botimin (referencë e konsullit Meloni nga Shkodra).
Në Shkollat e Shkodrës të drejtuara nga françeskanët dhe nga motrat stigmatine (të lidhura me françeskanët), ashtu si edhe në shoqatat e e ndryshme të frymëzuara nga klerikët e shenjtorit të Azisit (Shoqëri Antoniane, shoqata e ish-nxënësve etj) shfaqeshin sipas autoritetev italiane “ndjenja nacionalizmi të ekzagjeruar dhe antipatie dhe urrejtje ndaj Italisë. Ndër fretërit që dalloheshin për “qëndrim moskuptimi” ndaj rendit të ri në dokumentet italiane del shpesh emri i Anton Harapit, i cili duket si paradoks por nuk është i tillë se pas 8 shtatorit 1943 do të jetë protagonist i skenës politike shqiptare përkrah gjermanëve.
Disa françeskanë bënin përjashtim nga ky drejtim politik. Kështu patër Bernardin Palaj rreptësisht italian deri më 7 prill 1939, por filoitalian në çastin e agresionit u bë kapelan i milicisë duke shkelur urdhrat e eprorëve të tij ushtarakë që i kërkonin të ishte jashtë veprimtarive politike...
...Por sidomos duhet përmendur këtu At Gjergj Fishta, françeskan që nderohej atëherë si intelektuali më i shquar shqiptar. Ky letrar me një të kaluar të pasur përpjekjesh për pavarësinë kulturore e politike shqiptare e deri më 1939 kish qenë kundërshtar i flaktë i italianëve. Pas 7 prillit bëri një kthesë të shpejtë. Pasi u mbush me ndere dhe shpërblime nga italianët vendosi të bashkëpunojë me ta, duke pranuar para të gjithash emërimin si akademik i Italisë. Derisa vdiq, më dhjetor 1940, Fishta u përpoq të ishte një trait dunion ndërmjet pushtuesve dhe katolikëve shqiptarë. Për sa u përket çështjeve politike brenda urdhrit të tij, Fishta arriti derisa ti sinjalizojë policisë italiane lëvizjet e françeskanëve që përndiqeshin, si edhe të kallëzojë eprorin provincial, ndërsa njëkohësisht, çështë e vërteta orvatej të shfrytëzonte favorin që gëzonte pranë pushtuesve për të shmangur masa më të mëdha ndaj urdhrit. Nuk është e lehtë të kuptohet mënyra e të vepruarit të Fishtës, sigurisht shpjegimi i Tonsit, sipas të cilit filofashizmi i Fishtës ishte vetëm në dukje dhe shërbente si mjet që Kishës Katolike shqiptare ti jepeshin të njëjtat privilegje që kishte kisha katolike italiane përballë qeverisë së Romës, duket tepër justifikues. Është fakt që Fishta duke vepruar në një mënyrë të ngjashme, në shumë drejtime, me kleriko-fashistët italianë, mundohej pa rezerva për një marrëveshje me fashizmin dhe për të mbështetur regjimin e ri shqiptar. Në mbarim të jetës së tij, kishte kapur një çast të mundshëm të një protagonizmi të mundshëm në aventurën politike me italianët. Është shumë e dyshimtë që thellë brenda Fishtës të ishte fashist nga pikëpamja ideologjike, por sigurisht në atmosferën e një Shqipërie me kulturë politike kryesisht të një natyre autoritare dhe ku i shkruante françeskani Musolinit (Promemoria e Fishtës pa datë, por e shkurt apo marsit 1940 në ASMAE, Sottosegretariato ALbania), shumica e popullsisë për fat të keq u bindej “parimeve morale e shoqërore aziatike” dora fashiste i dukej poetit shpëtimtare për fatet e vendit të tij. Ndoshta jemi përpara një iluzioni pleqërie, sidomos.
Italianët, falë edhe disponueshmërisë së Fishtës brenda një kohe të shkurtër do ta mposhtnin qëndresën e françeskanëve. Këta nga ana e tyre, ndiqnin njëfarë loje të dyfishtë duke vazhduar të pretendonin nga italianët, megjithëse nuk i donin, ndihmat ekonomike që ishin mësuar të merrnin. Ndërprerja e këtyre ndihmave ishte një armë bindëse në duart e fitimtarëve për të moderuar italofobinë e fretërve.

*Marrë nga “Kombi dhe feja në Shqipëri” e autorit Roberto Moroco della Roka

Kadare: Konti Ciano admironte mbretëreshën

2011-11-18T19:46:00.001-05:00

Orët e fundit të mbretërisë në Prillin e vitit 1939 vijnë të përshkruara përmes penës së Ismail Kadaresë. Si e sheh shkrimtari i madh rënien e Sovranit dhe pozicionin e Geraldinës në ato orë të vështira, kur trashëgimtari lindi e froni iku? “Gazeta” ka shkëputur një pjesë nga sprova “Mosmarrëveshja” mbi raportet e Shqipërisë me vetveten.

Jo me pak mjegullore ishin parashikimet për shtetin mbretëror dhe mbretin. Do të rrëzoheshin të dy, pa dyshim, por s’dihej cili do ta tërhiqte pas vetes tjetrin. Mbreti do ta dorëzonte fronin, apo do “të mbathte opingat”, shprehje e vjetër që përdorej në vend të “daljes në mal”, gjersa të vritej ose të kapej rob, së bashku me mbretëreshën? Ajo ishte një njëzetekatërvjeçare, kontesha Geraldinë Appony, më e bukura sovrane e Europës, “trëndafili i bardhë i Budapestit”, siç e quanin ata që e përkthenin gabim fjalën “tulipan”. Një mbretëreshë e zënë rob mund të ndizte lehtë fantazitë e kokoroshëve të Romës, më në krye ministrin e Jashtëm, kontin Galeazzo Ciano. Ky i fundit kishte qenë dëshmitar në martesën e saj, një vit më parë, më 27 prill 1938, dhe nuk e fshihte që i kishte mbetur mendja të nusja. Kjo, nga ana e saj, jo vetëm që e ka vënë re, por i ka përmendur tërthorazi në kujtimet, vërtitjet e atij, që jo pa njëfarë shpërfilljeje aristokratike gati-gati e ka cilësuar si një “birbo latin”. Konti spitullan, i cili për shkak të vdekjes së parakohshme nuk do ta merrte vesh kurrë këtë shpërfillje, ka kujtuar ndoshta sinqerisht dhe jo aq me të keq sa ç’mund të duket sot se, në qoftë se dikujt mund t’i shkonte mendja për një flirt me mbretëreshën shqiptare, ky dikush mund të ishte ai, dhe vetëm ai, ministri i lazdruar italian, por, sidomos, dhëndër i Duçes perandor. Ndërkohë, kjo vegulli flirti zbulonte diçka më të thellë: Qysh në ceremoninë e një viti më parë, në ndërgjegjen e Ciano-s, mbretëresha, përtej ngjashmërisë me mjellma e trandafilë të bardhë, ishte në radhë të parë një mbretëreshë robinjë. Shkurt, pushtimi i Shqipërisë ishte vendosur prej kohësh, çka historia do ta vërtetonte.
Ishte kjo një nga arsyet që mbretëresha njëzetekatërvjeçare, sipas të gjitha gjasave, ka zënë një vend të dyfishtë në vetëdijen dhe pavetëdijen e kontit. Nga kujtimet e tij del se ai është marrë veçanërisht me të, veçanërisht në atë javë të fillimprillit. Së pari, ngaqë si ministër i Jashtëm që ishte, i përkiste që të ishte në dijeni të ngatërresave që mund të shkaktonte statusi i saj, si pinjolle e një familjeje të shquar europiano-amerikane me shumë lidhje në Europë. E dyta, dhe kryesorja, mbretëresha jo vetëm mbante në bark princin trashëgimtar, por princi kërthi, sikur të ishte kureshtar, pritej të vinte në botë, pikërisht ketë jave të paharruar.
Ashtu si në rastin e së Premtes së Zezë, të shumtë ishin ata që besuan se Italia e Musolinit, nuk do të tregohej aq meskine e aspak burrneshë, saqë ta sulmonte Shqipërinë pikërisht në çastet kur mbretëreshën e kishin zënë dhimbjet e lindjes. Dhe prapë si në rastin e përmendur, do të gjendeshin të tjerë që do të besonin se pikërisht për shkak të dhimbjeve të lindjes, sulmi do të bëhej me ngut.
Një riprodhim, orë pas ore i asaj që ndodhte në Pallatin Mbretëror, në kryeqytet, dhe në tërë vendin, do të ndihmonte ndoshta për të krijuar fundajën e ngjarjes.
E hënë, 3 prill. Ka disa ditë që Shqipëria ndodhet nën ultimatum. Nuk flitet veç për këtë, dhe në rrugë ka demonstrata. Në pallatin mbretëror, ethes së kërcënimit, i shtohet një tjetër: Mbretëresha pritet nga çasti në çast të lindë. Profesori austriak Veibel ka pohuar se “Brenda dy ditësh do të kemi një lindje prej mbretëreshës së shqiptarëve”. Lajmi, pa dalë mirë prej pallatit, i përndez rrugët, duke ndryshuar aty për aty pasionin e turmave. Nga mllefi kundëritalian kalohet në brohoritje për pritjen e trashëgimtarit. Flamurët mbushin sheshet. Himni kombëtar është në gojën e të gjithëve. Ndjenja e haresë përzihet me atë të sigurisë: Shqipëria do të kishte jo vetëm një mbret qe do ta mbronte, por edhe një trashëgimtar... Një lidhje e habitshme vendoset aty për aty midis mbretëreshës dhe ultimatumit.
Ora 5 pasdite. Koloneli italian De Andrea kërkon takim të ngutshëm me Adjutantin e mbretit. Shqetësimi është i kuptueshëm : Ç’ishte kjo rritje e beftë e zjarrmisë së rrugës? Mos kishte lidhje me ndonjë mobilizim? Përgjigjja do të ishte dhe s’do të ishte befasuese: Mbretëresha ishte duke lindur. Sqarimi i mëvonshëm do të ishte disi më bindës: për herë të parë pas pesëqind vitesh, Shqipërisë po i lindte një trashëgimtar. mbretëror. Italianët, si miqtë më të afërt të Shqipërisë, duhet të gëzoheshin po aq. Natyrisht, koloneli im. Mbreti i parë i Shqipërisë, Wilhelm Wied, nuk pati rast (ose ndoshta moshë), të na lindte një trashëgimtar. Siç mund ta dini, kolonel, mbretëresha është martuar përpara një viti, me 27 prill 1938, në shëmbëllim të martesës së Donikë Komnnit me Gjergj Kastriotin, më 27 prill të vitit 1451. Pesëqind vite me parë, gati e pabesueshme, apo jo? Natyrisht, koloneli im.
Ora 6 pasdite. Mbretëresha ndihet e lodhur.
Në pallat ka hyrje e dalje, por nga fytyrat e njerëzve është vështirë të ndash dy llojet e shqetësimeve.
Mbreti është dyfish i lodhur. Ka mbi një javë pa gjumë. Lajme, deklarata dhe telegrame. Telegrame pa fund. Një pjesë vijnë prej Italisë. Mbi të gjithë, telegramet qetësuese të Musolinit, që kërkojnë t’i mbushin mendjen mbretit se as ndërmend nuk i shkon ideja e një sulmi.
Ora 7 e mbrëmjes. Përgatitet thirrja për “kreshniket”. Kështu ka ca kohë që quhen trupat vullnetare. Ushtarakët e lartë nuk e kanë fort për zemër këtë thirrje. “Kreshnikët” sa ç’mund të ishin të aftë për të kryer ndonjë heroizëm që çdo ushtarak do ta quante të pamundur, po aq mund të prishnin punë me rrëmujën e tyre.
Ora 8 e mbrëmjes. Një raport i fshehtë i kumton mbretit se kryekomandanti i ushtrisë, gjeneral Aranitasi, është tepër i lodhur. Sovrani e lexon për herë të dytë si për të kapur tisin e dyshimit. Por aty për aty thotë me vete “jo”. Ai, mbreti, gjithashtu ishte i lodhur... e kjo s’do të thoshte asgjë.
Mbarimi i ditës se 4 prillit. Adjutanti kthehet nga ministri i Brendshëm në Pallat.
Sallonet janë plot me njerëz që presin “ngjarjen”. Ajo është e dyfishtë dhe shumica e njerëzve si të tillë e përftojnë: Me dy thelbe të ndryshme. Njëri që lidhet me ultimatumin, tjetri me lindjen e mbretëreshës. Ata flasin për ngjarjen e pritshme, madje
përmendin falen kyçe “afat, pa u kujtuar se disa kanë parasysh afatin e ultimatumit e të tjerët, atë të lindjes. Natyrisht, ka një palë të tretë për të cilët ngjarja i përmbledh të dyja anët. E ndër këta, i pari është mbreti.
Sipas kolonelit, ai është shpërfillës dhe i heshtur. Fol me kolonelin, i thotë mbreti ministrit të Jashtëm, Libohova, me të cilin po ecnin të dy në një sallon. Unë po ngjitem lart.
Ministri i Jashtëm i shtjellon Adjutantit parashikimet e tij për sjelljen e mëtejshme të Musolinit. Ishte i bindur se ai nuk do ta kryente këtë turp duke sulmuar Shqipërinë e vogël. E donte shumë famën Musolini dhe tiranët e llojit të tij mund të bënin për famën atë qe s’ia priste mendja askujt. Dhe ato dy pengesat për të cilat pëshpëritej kudo, e Premtja e Zeze, si ditë e papërshtatshme për sulm, dhe lindja e mbretëreshës, aq më shumë e papërshtatshme, nuk ishin aq të lehta për t’u kapërcyer.
Ora 1 pas mesnatë, duke u gdhirë 5 prill.
Adjutanti ngjitet lart për të parë mbretëreshën. Në shkallë ndeshet me dr. Mokinin, parashikimi i të cilit për lindjen nuk i kapërcen 10 orët.
Trashëgimtari (nëse do të kishte të tillë, pra, nëse do të ishte djalë) ka ende moshën e çuditshme minus 10 orë. E ndonëse ashtu, që nga thellësia e minusit, po bëhet ndërkaq problem.
Kur Adjutanti zbret, mbreti gjithashtu ka zbritur. Adjutanti i kujton padronit të vet se duhet të pushojë gjithsesi. Nesër do të presë ambasadorin amerikan Hugh Grant. Mbreti përgjigjet se nuk ka gjumë. Sallonët vazhdojnë të jenë plot në pritje të lindjes së trashëgimtarit.
Ora 2 pas mesnate. Kryekomandanti i ushtrisë, gjeneral Aranitasi, telefonon me ngut për diçka.
Tri orë më pas, në 5 të mëngjesit, mbretëresha sjell në jetë (në luftë, në ultimatum), një djalë. Turmat e rralluara nëpër rrugë çuditërisht e marrin vesh lajmin dhe nisin brohoritjet. Lajmi për një aleance të befasishme ose një arme të re që e shtonte fuqinë mbrojtëse të shtetit, nuk do ta ngrinte më shumë moralin se kjo lindje.
Në orën 8 të mëngjesit, kryeministri i shtetit bashkë me kryetarin e parlamentit i bëjnë përgëzimet monarkut.
Në orën 10, gjëmimi i 101 topave përshëndetin lindjen e trashëgimtarit. Të shumtë janë ata që gjëmimin e topave e marrin për fillim të luftës.
Ora 11, ministri fuqiplotë i Italisë, Jakomoni, ai që pak kohë më pas do të shpallej nënmbret i Shqipërisë, paraqet urimet zyrtare italiane.
Ora 11, disa minuta më pas, i njëjti zyrtar i lartë, i dorëzon një zarf ministrit të Jashtëm shqiptar, Libohovës.
Ora 11, pothuajse në të njëjtën minutë, ministri shqiptar lajmëron mbretin se porsa ka marrë prej Jakomonit ultimatumin, të tretin të vërtetin, siç thuhej, në të folmen popullore.
Është ende 5 prill 1939, ditë e mërkurë. Princi trashëgimtar është vetëm 6 orësh.
Në rrugë, brohoritjet festive kthehen në britma lufte. Qetësimi i përkohshëm ia lë vendin një nervozizmi të dyfishtë. E lehtësuar prej lindjes, shtërzimet që mbretëresha gjer në atë kohë dukej sikur i ndante me shtetin, ia le këtij të fundit.
Ora 1 e mesditës, mbledhje e ngutshme e qeverisë. Përgjigje për ultimatumin: Jo!
Ora 2, mbledhje e parlamentit. E njëjta përgjigje: Jo!
Ora 5 pasdite. Kumtim gjithë ambasadave të huaja. E njëjta orë, ikje e specialistëve italianë.
Ora 6 pasdite, takim me ambasadorin amerikan Hugh Grant. Sipas Grant-it mbreti Zog dha të kuptojë se Shqipëria nuk kishte mundësi të përballej me Italinë, por do të bënte aq sa mundte për t’i treguar botës se shqiptarët nuk do të vdisnin pa luftuar. Ai e tha qartë se nuk do të nënshkruante kapitullimin, ashtu siç kishte bërë tri javë më parë presidenti i Çekosllovakisë.
Sipas Grant-it, gjatë një ore qe kishte vazhduar takimi, mbreti dyzetekatërvjeçar ishte i qetë, përveç çastit kur tha fjalët se italianët po ia shkaktonin këtë gjëmë pikërisht kur mbretëresha sapo kishte lindur. Gjithmonë sipas Grantit, fill pas këtyre fjalëve, “Mbreti kishte vështruar i përhumbur nga dritarja dhe sytë i ishin mbushur me lot”. Është e vetmja dëshmi e këtij lloji për monarkun shqiptar. Ndryshe nga Filipi II i Spanjës, që siç dihej, kishte derdhur lot për flotën e mbytur, Zogu I e kishte bërë këtë për mbretëreshën....
Kryeministri Kotta e pyet mbretin për shëndetin e mbretëreshës dhe të princit kërthi. Pastaj vijon: ne kemi vendosur të luftojmë, por më lejoni t’ju them, Madhëri, se mbretëresha e sëmurë, me princin foshnjë, nuk mund të lihen këtu. Mbreti përgjigjet se mbretëresha, sëmurë ose shëndoshë, do të ketë të njëjtin fat si populli i vet. Kryeministri Kotta, nuk e ka vështirë ta kundërshtojë. Mbretëresha është nderi i mbarë kombit dhe, në qoftë se, ajo, bashkë me foshnjën princ, mos qoftë e thënë, të mbetën në duar të armikut, kjo do të ishte një njollë morale e pashlyeshme për gjithë kombin.
Shqetësimi për mbretëreshën zotëron për ca çaste mbi gjithçka. Mbretëresha robinjë. Bashkë me foshnjën princ. Bota është plot histori rrëmbimi, sidomos epet shqiptaro-sllave. Secila nga të dyja palët si xanxë kryesore ka rrëmbimin e princeshave të palës tjetër. E si të mos mjaftonin këto, tani po futej në valle (në ep) një palë e tretë: italianët. Ka gjasë që gjatë ceremonisë së martesës së tij, mbreti të ketë pikasur vështrimin lakmitar të kontit-kumbar Ciano. E po të ketë ndodhur kjo, mendimi për ta ndëshkuar ka qenë jo larg. Ishin ca njerëz që kushedi pse, ashtu vetvetishëm, ngjanin të lehtë për t’u vrarë... Sipas zbulimit të fshehtë, ky pusht ëndërrokësh, të bëhej një ditë “princ” i Shqipërisë.” S’ishte e rastit, Musolini dhe konti, vjehrri dhe dhëndri, nuk i ndaheshin... S’ishte e rastit që të dy bashkë
Dhëndër dhe vjehërr t’ia zhvatnin, u lëshuan Njëri mbretërinë dhe tjetri gruan... Mendueshëm mbreti dëgjon kryeministrin, po pa vendosmërinë e mëparshme. Në fund të fundit, le ta vendosnin parlamenti dhe qeveria....
E njëjta e enjte. Ora 7 e mbrëmjes. Mbërrin një tjetër telegram i Musolinit. Krejtësisht çoroditës dhe paqësor. Pikë. Me premtimin se asgjë e keqe nuk do t’i ndodhë Shqipërisë. Pikë.
E enjte, ora 12, mesnatë. Mbreti hyn në parlament, ku do të vendoset për mbretëreshën. E premte e zezë. 7 prill, ag. Merret vendimi për largimin e mbretëreshës. Ora 4 e mëngjesit. Mbretëresha, sipas një dëshmie të mjegullt, disi romantike, pasi merr një grusht dheu prej kopshtit në një shami, dhe djalin dyditësh në prehër, e le pallatin dhe niset drejt Jugut, për të kapërcyer po atë mëngjes kufirin me Greqinë.
Pallati mbretëror, që gjatë gjithë javës së fundit kishte përjetuar gjallërinë më të pazakonshme të tij, po qetësohej më në fund. Shuheshin njëri pas tjetrit shandanët, fikeshin zërat, bashkë me kërcitjen e dyerve dhe heshtja e një lloji tëpër të veçantë, ajo që dy mije e pesëqind vite më parë, ishte cilësuar prej një tragjediani grek si heshtja mbretëreshëmunguese, po zotëronte gjithkund.
Makinat e mbretëreshës dhe të rojave duhej të ndodheshin ende në Shqipërinë Jugore, kur një avion i vetmuar sipër detit Adriatik, po i afrohej qiellit shqiptar.

Mbretëresha lehonë do to bënte rrugën drejt Greqisë në gjendje gjysme të pavetëdijshme. Ajo çka ndodhte rrotull saj, stresi, copërat e ankthit, ndjesia e turbullt e fajit, do t’i jepnin këtij rrugëtimi shijen e një ëndrre të keqe.
Ishte kjo gjendje e dyzuar që krijoi ndoshta tërheqjen e ndërsjellë midis lehonës dhe liriko-epikës shqiptare. Brilanti, që kjo e fundit ia hodhi gati si rastësisht, në ikje e sipër mbretëreshës, ishte sa i rrallë, aq edhe misterioz. Misteri nis qysh në dy vargjet e para:
Maxhare, leshera tënde Qysh erdhe në vendin tonë.
Mbretëreshës (hungarezkes) që po ikën, nuk i bëhet një pyetje për ikjen, por për të kundërtën: Ardhjen.
Balada për ikjen, do të ishte një shtysë e besueshme, aq më tepër që s’ishte fjala për një ikje gruaje, qoftë edhe mbretëreshe, por për një fillim katastrofe, rënie mbreti e mbretërie bashkë.
Mirëpo poezia, krejt si në kalendarin e ëndrrës së keqe, ku fundi bëhet fillim e fillimi fund, kryen zhvendosjen dhe përmbys gjithçka.
Ka gjatë qe joshja e ndërsjellë, e pashpjegueshme midis mbretëreshës Geraldinë dhe shqiptarëve, të ketë pasur për zanafillë pikërisht dhembshurinë ndaj femrës lehonë. Për të zbritur më thellë në kohë, ka pasur shenja që shqiptarët, të lodhur nga ashpërsia, prej kohësh kanë kërkuar një zbutje në jetën e tyre.
Nga dy hamendësimet e mundshme, njërit, sipas të cilit, për shqiptarët e rreptë Geraldina ishte mbretëresha më e gabuar, dhe tjetrit, se pikërisht “trëndafili i bardhë” europianoqendror kishte gjetur te këta shkretanë popullin e duhur, ishte ky i dyti që, për një habi të madhe, do të vërtetohej. Stinë pas stine e vit pas viti, me kurorë ose pa kurorë, shqiptarët do ta donin heshturazi, me dhe natyrisht paarsyeshëm, siç janë shpesh dashuritë e vërteta. Do të ishin të butë me të kur erdhi e aq me tepër kur iku, do të ishin ashtu, gjatë mungesës së saj, e sidomos gjatë kohës së komunizmit, atëherë kur për të urryer një mbretëreshë ishte aq lehtë, e për ta dashur, aq vështirë. Dhe nëse shprehja për ta dashur do të ngjante e tepruar, në vend të saj mund të përdoreshin fjalët: për të mos e përfolur. E të mos flisje keq për një mbretëreshë ishte një gjë e rrallë në krejt perandorinë komuniste, por sidomos në Shqipëri.
Përbaltej, urrehej, mallkohej mbreti për gjithçka, vetëm ajo nuk u prek. Një pakt i heshtur e kundërthënës vazhdonte ta mbronte.
Një pakt jo fort i zakonshëm për botën. Në rastet kur mbretit i krijoheshin probleme me vendin e vet, jo vetëm që mbretëresha nuk përjashtohej nga fajet, por ndodhte që pikërisht mbi të të binte pesha kryesore. E sidomos kur ishte e huaj. (Njiheshin gjithkund pëshpërimat: ky i yni s’ishte aq i keq, por ishte ajo, shtriga, ajo austriakja, grekojka, hungarezka qe e kishte marrë me qafë.)
Për një befasi të madhe, në Shqipëri kishte ndodhur e kundërta. Ashtu si popujt që ndiheshin fajtorë e që rrekeshin t’i linin së ardhmes ca dëshmi të fisme, ndoshta edhe shqiptarët, në gjendje të pavetëdijshme, po linin ca shenja që mund t’i ndihnin në orën e gjykimit, përpara botës, por më shumë përpara ndërgjegjes së vet. Kështu kishte ndodhur me mbrojtjen e hebrenjve gjatë luftës, me harmoninë midis besimeve, me ndjesinë e joshjes, gati-gati dashurisë për Amerikën. Geraldina bënte pjesë në këtë përbetim mjegullor. Për të njëjtat arsye ndoshta? Për të tjera, që s’u sqaruan kurrë, e që ndoshta kishin lidhje me gërshetimin: grua e bukur, mbretëreshë dhe lehonë?
Ka gjasë që kjo të mbetet, siç u tha, në mjegull e, në fund të fundit, pa ndonjë rëndësi.
E rëndësishme ishte që ajo e ndjeu dhe iu përgjigj atij që ende e quante popullin e vet. Në moshën tetëdhjeteshtatëvjeçare, pas 63 vjet mërgimi dhe 31 vjet vejane, u ngrit, me mallëngjim natyrisht, dhe po aq paarsyeshëm në dukje, për të ardhur në vendin më të shpërfillur të Europës, atë që shqiptarët ende po nguteshin ta braktisnin, që ngjante si më i panevojshmi për të, prej të cilit kishte ikur si në një rrugëtim ferri, në gjendje gjysmë të ëndërrt. E gjendur në Shqipëri, gjëja e parë që mund të ketë kuptuar ka qenë mos-humbja e kurorës. Natyrshëm e thirrën “mbretëreshë” dhe po aq natyrshëm, si e tillë, ajo u soll, ndonëse kurora s’i duhej më. Kishte ardhur thjesht për të vdekur, në tokën që, duke mos qenë e saj, i ishte bërë mëmëdhe.
Ardhja e saj ndodhi në pranverë të vitit 2002. Në fillimvjeshtën e po atij viti, i mbylli sytë, me dëshirën e fundit që një ditë t’ia sillnin përbri trupin e burrit të saj mbret.
Siç ndodh në kësi rastesh, po të donim që me një frazë të vetme të jepnim diçka përgjithësuese për këtë të fundit, mbretin Zog, diçka përtej gjykimeve pro e kundër të historisë, për ato që kishte mundur të bënte a për të tjerat që s’i kishte bërë dot, mund të thoshim se, së paku, i kishte dhënë Shqipërisë një histori dashurie.”

Pasaportat, procedurat për aplikim

2011-11-18T19:45:00.001-05:00

Valentina Madani

Qeveria minimizon çdo mundësi falsifikimi të pasaportave biometrike përmes procedurave të reja. Ministria e Jashtme përmes një udhëzimi të ri për procedurat e marrjes së një pasaporte biometrike parashikon aplikimin e çdo shtetasi në zyrat e gjendjes civile pranë bashkive/komunave/njësive bashkiake ku ndodhet regjistri themeltar i shtetasit. Sipas këtij udhëzimi punonjësi i zyrës së gjendjes civile i kërkon shtetasit/es aplikues për pajisjen me pasaportë biometrike, paraqitjen e dokumentit të identitetit ose certifikatës me fotografi për personat nën 16 vjeç dhe më pas fillon intervistën me shtetasin (mbi gjeneralitetet, apo të dhëna të tjera) dhe pasi bindet se është personi i njëjtë, i jep shtetasit formularin (vetdeklarim i të dhënave personale). Udhëzimi i ministrisë së Brendshme bën të qartë se në rast se nga verifikimi rezulton se të dhënat e shtetasit me fotografinë e vendosur në formular nuk janë të rregullta, dokumentet bllokohen duke përpiluar një procesverbal konstatimi dhe i dërgohen me shkresë sektorit kundër krimit financiar në drejtorinë e policisë së qarkut për hetime të mëtejshme, për veprën penale për falsifikim të dokumentit zyrtar, në bazë të nenit 1 86 të Kodit Penal. Formularët e vetëdeklarimit të verifikuar, komisariati i policisë i dërgon me shkresë përcjellë se të listuar,, të firmosur e të vulosur nga shefi i komisariatit të policisë brenda tre ditëve, në zyrat e gjendjes civile për fillimin e procedurave të aplikimit dhe pajisjes me pasaportë biometrike dhe brenda 24 orëve për formularët e vetëdeklarimit për aplikimet me emergjencë.